Pengenalan
Buah yang baru dituai masih membawa “haba ladang”, iaitu haba yang terkumpul semasa buah berada di pokok dan di bawah cahaya matahari. Dalam iklim panas dan lembap seperti di Malaysia, haba ini mempercepatkan respirasi, kehilangan air dan kerosakan (pengetahuan am). Pra-penyejukan, iaitu menurunkan suhu buah dengan cepat sejurus selepas dituai sebelum disimpan atau diangkut, merupakan langkah lepas tuai yang penting.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “Effect of Different Pre-Cooling Methods on the Quality of Litchi During Cold Storage” (Zeng et al., 2026). Objektifnya ialah mengkaji kesan penyejukan udara paksa bersama rawatan bungkusan terhadap penyejukan buah dan kualiti semasa simpanan, serta membandingkan penyejukan udara paksa dengan penyejukan air (hydro-cooling). Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian ini disokong oleh kajian pra-penyejukan mangga (Khanbarad et al., 2013), pisang (Doshi dan Sutar, 2010; Ravikumar et al., 2018, di Gujarat, India) dan laici ‘Brewster’ (Barbosa-Martinez et al., t.t.).
Sorotan Kajian Lepas
Laici cepat merosot selepas dituai, terutamanya akibat pemerangan kulit. Jiang et al. (2005) mengkaji peranan salutan kitosan dalam merencat pemerangan kulit dan memanjangkan hayat simpanan laici yang disimpan sejuk apabila dibawa ke suhu ambien. Jiang et al. (2018) pula mendapati rawatan formulasi kitosan baharu, Kadozan, pada pencairan 1:100 merupakan rawatan optimum yang berpotensi mengekalkan kualiti dan memanjangkan hayat simpanan laici ‘Wuye’.
Kematangan semasa tuai dan atmosfera simpanan juga mempengaruhi kualiti. Pesis et al. (2002) memantau pembebasan metabolit asetaldehid dan etanol daripada laici semasa pematangan dan simpanan atmosfera terubah suai, dan mendapati laici yang dituai lebih lewat menunjukkan peningkatan reput selepas simpanan sejuk.
Kecekapan penyejukan udara paksa bergantung kepada reka bentuk bungkusan. Delele et al. (2013) membangunkan dan mengesahkan model dinamik bendalir berkomputer (CFD) tiga dimensi bagi aliran udara dan pemindahan haba dalam produk hortikultur yang dibungkus, dengan geometri produk dan bungkusan yang eksplisit.
Dapatan Utama
Reka bentuk kajian laici. Zeng et al. (2026) merawat laici ‘Guiwei’ dengan penyejukan udara paksa pada halaju udara 3, 6 dan 10 m/s serta penyejukan air (5 °C), diikuti simpanan pada 3–5 °C selama 18 hari.
Halaju udara mempercepat penyejukan. Suhu buah yang dirawat udara paksa pada mulanya menurun lebih cepat, kemudian perlahan, apabila halaju udara meningkat daripada 3 m/s kepada 10 m/s.
Penyejukan air lebih baik untuk kulit. Berbanding udara paksa, laici yang disejukkan dengan air mengekalkan warna kulit yang lebih baik, kadar penyejukan, kandungan lembapan kulit dan ketegasan buah yang lebih tinggi, tetapi jumlah pepejal larut (TSS) lebih rendah. Tiada perbezaan signifikan bagi keasidan tertitrat.
Kaitan kehilangan berat dengan kualiti. Kehilangan berat dan penyusutan respirasi aerobik berkorelasi positif dengan kandungan TSS dan pelembutan tekstur laici.
Mangga: celupan air sejuk paling berkesan. Khanbarad et al. (2013) membandingkan celupan air sejuk, penyejukan air dan udara paksa pada 5 dan 8 °C bagi mangga ‘Neelam’, diikuti simpanan ambien (30 ± 3 °C), simpanan penyejukan sejatan (26 ± 3 °C) dan stor sejuk (13 °C, kelembapan relatif 85 hingga 90%). Celupan air sejuk ialah kaedah terbaik dengan masa pra-penyejukan minimum (26 minit pada 5 °C). Hayat simpanan maksimum 36 hari dicapai dengan celupan air sejuk pada 5 °C, berbanding sampel kawalan tanpa pra-penyejukan iaitu 26 hari dalam stor sejuk dan hanya 10 hari dalam keadaan ambien. Nilai lain dalam abstrak ini tidak dipetik kerana titik perpuluhannya kelihatan hilang.
