Cantuman merupakan salah satu teknik pembiakan vegetatif yang semakin penting dalam pengeluaran sayuran bernilai tinggi. Bagi tomato, teknik ini digunakan untuk menggabungkan bahagian atas tanaman atau scion yang mempunyai ciri buah yang dikehendaki dengan pokok penanti atau rootstock yang mempunyai sistem akar lebih kuat, tahan penyakit atau lebih toleran terhadap tekanan persekitaran.
Kajian oleh Sat, Promtong dan Promchot (2026) menilai kesan beberapa jenis pokok penanti tomato dan terung terhadap pertumbuhan, hasil serta kualiti buah tomato ceri. Kajian ini menunjukkan bahawa pemilihan pokok penanti boleh memberi kesan yang sangat ketara terhadap bilangan buah dan jumlah hasil, manakala sebahagian besar ciri kualiti buah tidak banyak berubah.
Mengapa tomato dicantum?
Tomato (Solanum lycopersicum L.) merupakan tanaman penting di seluruh dunia. Program pembiakbakaan telah lama digunakan untuk meningkatkan hasil, kualiti buah serta ketahanan terhadap tekanan biotik dan abiotik. Namun, pembangunan varieti baharu melalui pembiakbakaan mengambil masa yang panjang. Cantuman menawarkan satu pendekatan yang lebih cepat untuk meningkatkan adaptasi tanaman terhadap keadaan yang mencabar.
Teknik cantuman telah digunakan untuk membantu tanaman menghadapi:
- kemasinan,
- suhu rendah atau tinggi,
- tekanan air,
- logam berat,
- penyakit bawaan tanah,
- kemarau, dan
- banjir.
Selain itu, cantuman juga boleh meningkatkan penggunaan air, penyerapan nutrien, hasil serta kualiti buah.
Apa fungsi pokok penanti?
Pokok penanti ialah bahagian bawah tanaman yang membentuk sistem akar selepas cantuman. Bahagian atas yang menghasilkan daun, bunga dan buah pula dikenali sebagai scion.
Pokok penanti yang sesuai boleh membantu tanaman:
- menyerap lebih banyak nutrien daripada tanah,
- mengelakkan jangkitan patogen bawaan tanah,
- bertahan dalam keadaan kemarau,
- bertahan dalam keadaan banjir,
- meningkatkan toleransi terhadap kemasinan.
Interaksi antara pokok penanti dan scion pula tidak berlaku secara satu arah sahaja. Air, nutrien, molekul organik, hormon, protein dan RNA boleh bergerak antara kedua-dua bahagian melalui xilem dan floem, seterusnya mempengaruhi pertumbuhan serta fisiologi tanaman.
Bagaimana kajian ini dijalankan?
Kajian dijalankan di rumah hijau Fakulti Pertanian, Universiti Ubon Ratchathani, Thailand, dari Mei hingga Disember 2023. Tomato hibrid varieti Sweet Girl (SG) digunakan sebagai scion.
Sebanyak lapan kombinasi cantuman digunakan, termasuk lima pokok penanti daripada tomato dan tiga daripada terung.
Pokok penanti yang diuji ialah:
| Kod | Pokok penanti |
|---|---|
| LPE | Long Purple Eggplant |
| RE | Round Eggplant |
| LGE | Long Green Eggplant |
| SD | Sida |
| SP | Sweet Prince |
| SG | Sweet Girl, cantuman sendiri |
| MM | Maha Mongkol |
| SB | Sweet Boy |
Cantuman dilakukan menggunakan teknik tube grafting apabila anak benih menghasilkan daun sebenar ketiga. Selepas dicantum, tanaman ditempatkan dalam ruang pemulihan selama tujuh hari dan kemudian diletakkan di tempat teduh selama tujuh hari lagi sebelum dipindahkan ke rumah hijau.
Pokok penanti terung menunjukkan kadar hidup lebih tinggi
Salah satu hasil paling menarik ialah kadar kejayaan cantuman.
Pokok penanti daripada terung secara umum menunjukkan kadar hidup yang lebih tinggi berbanding kebanyakan pokok penanti tomato.
Long Purple Eggplant (LPE) mencatatkan kadar hidup tertinggi iaitu 96.67%, manakala Sweet Boy hanya sekitar 26.67%.
Kadar hidup yang direkodkan ialah:
| Pokok penanti | Kadar hidup |
|---|---|
| LPE | 96.67% |
| SP | 83.33% |
| LGE | 76.67% |
| SG | 76.67% |
| RE | 73.33% |
| SD | 46.67% |
| MM | 43.33% |
| SB | 26.67% |
Dapatan ini menunjukkan bahawa keserasian antara tomato dan pokok penanti daripada terung boleh menjadi sangat baik, walaupun tidak semua kombinasi memberikan prestasi yang sama.
