Buah manggis (Garcinia mangostana L.) terkenal sebagai “Ratu Buah Tropika” kerana rasanya yang manis, berjus dan seimbang dengan sedikit keasidan. Dalam sains makanan dan hortikultur, tahap kemanisan buah lazimnya diukur menggunakan nilai darjah Brix (°Brix), iaitu ukuran kepada Total Soluble Solids (TSS) dalam jus buah. Nilai ini sering digunakan sebagai indikator kualiti dalaman buah, terutamanya bagi tujuan pasaran segar dan eksport.
Artikel ini membincangkan julat nilai °Brix buah manggis serta faktor-faktor utama yang mempengaruhi kemanisan berdasarkan dapatan kajian saintifik yang telah dilaporkan.
Apakah Maksud °Brix dalam Buah Manggis?
Nilai °Brix merujuk kepada peratus pepejal terlarut dalam jus buah, yang kebanyakannya terdiri daripada gula. Secara praktikal, 1°Brix bersamaan kira-kira 1% pepejal terlarut. Walau bagaimanapun, persepsi rasa manis sebenar tidak hanya ditentukan oleh gula, tetapi juga dipengaruhi oleh keasidan dan komposisi metabolit lain dalam buah.
Julat Nilai °Brix Buah Manggis
Berdasarkan pelbagai kajian yang diringkaskan dalam dokumen rujukan, nilai °Brix buah manggis segar dilaporkan berada dalam julat berikut:
- Sekitar 16.6 – 20.1 °Brix bagi buah manggis segar
- Nilai maksimum sekitar 20.1 °Brix direkodkan pada buah matang awal dari pokok tertentu
- Buah yang dipetik pada tahap kematangan sesuai untuk eksport (sekitar 108 hari selepas bunga) menunjukkan nilai sekitar 17.3 °Brix
Julat ini menunjukkan bahawa manggis tergolong dalam kumpulan buah tropika yang mempunyai tahap kemanisan sederhana hingga tinggi, bergantung kepada tahap kematangan dan pengurusan lepas tuai
Pengaruh Tahap Kematangan terhadap Kemanisan
Tahap kematangan merupakan faktor utama yang mempengaruhi nilai °Brix buah manggis. Kajian menunjukkan bahawa:
- Kandungan pepejal terlarut meningkat selari dengan proses pematangan buah
- Buah yang mempunyai warna kulit ungu gelap (lebih matang) lazimnya mencatatkan nilai °Brix yang lebih tinggi berbanding buah yang kurang matang
- Perubahan metabolik semasa pematangan menyumbang kepada peningkatan gula dan keseimbangan rasa manis–masam
Oleh itu, pemilihan tahap kematangan yang tepat semasa penuaian amat penting untuk memastikan kualiti rasa yang optimum
Variasi Genetik dan Perbezaan Antara Pokok
Selain kematangan, kajian juga menunjukkan wujudnya variasi nilai °Brix antara buah yang berasal daripada pokok yang berbeza walaupun ditanam di lokasi yang sama. Sebagai contoh, satu pokok mencatatkan nilai maksimum 20.1 °Brix manakala pokok lain sekitar 19.5 °Brix. Keadaan ini mencadangkan bahawa faktor genetik dan mikro-persekitaran turut mempengaruhi pengumpulan gula dalam buah manggis
Pengaruh Penyimpanan dan Rawatan Pascatuai
Nilai °Brix buah manggis juga dipengaruhi oleh kaedah penyimpanan dan rawatan pascatuai, antaranya:
- Penyimpanan sejuk dan terkawal cenderung mengekalkan nilai TSS dengan lebih baik berbanding penyimpanan pada suhu ambien
- Dalam beberapa kajian, nilai °Brix menurun secara beransur-ansur semasa tempoh penyimpanan yang panjang, dengan nilai terendah sekitar 16.6 °Brix
- Rawatan seperti pra-penyejukan, pelilinan, pembungkusan dan penggunaan atmosfera termodifikasi dilaporkan mampu mengurangkan penurunan TSS dan mengekalkan kemanisan buah
Hal ini menunjukkan bahawa pengurusan pascatuai yang baik memainkan peranan penting dalam mengekalkan kualiti rasa manggis untuk pasaran segar dan eksport
Implikasi Praktikal kepada Pengeluaran dan Pemasaran
Secara praktikal, maklumat nilai °Brix ini boleh dimanfaatkan oleh pengusaha dan pengurus rantaian bekalan manggis untuk:
- Menentukan tahap kematangan optimum semasa penuaian
- Menetapkan standard kualiti dalaman buah bagi pasaran tempatan dan eksport
- Merancang strategi penyimpanan dan rawatan pascatuai bagi mengekalkan kemanisan dan kebolehterimaan pengguna
Memandangkan wujud variasi antara lokasi dan pokok, pengukuran °Brix secara lapangan menggunakan refraktometer amat digalakkan bagi penetapan standard yang lebih tepat.
Kesimpulan
Nilai °Brix buah manggis yang dilaporkan dalam kajian saintifik menunjukkan julat sekitar 16.6 hingga 20.1 °Brix, mencerminkan tahap kemanisan yang tinggi dan konsisten sebagai buah premium tropika. Kemanisan ini dipengaruhi oleh tahap kematangan, faktor genetik serta pengurusan penyimpanan dan pascatuai. Oleh itu, kawalan menyeluruh dari peringkat penuaian hingga penyimpanan adalah kunci utama untuk mengekalkan kualiti rasa buah manggis di pasaran.
