Ulam raja sering disebut sebagai salah satu ulam paling kaya antioksidan. Dakwaan ini sebenarnya disokong oleh pelbagai kajian makmal. Artikel ini menerangkan sebatian antioksidan utama dalam ulam raja, berapa banyak kandungannya, dan bagaimana ia dibandingkan dengan ulam tempatan lain.
Apa Itu Antioksidan?
Antioksidan ialah sebatian yang membantu meneutralkan radikal bebas, iaitu molekul tidak stabil yang boleh merosakkan sel. Tekanan oksidatif dikaitkan dengan pelbagai penyakit kronik. Kandungan antioksidan yang tinggi dalam ulam raja mungkin sebahagiannya bertanggungjawab terhadap keupayaannya mengurangkan tekanan oksidatif [1].
Kapasiti Antioksidan yang Sangat Tinggi
Kajian awal mendapati ulam raja mempunyai kapasiti antioksidan yang sangat tinggi, iaitu kira-kira 2,400 mg setara asid L-askorbik bagi setiap 100 g sampel segar [1]. Lebih daripada 20 antioksidan dikenal pasti dalam ulam raja [1].
Sebatian Antioksidan Utama
| Kumpulan | Contoh sebatian |
|---|---|
| Proantosianidin | Dimer hingga heksamer [1] |
| Glikosida kuersetin | Kuersitrin (kuersetin 3-O-ramnosida), kuersetin 3-O-glukosida, kuersetin 3-O-galaktosida, kuersetin 3-O-arabinofuranosida [2] |
| Flavonoid lain | Rutin, katekin, kaempferol [3] |
| Asid fenolik | Asid klorogenik, neo-klorogenik dan kripto-klorogenik [1] |
| Vitamin | Asid askorbik [4] |
Kuantiti dalam ekstrak
Kajian pengekstrakan air mendapati kandungan flavonoid dalam ekstrak ulam raja kering beku ialah [5]:
| Sebatian | Kandungan (mg/g ekstrak) |
|---|---|
| Kuersitrin | 36.9 |
| Katekin | 25.0 |
| Rutin | 8.2 |
Kajian metabolomik pula mengenal pasti isokuersitrin, kuersetin-3-O-rutinosida, avikularin, rutin, kuersitrin dan viteksin sebagai sebatian yang mungkin menyumbang kepada kapasiti antioksidan ulam raja [6].
Perbandingan dengan Ulam Lain
Kajian herba Malaysia
Kajian ekstrak air beberapa herba tempatan (ulam raja, kesum, selom, pegaga dan daun kari) mendapati kesemuanya mampu mengurangkan pengoksidaan berbanding kawalan. Kesum mempunyai jumlah fenolik dan kuasa penurunan tertinggi [7].
Ulasan ulam Asia Tenggara
Ulasan terhadap ulam Asia Tenggara mendapati kesum, pucuk gajus dan ulam raja secara umum menunjukkan aktiviti memerangkap radikal DPPH yang tinggi [8].
Saringan lapan herba
Kajian saringan lapan herba mendapati ulam raja menunjukkan potensi antioksidan dan anti-obesiti yang sangat baik, dengan aktiviti memerangkap radikal DPPH (IC50 31.98 µg/mL) dan perencatan lipase pankreas sebanyak 21.7% [3].
Kesan Antioksidan dalam Badan (Kajian Haiwan)
Kajian pada mencit yang diberi ekstrak air ulam raja selama 21 hari mendapati:
Hati: Tahap malondialdehid (penanda kerosakan oksidatif) menurun dengan ketara dalam semua kumpulan ulam raja, dan enzim laktat dehidrogenase (penanda kecederaan hati) juga menurun [9].
Paru-paru, buah pinggang dan perut: Aktiviti enzim penyahtoksikan dan antioksidan seperti katalase, superoksida dismutase dan glutation S-transferase meningkat [10].
Namun, dalam kajian paru-paru, dos tertinggi (1,000 mg/kg) meningkatkan malondialdehid, berbeza dengan dos rendah yang menurunkannya [10]. Ini menunjukkan dos yang terlalu tinggi mungkin tidak bermanfaat.
Antioksidan dalam Manusia
Dalam ujian klinikal pada warga emas dengan kecelaruan kognitif ringan, suplemen ulam raja selama 12 minggu menurunkan malondialdehid, iaitu penanda tekanan oksidatif, dengan ketara [11]. Ini antara sedikit bukti bahawa kesan antioksidan ulam raja juga berlaku pada manusia.
Sebatian Lain
Selain antioksidan, ulam raja juga mengandungi:
Tanin, laktona seskuiterpena, karbohidrat, mineral dan vitamin dalam daun, serta fenilpropanoid dalam akar [12].
Sebatian seperti asid palmitik, stigmasterol, fitol dan neofitadiena yang dikenal pasti dalam ekstrak etanol [13].
Aktiviti Anti-radang
Ekstrak daun ulam raja yang dibuang klorofil menunjukkan aktiviti antioksidan yang kuat (IC50 DPPH 17.77 ppm) dan aktiviti anti-radang yang ketara dalam ujian perencatan denaturasi protein [14].
Tips Mendapatkan Antioksidan Maksimum
1. Makan ulam raja segar. Kajian pengeringan mendapati suhu tinggi (80°C hingga 100°C) mengurangkan nutrien dan kandungan fenolik dengan ketara [15].
2. Pilih daun muda yang dituai pada umur sesuai. Kandungan antioksidan berubah mengikut peringkat pertumbuhan dan musim [2].