Ketinggian pokok tidak banyak berubah
Walaupun pokok penanti berbeza, ketinggian tanaman pada 30, 45 dan 60 hari selepas pemindahan tidak menunjukkan perbezaan yang signifikan.
Pada 60 hari selepas pemindahan, ketinggian tanaman berada dalam lingkungan sekitar 239 hingga 284 cm bergantung kepada kombinasi cantuman.
Ini menunjukkan bahawa pokok penanti tidak semestinya menjadikan tanaman lebih tinggi, tetapi masih boleh mempengaruhi parameter pertumbuhan lain seperti diameter batang.
Diameter batang lebih responsif terhadap pokok penanti
Berbeza dengan ketinggian, diameter batang menunjukkan perbezaan yang lebih ketara.
Pada peringkat awal, kombinasi SG/LPE menunjukkan diameter batang paling besar. Nilainya ialah sekitar:
- 5.64 mm pada awal pemindahan,
- 6.18 mm pada 15 hari selepas pemindahan,
- 7.31 mm pada 30 hari selepas pemindahan.
Pada 45 hari selepas pemindahan pula, SG/LGE menghasilkan diameter batang tertinggi, iaitu sekitar 8.64 mm.
Secara umum, pokok penanti terung cenderung menghasilkan batang yang lebih besar atau lebih kukuh.
Mengapa terung boleh menghasilkan batang lebih besar?
Perbincangan dalam kajian mencadangkan bahawa terung memang mempunyai tabiat pertumbuhan lebih tegap dan boleh membentuk batang yang lebih tebal berbanding tomato.
Faktor genetik serta keserasian antara scion dan pokok penanti turut memainkan peranan.
Batang yang lebih besar juga boleh mencerminkan sistem vaskular yang lebih baik, sekali gus berpotensi menyokong pengangkutan air dan nutrien ke bahagian atas tanaman.
Pokok penanti mempunyai kesan besar terhadap hasil
Bahagian paling penting dalam kajian ini ialah kesan terhadap hasil.
Bilangan buah sepokok dan jumlah hasil sepokok menunjukkan perbezaan yang sangat signifikan antara pokok penanti.
Kombinasi SG/LGE, iaitu Sweet Girl dicantum pada Long Green Eggplant, memberikan hasil terbaik.
Ia menghasilkan:
- 108.60 buah sepokok, dan
- 1,394.8 g hasil sepokok.
Sebagai perbandingan, SG/SD hanya menghasilkan sekitar 59 buah dengan hasil 681.06 g sepokok.
Perbandingan hasil antara pokok penanti
| Kombinasi | Buah/pokok | Hasil/pokok |
|---|---|---|
| SG/LGE | 108.6 | 1,394.8 g |
| SG/SG | 90.0 | 1,204.1 g |
| SG/RE | 88.0 | 1,123.4 g |
| SG/SB | 84.0 | 1,054.6 g |
| SG/MM | 63.2 | 857.65 g |
| SG/SP | 66.8 | 814.59 g |
| SG/LPE | 70.0 | 683.82 g |
| SG/SD | 59.0 | 681.06 g |
Data ini memperlihatkan bahawa pemilihan pokok penanti boleh menyebabkan perbezaan hasil hampir dua kali ganda antara kombinasi terbaik dan terendah.
Lebih banyak buah tidak semestinya buah lebih berat
Satu corak penting dalam kajian ialah pokok penanti terung meningkatkan bilangan buah, tetapi tidak semestinya menghasilkan buah individu yang paling berat.
Buah paling berat direkodkan pada SG/MM, iaitu sekitar 9.94 g sebiji.
Sebaliknya, SG/LGE yang menghasilkan jumlah buah dan hasil tertinggi mempunyai berat purata buah sekitar 8.40 g.
Ini menunjukkan adanya kompromi antara bilangan buah dan saiz buah.
Pokok penanti yang menghasilkan terlalu banyak buah mungkin mengagihkan fotosintat kepada lebih banyak sink, menyebabkan berat setiap buah tidak semestinya maksimum.
Fruit set tertinggi bukan pada pokok penanti yang menghasilkan hasil tertinggi
Kombinasi SG/RE mencatatkan kadar fruit set paling tinggi, iaitu sekitar 52.05%.
