Anggur merupakan buah botani jenis beri daripada genus Vitis dalam keluarga Vitaceae. Di seluruh dunia terdapat lebih daripada 10,000 kultivar anggur, tetapi spesies Vitis vinifera mendominasi kira-kira 90% daripada keseluruhan anggur yang ditanam.
Kepelbagaian ini menyebabkan anggur tidak boleh dilihat sebagai satu jenis buah sahaja. Kultivar berbeza mempunyai ciri berlainan dari segi saiz, kandungan gula, ketebalan kulit, biji, aroma, warna dan kegunaan. Secara umum, dokumen ini mengelaskan anggur berdasarkan tujuan penggunaan, asal geografi, ciri varieti, profil aroma dan kandungan antioksidan.
Tiga kumpulan utama berdasarkan kegunaan
Antara cara paling mudah untuk memahami jenis anggur ialah melalui tujuan penggunaannya.
Dokumen membahagikan anggur kepada tiga kumpulan utama, iaitu anggur meja, anggur wain dan anggur kering atau kismis.
Anggur meja
Anggur meja ditanam untuk dimakan secara segar.
Ciri lazimnya ialah buah yang lebih besar, kulit lebih nipis dan banyak varieti tidak berbiji. Kandungan gulanya sekitar 15% dalam perbandingan yang diberikan dalam dokumen.
Antara contoh kultivar yang dinyatakan ialah:
Thompson Seedless, Red Globe dan Crimson Seedless.
Ciri seperti saiz besar, rupa menarik dan ketiadaan biji sangat penting kerana anggur meja dinilai terus oleh pengguna.
Anggur wain
Anggur wain mempunyai ciri yang agak berbeza.
Buahnya biasanya lebih kecil, berbiji dan mempunyai kulit lebih tebal. Kandungan gula pula boleh mencapai sekitar 24%, lebih tinggi berbanding anggur meja dalam pengelasan dokumen.
Antara kultivar anggur wain yang disebut ialah:
Cabernet Sauvignon, Merlot, Syrah dan Assyrtiko.
Kandungan gula yang tinggi penting kerana gula menjadi bahan asas dalam proses fermentasi.
Anggur untuk kismis
Kumpulan ketiga ialah anggur yang ditanam khusus untuk menghasilkan buah kering atau kismis.
Antara varieti yang dinyatakan ialah Thompson Seedless atau Sultana dan Arkavati.
Bagi penghasilan kismis, ciri seperti kandungan gula, saiz buah dan sifat pengeringan menjadi lebih penting berbanding keperluan anggur meja.
Anggur meja dan anggur wain memang berbeza secara genetik
Perbezaan antara anggur meja dan anggur wain bukan sekadar hasil pengurusan tanaman.
Dokumen menyatakan bahawa kedua-duanya mempunyai perbezaan genetik yang ketara akibat proses pembiakan selektif selama bertahun-tahun.
Beberapa lokus genetik termasuk kawasan penentuan jantina pada kromosom 2 serta isyarat sapuan selektif telah dikenal pasti.
Namun begitu, varieti dwatujuan juga wujud. Ini bermaksud sesetengah latar genetik boleh menghasilkan keturunan yang sesuai untuk kegunaan berbeza.
Pengelasan mengikut asal geografi
Kultivar Vitis vinifera turut boleh dikelaskan berdasarkan kawasan asal.
Menurut sistem Proles Negrul yang dirujuk dalam dokumen, terdapat beberapa kumpulan ekogeografi utama:
Proles Occidentalis – Eropah Barat
Proles Orientalis – Asia Tengah
Proles Euphratica – Timur Tengah.
Pengelasan ini menunjukkan bahawa sejarah penyesuaian anggur sangat berkait dengan kawasan iklim dan persekitaran tempat ia berkembang.
Anggur mempunyai sejarah penanaman yang sangat panjang
Bukti arkeobotani dalam dokumen menunjukkan bahawa varieti anggur putih dan merah telah ditanam di Sardinia sejak Zaman Gangsa Akhir.
Biji anggur purba yang dikaji menunjukkan persamaan morfometri dengan beberapa kultivar moden dari kawasan Kaukasus dan Balkan.
