Cantuman (grafting) merupakan salah satu teknik pembiakan tampang (vegetatif) yang paling berkesan untuk pokok betik. Teknik ini melibatkan penyambungan dua bahagian tisu tumbuhan secara fizikal, iaitu sion (bahagian pucuk/atas) dan pokok penanti atau rootstock (bahagian akar/bawah), supaya ia bersatu dan membesar sebagai satu pokok yang lengkap.
Berikut adalah perincian mengenai aplikasi, kelebihan, dan teknik cantuman dalam penanaman betik:
1. Kelebihan Utama Cantuman Betik
- Jaminan Pokok Hermafrodit & Kualiti Seragam: Cantuman menghasilkan 100% pokok hermafrodit tulen (true-to-type) bersaiz renik yang mengekalkan ciri-ciri genetik pokok induk. Ini membolehkan peladang menggabungkan ciri buah yang dikehendaki dengan sistem akar yang cergas.
- Pertumbuhan dan Hasil yang Lebih Baik: Pokok cantuman mula berbunga dan berbuah dengan lebih awal, mempunyai ketinggian berbuah yang lebih rendah, serta merekodkan hasil dan saiz buah yang lebih baik. Jangka hayat ekonomi pokok cantuman juga lebih panjang.
- Sistem Akar yang Kukuh: Sistem akar anak pokok yang dihasilkan melalui kaedah cantuman adalah lebih kuat berbanding pokok yang dibiakkan melalui keratan batang, dan saiznya lebih besar berbanding anak benih kultur tisu (pembiakan mikro).
2. Pemilihan Bahan Cantuman Kejayaan cantuman sangat bergantung kepada pemilihan bahan yang tepat:
- Pokok Penanti (Rootstock): Perlu mempunyai kebolehsuaian yang baik terhadap tanah dan cuaca tempatan, rintang terhadap perosak dan penyakit, mudah dibiakkan, serasi dengan sion, serta mampu membentuk lapisan kambium dengan cepat.
- Sion (Scion): Perlu diambil daripada dahan musim sebelumnya (tidak lebih dari setahun usianya), mempunyai tunas vegetatif yang sihat dan berkembang baik, serta diambil daripada pokok yang mempunyai rekod pengeluaran hasil yang cemerlang.
3. Aplikasi Rintangan Penyakit (Menangani Dieback) Menyambung kepada isu penyakit dieback yang memusnahkan industri betik Eksotika yang kita bincangkan sebelum ini, teknik cantuman menawarkan jalan penyelesaian biologi yang sangat berpotensi. Penyelidik telah menggunakan varieti Viorica, yang mempunyai toleransi tinggi terhadap dieback, sebagai pokok penanti untuk menyelamatkan varieti komersial. Kajian menunjukkan gabungan sion Eksotika yang dicantumkan ke atas pokok penanti Viorica dapat mengurangkan tahap keparahan penyakit dieback dengan ketara berbanding pokok Eksotika yang ditanam menggunakan akarnya sendiri.
4. Teknik Cantuman dan Kadar Kejayaan Pelbagai teknik cantuman boleh diaplikasikan pada betik, termasuk cantuman baji (cleft grafting), cantuman baji terminal (terminal wedge grafting), cantuman in vitro, dan top grafting.
- Berdasarkan kajian, teknik terminal wedge grafting didapati paling berkesan dengan merekodkan kadar kejayaan sehingga 100% di ladang.
- Teknik cleft grafting pada anak benih berusia 1 bulan juga memberikan kadar kejayaan yang sangat tinggi, antara 80% hingga 96.7% bergantung kepada varieti.
5. Cabaran dan Langkah Berjaga-jaga Kelemahan utama teknik cantuman adalah risiko pendedahan kepada jangkitan bakteria atau kulat pada kawasan luka cantuman jika alatan tidak steril. Bagi mengatasi masalah ini, penggunaan peluntur isi rumah pada kepekatan 5% hingga 10% (yang mengandungi 3.5% natrium hipoklorit) sangat disyorkan untuk mensterilkan permukaan. Selain itu, cantuman perlu diikat dengan kemas untuk mengelakkan kemasukan air dan udara ke dalam luka cantuman.