3. Pelbagaikan ulam. Setiap ulam mempunyai profil sebatian yang berbeza.
Kesan pada Keradangan dalam Manusia
Tekanan oksidatif dan keradangan sering berlaku serentak. Dalam ujian rawak pada pesakit diabetes jenis 2 yang makan 15 g ulam raja mentah setiap hari selama 8 minggu, tesis penyelidik melaporkan penurunan penanda keradangan hs-CRP [16]. Ini menyokong dapatan makmal tentang aktiviti anti-radang ulam raja [14], walaupun ia hanya dapatan sekunder.
Kaedah Pengekstrakan Mempengaruhi Kandungan
Bagi pengeluar produk herba, cara pengekstrakan penting. Pengekstrakan air pada 85°C selama 30 minit memberikan hasil dan aktiviti antioksidan yang lebih tinggi [5]. Kajian metabolomik pula mendapati ekstrak etanol melalui rendaman langsung menunjukkan kapasiti antioksidan tertinggi berbanding kaedah dan pelarut lain [6]. Bagi pengguna biasa, makan daun segar masih cara paling mudah.
Kesimpulan
Ulam raja mengandungi lebih 20 antioksidan, termasuk proantosianidin, glikosida kuersetin, katekin, rutin dan asid klorogenik, dengan kapasiti antioksidan yang sangat tinggi. Kajian haiwan menunjukkan ia meningkatkan enzim antioksidan dan mengurangkan kerosakan oksidatif, dan satu ujian klinikal mendapati penurunan penanda tekanan oksidatif pada warga emas. Ulam raja segar ialah cara terbaik untuk mendapatkan manfaat antioksidan ini.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pengambilan antioksidan daripada makanan tidak menggantikan rawatan perubatan untuk sebarang penyakit.
Rujukan
[1] G. H. Shui et al. (2005). Rapid screening and characterisation of antioxidants of Cosmos caudatus using liquid chromatography coupled with mass spectrometry. Journal of Chromatography B. DOI: 10.1016/j.jchromb.2005.07.029.
[2] A. Mediani et al. (2012). Influence of Growth Stage and Season on the Antioxidant Constituents of Cosmos caudatus. Plant Foods for Human Nutrition. DOI: 10.1007/s11130-012-0317-x.
[3] H. Abdul Rahman et al. (2017). Anti-obesity and antioxidant activities of selected medicinal plants and phytochemical profiling of bioactive compounds. International Journal of Food Properties. DOI: 10.1080/10942912.2016.1247098.
[4] S. H. Cheng et al. (2015). Potential medicinal benefits of Cosmos caudatus (Ulam Raja): A scoping review. Journal of Research in Medical Sciences. DOI: 10.4103/1735-1995.172796.
[5] S. Seyed-Reihani et al. (2017). Total phenolic content and antioxidant activity of Ulam raja (Cosmos caudatus) and quantification of its selected marker compounds: Effect of extraction. International Journal of Food Properties. DOI: 10.1080/10942912.2016.1155055.
[6] M. Rafi et al. (2023). LC-HRMS-based metabolomics to evaluate the phytochemical profile and antioxidant capacity of Cosmos caudatus with different extraction methods and solvents. Arabian Journal of Chemistry. DOI: 10.1016/j.arabjc.2023.105065.
[7] N. Huda-Faujan et al. (2007). Antioxidative activities of water extracts of some Malaysian herbs. International Food Research Journal.
[8] Y. X. You et al. (2018). More Ulam for Your Brain: A Review on the Potential Role of Ulam in Protecting Against Cognitive Decline. Sains Malaysiana. DOI: 10.17576/jsm-2018-4711-15.
[9] H. M. Radman et al. (2014). The effect of Ulam raja (Cosmos caudatus) on Drug-metabolizing Enzymes, Lipid Peroxidation and Antioxidant status in mice liver. International Journal of PharmTech Research.
[10] A. Abdullah et al. (2015). The Effects of Cosmos caudatus (Ulam Raja) on Detoxifying Enzymes in Extrahepatic Organs in Mice. Journal of Applied Pharmaceutical Science. DOI: 10.7324/japs.2015.50115.
[11] Y. X. You et al. (2021). Effects of 12 Weeks Cosmos caudatus Supplement among Older Adults with Mild Cognitive Impairment: A Randomized, Double-Blind and Placebo-Controlled Trial. Nutrients. DOI: 10.3390/nu13020434.
[12] S. Moshawih et al. (2017). A comprehensive review on Cosmos caudatus (ulam raja): pharmacology, ethnopharmacology, and phytochemistry.
[13] M. Yusof et al. (2023). Antimicrobial Activity of Cosmos caudatus Against Staphylococcus aureus and Escherichia coli. Journal of Advanced Research in Applied Sciences and Engineering Technology. DOI: 10.37934/araset.30.2.272281.
[14] Z. Abidin et al. (2025). Phytochemical Constituents, Antioxidant and Anti-inflammatory Potentials of Dechlorophyllized Extract of Kenikir Leaves (Cosmos caudatus Kunth). Tropical Journal of Natural Product Research. DOI: 10.26538/tjnpr/v9i5.11.
[15] U. Amira et al. (2025). Kinetic Study on the Physicochemical of Ulam Raja (Cosmos caudatus) Leaves Powder. ASM Science Journal. DOI: 10.32802/asmscj.2025.0190.
[16] S. H. Cheng (2017). Metabolic effects of Cosmos caudatus Kunth (ulam raja) supplementation in type-2 diabetes mellitus patients.