Analisis DNA purba daripada biji anggur di Belanda pula menunjukkan hubungan keibuan dengan anggur Iberia dan Pinot.
Dapatan ini menunjukkan bahawa kepelbagaian anggur hari ini merupakan hasil sejarah domestikasi dan pertukaran bahan tanaman yang sangat panjang.
Varieti tempatan dari Iraq
Dokumen menyenaraikan lapan varieti anggur dalam pasaran tempatan Iraq, iaitu:
Deas Al-Annz, Kamali, Halawani, Thompson Seedless, Aswud Balad, Riasi, Frinsi dan Shdah.
Senarai ini menunjukkan bahawa sesebuah negara boleh mempunyai kombinasi varieti tempatan dan varieti antarabangsa dalam pasaran yang sama.
Varieti tempatan Azerbaijan
Azerbaijan pula mempunyai beberapa varieti tempatan seperti Arna-grna, Khindogny, Hamashara dan Shirvanshahy.
Varieti ini dilaporkan mempunyai ciri morfologi yang baik, dan kandungan gula tertinggi yang disebut dalam dokumen mencapai 25.0 g/100 cm³.
Kandungan gula yang tinggi boleh menjadi ciri penting untuk kegunaan segar atau pemprosesan.
Varieti baharu untuk iklim panas dan separa gersang
Program pembiakbakaan moden turut menghasilkan varieti baharu yang disesuaikan dengan perubahan iklim dan kawasan pengeluaran tertentu.
Di Murcia, Sepanyol, empat genotip baharu yang disebut ialah:
Calblanque – putih
Calnegre – merah
Gebas – merah
Myrtia – merah.
Varieti tersebut dibangunkan daripada silangan Monastrell dengan Cabernet Sauvignon atau Syrah untuk persekitaran separa gersang.
Ini menunjukkan bagaimana pembiakbakaan digunakan untuk menghasilkan anggur yang lebih sesuai dengan keadaan iklim tertentu.
Varieti autokton Macedonia Utara
Dokumen turut menyebut varieti autokton dari Macedonia Utara seperti Stanushina, Ohrid Black dan Vranec.
Identifikasi varieti dilakukan menggunakan deskriptor OIV.
Kaedah ampelografi dan deskriptor standard penting bagi membezakan varieti yang mempunyai rupa hampir sama.
Aroma juga membezakan jenis anggur
Satu lagi cara mengelaskan anggur ialah berdasarkan profil aromanya.
Varieti jenis Muscat mempunyai kandungan monoterpena yang tinggi dan biasanya dikaitkan dengan aroma yang kuat.
Jenis yang mempunyai aroma seperti strawberi pula kaya dengan ester.
Varieti yang lebih neutral mempunyai sebatian C6/C9 yang lebih dominan.
Perbezaan profil aroma ini penting untuk penggunaan segar dan juga industri wain.
Aktiviti antioksidan berbeza antara varieti
Kandungan antioksidan juga bukan sama bagi semua jenis anggur.
Dalam perbandingan 30 varieti di China, Pearl Black, Summer Black dan Seedless Red menunjukkan aktiviti antioksidan antara yang paling kuat.
Ini menunjukkan bahawa varieti boleh mempunyai perbezaan bukan sahaja dari segi rupa dan rasa, tetapi juga komposisi biokimia.
Mengapa terdapat begitu banyak jenis anggur?
Lebih 10,000 kultivar wujud kerana anggur telah melalui ribuan tahun proses domestikasi, pemilihan dan pembiakbakaan.
Manusia memilih varieti untuk sifat tertentu seperti:
saiz buah, rasa, kandungan gula, warna, ketiadaan biji, aroma, ketebalan kulit, kegunaan pemprosesan dan kesesuaian iklim.
Akibatnya, anggur hari ini sangat pelbagai dari segi morfologi dan fungsi.
Tidak semua anggur sesuai untuk tujuan yang sama
Anggur yang sedap dimakan segar tidak semestinya terbaik untuk penghasilan wain.
Begitu juga varieti wain yang mempunyai kulit tebal, buah kecil dan banyak biji mungkin kurang menarik sebagai anggur meja.