Pisang: tambahan hayat simpanan. Doshi dan Sutar (2010) mendapati pra-penyejukan pisang melalui mana-mana daripada tiga kaedah (udara paksa, penyejukan air atau celupan) memberikan tambahan 5 hari hayat simpanan dalam stor sejuk. Alternatifnya, kelebihan 3 hari diperoleh jika pisang dipra-sejuk dengan udara paksa atau penyejukan air dan disimpan dalam keadaan penyejukan sejatan. Rawatan lilin pula lebih baik untuk simpanan ambien dan kebuk sejuk tanpa tenaga.
Pisang ‘Grand Naine’. Ravikumar et al. (2018) di Navsari, Gujarat menguji lima kaedah pra-penyejukan dan tiga keadaan simpanan. Penyejukan air secara semburan pada 13 °C diikuti stor sejuk pada 13 °C memberikan hayat simpanan maksimum, dengan kehilangan berat fisiologi, pemasakan dan kerosakan yang lebih rendah.
Amaran kecederaan dingin. Barbosa-Martinez et al. (t.t.) mendapati, bagi laici ‘Brewster’ yang disimpan pada 7 °C (kelembapan relatif 95%) selama 28 hari, pra-penyejukan tidak memberi manfaat kualiti kecuali kehilangan berat yang lebih rendah pada laici udara paksa. Kecederaan dingin muncul pada laici yang disejukkan dengan air, tetapi berkurangan apabila beg Xtend® digunakan untuk mewujudkan atmosfera terubah suai.
| Buah | Rawatan terbaik / dapatan | Nilai utama | Sumber |
|---|---|---|---|
| Laici ‘Guiwei’ | Penyejukan air (5 °C): warna, lembapan kulit, ketegasan lebih baik; TSS lebih rendah | Udara paksa 3, 6, 10 m/s; simpanan 3–5 °C, 18 hari | Zeng et al. (2026) |
| Mangga ‘Neelam’ | Celupan air sejuk 5 °C | 36 hari (kawalan: 26 hari stor sejuk, 10 hari ambien) | Khanbarad et al. (2013) |
| Pisang | Mana-mana kaedah pra-penyejukan | +5 hari (stor sejuk); +3 hari (penyejukan sejatan) | Doshi dan Sutar (2010) |
| Pisang ‘Grand Naine’ | Semburan air 13 °C + stor sejuk 13 °C | Hayat simpanan maksimum | Ravikumar et al. (2018) |
| Laici ‘Brewster’ | Udara paksa + atmosfera terubah suai | Simpanan 7 °C, 28 hari | Barbosa-Martinez et al. (t.t.) |
Perbincangan
Pra-penyejukan didapati membantu memanjangkan hayat simpanan mangga dan pisang, dan memberi kesan berbeza kepada kualiti laici bergantung kepada kaedah. Tiada satu kaedah yang terbaik untuk semua buah. Penyejukan air memberikan kadar penyejukan dan kualiti kulit laici ‘Guiwei’ yang lebih baik dalam kajian Zeng et al. (2026), tetapi menyebabkan kecederaan dingin pada laici ‘Brewster’ dalam kajian Barbosa-Martinez et al. (t.t.). Perbezaan kultivar, suhu air dan suhu simpanan mungkin menjelaskan percanggahan ini.
Kajian Barbosa-Martinez et al. (t.t.) menyimpulkan bahawa penyejukan air tidak selalu bermanfaat untuk buah tropika, yang secara umumnya sensitif terhadap suhu rendah. Ini relevan bagi Malaysia kerana banyak buah tempatan seperti pisang dan mangga mudah mengalami kecederaan dingin jika disejukkan terlalu rendah (pengetahuan am).