Sebagai perbandingan:
- SG/SB: 46.48%
- SG/SG: 40.21%
- SG/LGE: 36.61%
- SG/MM: 34.08%
- SG/LPE: 30.08%
- SG/SP: 27.75%
- SG/SD: 22.61%
Ini menunjukkan bahawa peratus fruit set yang tinggi tidak semestinya secara langsung menghasilkan jumlah hasil tertinggi kerana hasil akhir turut bergantung kepada bilangan bunga, buah yang terbentuk, berat buah dan vigor keseluruhan tanaman.
Bilangan bunga tidak banyak berubah
Pokok penanti tidak memberi kesan signifikan terhadap:
- bilangan jambak bunga per pokok, dan
- bilangan bunga per pokok.
Perbezaan hasil antara kombinasi cantuman lebih banyak berlaku selepas fasa pembungaan, khususnya melalui pembentukan buah, kadar fruit set dan keupayaan tanaman membesarkan buah.
Bagaimana dengan kualiti buah?
Secara umum, sebahagian besar parameter kualiti buah tidak berubah secara signifikan akibat pokok penanti.
Antara parameter yang hampir sama antara rawatan ialah:
- panjang buah,
- diameter buah,
- kekerasan,
- warna buah,
- keasidan tertitrat.
Ini merupakan dapatan yang penting kerana peningkatan hasil melalui cantuman tidak semestinya menyebabkan kemerosotan besar pada rupa dan sifat fizikal buah.
Pokok penanti Long Green Eggplant menghasilkan buah yang lebih besar
Walaupun perbezaan keseluruhan tidak signifikan, SG/LGE menunjukkan nilai numerik tertinggi bagi beberapa ciri fizikal buah.
Buah SG/LGE mempunyai:
- panjang sekitar 27.67 mm,
- diameter sekitar 19.33 mm,
- kekerasan sekitar 6.60 N.
Ini sekali lagi menunjukkan prestasi menarik Long Green Eggplant sebagai pokok penanti untuk tomato ceri.
Brix atau TSS berubah mengikut pokok penanti
Berbeza dengan kebanyakan ciri fizikal buah, jumlah pepejal terlarut atau TSS menunjukkan perbezaan yang signifikan.
Nilai TSS ialah:
| Kombinasi | TSS |
|---|---|
| SG/LPE | 10.15% |
| SG/LGE | 9.82% |
| SG/SP | 9.62% |
| SG/SD | 9.60% |
| SG/SG | 9.39% |
| SG/RE | 9.14% |
| SG/SB | 9.10% |
| SG/MM | 8.77% |
TSS sering digunakan sebagai petunjuk kandungan gula dan komponen larut lain dalam buah. Nilai yang lebih tinggi biasanya dikaitkan dengan rasa yang lebih manis atau lebih pekat.
Long Purple Eggplant menghasilkan TSS tertinggi
SG/LPE menghasilkan TSS tertinggi, iaitu 10.15%, walaupun hasilnya bukan yang tertinggi.
Sebaliknya, SG/LGE menghasilkan TSS 9.82% sambil memberikan hasil sepokok tertinggi.
Daripada sudut praktikal, SG/LGE kelihatan mempunyai keseimbangan yang baik antara hasil tinggi dan kualiti rasa.
Mengapa pokok penanti boleh mengubah kemanisan buah?
Kajian membincangkan bahawa pokok penanti yang lebih vigor boleh mempunyai keupayaan penyerapan mineral dan air yang lebih baik.
Interaksi fisiologi antara akar dan scion boleh mempengaruhi pengangkutan nutrien, hormon dan fotosintat, seterusnya mempengaruhi komposisi kimia buah.
Kajian terdahulu yang dibincangkan dalam artikel juga menunjukkan bahawa tomato yang dicantum pada pokok penanti terung boleh mempunyai TSS yang lebih tinggi.
Mengapa pokok penanti terung meningkatkan hasil?
Menurut perbincangan kajian, sistem akar terung yang lebih vigor mungkin menjadi salah satu faktor utama.
Pokok penanti terung boleh mempunyai root system architecture yang lebih kuat dan efisien. Sistem akar seperti ini berpotensi meningkatkan:
- pengambilan air,
- penyerapan mineral,
- kestabilan pertumbuhan,
- toleransi terhadap tekanan.
Kajian terdahulu turut menunjukkan bahawa pokok penanti terung boleh meningkatkan prestasi tomato dalam keadaan tekanan garam serta penyakit seperti layu bakteria.
Cantuman juga penting untuk ketahanan penyakit
Walaupun kajian ini memberi tumpuan kepada pertumbuhan dan hasil, artikel menerangkan bahawa cantuman telah digunakan untuk membantu mengawal beberapa masalah bawaan tanah seperti:
- layu Fusarium,
- nematod puru akar,
- penyakit bawaan tanah lain.