Varieti untuk kismis pula perlu mempunyai ciri yang sesuai dengan proses pengeringan.
Oleh itu, pemilihan varieti perlu bermula dengan persoalan asas: anggur itu hendak digunakan untuk apa?
Kesimpulan
Buah anggur mempunyai kepelbagaian varieti yang sangat luas, dengan lebih 10,000 kultivar di seluruh dunia dan Vitis vinifera mendominasi sekitar 90% pengeluaran tanaman anggur.
Secara umum, anggur boleh dikelaskan kepada anggur meja, anggur wain dan anggur kering. Namun, pengelasannya juga boleh dibuat berdasarkan asal geografi, ciri ampelografi, profil aroma dan kandungan antioksidan.
Kepelbagaian ini mencerminkan sejarah panjang pembiakbakaan dan penyesuaian anggur terhadap iklim serta keperluan manusia. Oleh sebab itu, istilah “anggur” sebenarnya merangkumi ribuan jenis buah dengan kegunaan, rasa, aroma dan ciri agronomi yang sangat berbeza.
Kata Kunci
anggur, Vitis vinifera, jenis anggur, varieti anggur, kultivar anggur, anggur meja, anggur wain, anggur kismis, Thompson Seedless, Red Globe, Crimson Seedless, Cabernet Sauvignon, Merlot, Syrah, Sultana, Muscat, Pearl Black, Summer Black, Seedless Red, ampelografi, Proles Occidentalis, Proles Orientalis, Proles Euphratica, aroma anggur, antioksidan anggur, pembiakbakaan anggur, varieti tempatan
Sumber Rujukan
Al-Khazraji, L. R., et al. (2023). Image dataset of important grape varieties in the commercial and consumer market. Data in Brief, 47.
Beukers, M., & Hondelink, M. M. A. (2025). Grape (Vitis vinifera) use in the early modern Low Countries: A tentative combination of aDNA-analysis and historical sources. Vegetation History and Archaeobotany, 34, 701–715.
Kesgin, M., Kakc?, H., Yildiz, N., & Atak, A. (2025). Ampelographic characterization of some grape genetic resources in the Aegean region of Türkiye. International Journal of Agriculture Environment and Food Sciences.
Korunoska, B., Peši?, V., Beleski, K., & Stojkovic, S. (2022). Identification of some autochthonous and regional grapevine varieties according to O.I.V. descriptors for certain characteristics. Journal of Agricultural, Food and Environmental Sciences.
Kui, L., Tang, M., Duan, S., Wang, S., & Dong, X. (2020). Identification of selective sweeps in the domesticated table and wine grape (Vitis vinifera L.). Frontiers in Plant Science, 11.
Liu, Q., et al. (2018). Comparison of antioxidant activities of different grape varieties. Molecules, 23.
Parihar, S., & Sharma, D. (2021). A brief overview on Vitis vinifera. Scholars Academic Journal of Pharmacy.
Prathiksha, M., & Hegde, K. (2022). A review on Vitis vinifera L.: The grape. International Journal of Pharmaceutical Sciences Review and Research.
Ruiz-García, L., et al. (2023). Characterization of new grapevine varieties cross-bred from Monastrell, authorized for winemaking in the warm region of Murcia, South-Eastern Spain. Horticulturae.
Shukurova, V. N. (2024). Mechanical properties of several local and introduced grape varieties: Research and evaluation of their technological suitability. Research in Agricultural & Veterinary Sciences.
Thoke, S., et al. (2024). Evaluation of different table grape varieties in response to growth and physiological traits during foundation bud pruning. Journal of Experimental Agriculture International.
Ucchesu, M., et al. (2024). Unearthing grape heritage: Morphological relationships between Late Bronze–Iron Age grape pips and modern cultivars. Plants, 13.
Valera, J., et al. (2024). Insights into medieval grape cultivation in Al-Andalus: Morphometric, domestication, and multivariate analysis of Vitis vinifera seed types. Horticulturae.
Wu, G., Xin, Y., Ren, R., Chen, H., Yang, B., Ge, M., & Xie, S. (2025). Comprehensive aroma profiles and the underlying molecular mechanisms in six grape varieties with different flavors. Frontiers in Plant Science, 16.