Had utama ialah ketiadaan kajian dari Malaysia dalam data ini; keadaan kajian luar mungkin berbeza daripada keadaan tempatan. Kos peralatan juga menjadi pertimbangan; Doshi dan Sutar (2010) menyatakan faktor penentu ialah kos rawatan berbanding tambahan hayat simpanan. Bagi pengusaha kecil, celupan air sejuk yang mudah mungkin lebih praktikal berbanding sistem udara paksa (pengetahuan am).
Implikasi kepada Petani dan Pengusaha
1. Sejukkan buah secepat mungkin selepas tuai dan elakkan meninggalkannya di bawah cahaya matahari.
2. Pilih kaedah mengikut buah: celupan air sejuk sesuai untuk mangga dalam kajian ini, manakala laici memerlukan perhatian terhadap risiko kecederaan dingin.
3. Jangan sejukkan buah tropika terlalu rendah; ikut suhu yang disyorkan bagi setiap jenis buah.
4. Gabungkan pra-penyejukan dengan stor sejuk; manfaat terbesar diperoleh apabila rantaian sejuk berterusan.
5. Kira kos berbanding tambahan hari jualan sebelum melabur dalam peralatan pra-penyejukan.
Kesimpulan
Pra-penyejukan sejurus selepas tuai membantu memanjangkan hayat simpanan buah, dengan kesan bergantung kepada kaedah, suhu dan jenis buah. Bagi laici ‘Guiwei’, penyejukan air (5 °C) mengekalkan warna, lembapan kulit dan ketegasan lebih baik berbanding udara paksa, tetapi TSS lebih rendah. Namun, risiko kecederaan dingin pada buah tropika menuntut pemilihan suhu yang berhati-hati.
Rujukan
1. Zeng, Z., Wang, J., Deng, Z., et al. (2026). Effect of different pre-cooling methods on the quality of litchi during cold storage. Agronomy. https://doi.org/10.3390/agronomy16040428
2. Khanbarad, S. C., Patil, N., Sutar, R. F., et al. (2013). Studies on pre-cooling of mango for extension of shelf-life. Journal of Agricultural Engineering.
3. Doshi, J. S., & Sutar, R. F. (2010). Studies on pre-cooling and storage of banana for extension of shelf life. Journal of Agricultural Engineering.
4. Barbosa-Martinez, C., Ponce de Leon-Garcia, L., Jacuinde-Guzman, J., et al. (t.t.). Hydrocooling and forced-air cooling of litchi fruits (Litchi sinensis Sonn.) cv. Brewster: Quality and histological changes. https://doi.org/10.24275/rmiq/bio24402
5. Ravikumar, M., Desai, C. S., Hr, R., et al. (2018). Effect of pre-cooling in extending the shelf life of banana cv. Grand naine stored under different storage conditions. International Journal of Chemical Studies.
6. Jiang, Y., Li, J., & Jiang, W. (2005). Effects of chitosan coating on shelf life of cold-stored litchi fruit at ambient temperature. LWT – Food Science and Technology. https://doi.org/10.1016/J.LWT.2004.09.004
7. Jiang, X., Lin, H., Shi, J., et al. (2018). Effects of a novel chitosan formulation treatment on quality attributes and storage behavior of harvested litchi fruit. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/J.FOODCHEM.2018.01.095
8. Pesis, E., Dvir, O., Feygenberg, O., et al. (2002). Production of acetaldehyde and ethanol during maturation and modified atmosphere storage of litchi fruit. Postharvest Biology and Technology. https://doi.org/10.1016/S0925-5214(02)00024-8
9. Delele, M. A., Ngcobo, M. E. K., Getahun, S., et al. (2013). Studying airflow and heat transfer characteristics of a horticultural produce packaging system using a 3-D CFD model. Part I: Model development and validation. Postharvest Biology and Technology. https://doi.org/10.1016/J.POSTHARVBIO.2013.08.014
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: pra-penyejukan, haba ladang, penyejukan udara paksa, penyejukan air, laici, mangga, pisang, kecederaan dingin