Pokok penanti yang tahan membolehkan varieti tomato berkualiti tinggi terus digunakan sebagai scion tanpa perlu menggantikan varieti buah tersebut.
Prestasi pokok penanti terung tidak seragam
Walaupun secara umum pokok penanti terung memberikan prestasi yang baik, tidak semua memberikan kelebihan yang sama.
Sebagai contoh:
- LPE memberikan kadar hidup dan TSS tertinggi,
- LGE menghasilkan jumlah buah dan hasil tertinggi,
- RE memberikan fruit set tertinggi.
Ini menunjukkan bahawa tidak ada satu pokok penanti yang terbaik untuk semua ciri.
Pemilihan perlu bergantung kepada objektif pengeluaran.
Jika sasaran ialah hasil tinggi, LGE lebih menarik.
Jika sasaran ialah kadar kejayaan cantuman dan TSS tinggi, LPE mungkin lebih sesuai.
Jika sasaran ialah fruit set, RE menunjukkan prestasi terbaik dalam kajian ini.
Implikasi kepada pengeluaran tomato
Dapatan kajian ini mempunyai implikasi praktikal yang menarik.
Pengusaha tomato boleh menggunakan pokok penanti terung sebagai salah satu strategi untuk:
- meningkatkan hasil,
- meningkatkan vigor tanaman,
- menambah toleransi terhadap tekanan,
- meningkatkan peluang hidup selepas cantuman,
- mengekalkan kebanyakan ciri kualiti buah.
Namun, pemilihan pokok penanti perlu dibuat berdasarkan keserasian dengan varieti scion, persekitaran dan objektif pengeluaran.
Kesimpulan
Kajian Sat et al. (2026) menunjukkan bahawa pokok penanti memainkan peranan penting dalam menentukan prestasi tomato ceri selepas cantuman.
Pokok penanti daripada terung secara umum menunjukkan beberapa kelebihan berbanding pokok penanti tomato.
Long Purple Eggplant (LPE) menghasilkan kadar hidup tertinggi, iaitu 96.67%, dan TSS tertinggi sebanyak 10.15%.
Long Green Eggplant (LGE) pula memberikan kombinasi prestasi paling menarik dari sudut hasil, dengan 108.6 buah sepokok dan hasil sekitar 1.395 kg sepokok. Ia juga menghasilkan TSS yang tinggi iaitu sekitar 9.82%.
Sebahagian besar ciri fizikal buah seperti panjang, diameter, kekerasan, warna dan keasidan tidak berubah secara signifikan. Ini bermaksud cantuman boleh meningkatkan hasil tanpa semestinya mengubah banyak ciri asas buah.
Secara keseluruhannya, kajian ini menyokong penggunaan pokok penanti terung sebagai strategi agronomi yang berpotensi untuk meningkatkan hasil dan toleransi tomato ceri, khususnya apabila pemilihan pokok penanti dibuat berdasarkan keserasian dan sasaran pengeluaran.
Sumber Rujukan
Sat, C., Promtong, N., & Promchot, T. (2026). Effect of rootstocks on growth, yield and fruit quality of cherry tomato. International Journal of Agricultural Technology, 22(4), 1897–1908.
Antara sumber lain yang dirujuk dalam artikel asal termasuk Bay?nd?r dan Kandemir (2023), Cassaniti et al. (2011), Consentino et al. (2022), Djidonou et al. (2016), Flores et al. (2010), Gao et al. (2023), Grieneisen et al. (2018), Khah et al. (2006), Latifah et al. (2021, 2023), Leonardi dan Giuffrida (2006), Manickam et al. (2021), Nkansah et al. (2013), Passam et al. (2005), Riga (2015), Sanwal et al. (2022), Schwarz et al. (2013), Singh et al. (2017), Turhan et al. (2011), Ulas (2021), Xiaohui et al. (2019) dan Zhou et al. (2022). Senarai penuh rujukan disediakan dalam artikel asal.
Keyword: tomato ceri, Solanum lycopersicum, cantuman tomato, pokok penanti, rootstock, scion, terung sebagai rootstock, Long Green Eggplant, Long Purple Eggplant, Round Eggplant, hasil tomato, Brix tomato, TSS, kualiti buah tomato, fruit set, sistem akar, ketahanan banjir, ketahanan penyakit, layu bakteria, Fusarium, nematod puru akar, pembiakan tanaman, fertigasi tomato, rumah hijau, teknologi cantuman, pengeluaran tomato
