Pengenalan
Getah ialah komoditi tanaman kedua terpenting di Malaysia selepas kelapa sawit dan sumber utama getah asli dunia. Pokok getah terdedah kepada pelbagai penyakit daun yang menyebabkan gugur daun berulang, melemahkan pokok dan menurunkan hasil lateks dengan ketara. Gugur daun yang berlaku di luar musim gugur daun semula jadi (wintering) amat merugikan kerana pokok terpaksa menggunakan rizab tenaga untuk membina semula kanopi.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Emerging and existing major leaf diseases of Hevea brasiliensis in Malaysia” (Sagaff et al., 2022) yang dijalankan di Malaysia. Objektifnya ialah mengulas wabak penyakit daun terkini dan penyakit daun utama dengan memberi tumpuan kepada patogen penyebab, gejala dan kesannya terhadap ladang getah. Dapatan disokong oleh bab buku Diseases of rubber trees: Malaysia as a case study (2023), ulasan dari Nigeria (Oghama et al., 2023) dan kajian pengasingan kulat oleh Izzati (2013) di Malaysia*.
Sorotan Kajian Lepas
Ulasan Sagaff et al. (2022) merujuk kepada beberapa karya asas dalam patologi tumbuhan. Fox dan Castella (2013) menghuraikan pengembangan getah di tanah besar Asia Tenggara dan menegaskan bahawa pokok getah berasal dari kawasan tropika lembap dan secara tradisional ditanam di zon khatulistiwa antara 10°U dan 10°S. Pengembangan ke kawasan baharu dan pertambahan keluasan membuka peluang kepada patogen untuk merebak dan menyesuaikan diri.
Dari segi biologi patogen, Latijnhouwers et al. (2003) menunjukkan bahawa oomiset seperti Phytophthora dan kulat sebenar, walaupun berbeza dari segi taksonomi, menggunakan strategi serangan yang hampir serupa untuk menjangkiti tumbuhan. Ini menjelaskan mengapa penyakit gugur daun Phytophthora dan penyakit kulat lain boleh menghasilkan gejala yang mirip. Münch et al. (2008) pula menghuraikan gaya hidup hemibiotrof spesies Colletotrichum, iaitu fasa awal hidup bersama sel hidup sebelum bertukar kepada fasa membunuh tisu, satu ciri yang menyukarkan pengesanan awal.
Bagi penyakit hawar daun Fusicoccum, Slippers dan Wingfield (2007) menunjukkan bahawa kulat dalam famili Botryosphaeriaceae boleh hidup sebagai endofit dan patogen pendam dalam tumbuhan berkayu. Kulat ini mungkin wujud dalam tisu tanpa gejala dan hanya menyebabkan penyakit apabila pokok tertekan. Rujukan taksonomi bagi kulat cendawan tepung pula merujuk kepada manual oleh Braun dan Cook (2012), yang digunakan untuk mengenal pasti Oidium.
Dapatan Utama
Lima penyakit daun utama telah dikenal pasti secara muktamad di Malaysia. Sagaff et al. (2022) merumuskan penyakit tersebut sebagai gugur daun sekunder akibat Oidium, Colletotrichum dan Corynespora, hawar daun Fusicoccum, dan gugur daun luar biasa Phytophthora. Kesemuanya dilaporkan menjejaskan ladang getah di seluruh negara dan menyebabkan kehilangan hasil yang signifikan.
Wabak baharu Pestalotiopsis. Satu penyakit daun baharu yang bersifat wabak teruk, dinamakan sementara sebagai gugur daun sekunder Pestalotiopsis, telah dikenal pasti menjejaskan banyak ladang di negara pengeluar getah. Menurut ringkasan SciSpace, penyakit daun boleh menyebabkan kehilangan hasil sehingga 45%.
Reput akar putih kekal ancaman utama. Bab buku (2023) melaporkan bahawa reput akar putih oleh Rigidoporus microporus merupakan ancaman utama di Malaysia kerana tersebar cepat, sangat membunuh dan sukar dikawal. Penyakit lain yang penting termasuk hawar daun Amerika Selatan (SALB), gugur daun Pestalotiopsis, gugur daun Corynespora dan hawar daun Fusicoccum.
Kawalan biologi berpotensi. Oghama et al. (2023), menurut ringkasan SciSpace, mencadangkan penggunaan varieti tahan penyakit dan agen biologi seperti kulat filoplan untuk mengawal penyakit daun. Izzati (2013) pula mengasingkan dan mengenal pasti kulat yang dikaitkan dengan penyakit daun getah di Malaysia, menyediakan asas pengenalpastian patogen tempatan.
| Penyakit | Patogen | Sumber |
|---|---|---|
| Gugur daun sekunder | Oidium, Colletotrichum, Corynespora | Sagaff et al. (2022) |
| Hawar daun | Fusicoccum | Sagaff et al. (2022) |
| Gugur daun luar biasa | Phytophthora | Sagaff et al. (2022) |
| Gugur daun sekunder (baharu) | Pestalotiopsis | Sagaff et al. (2022) |
| Reput akar putih | Rigidoporus microporus | Bab buku (2023) |
Perbincangan
Kemunculan wabak Pestalotiopsis menunjukkan bahawa senarai penyakit getah tidak statik. Kulat seperti Botryosphaeriaceae dan Pestalotiopsis yang boleh hidup sebagai endofit, seperti yang dihuraikan oleh Slippers dan Wingfield (2007), berpotensi menjadi patogen apabila keadaan persekitaran berubah. Musim hujan yang lebih panjang dan kelembapan tinggi akibat perubahan iklim boleh menggalakkan jangkitan kulat daun.
Gugur daun berulang mengurangkan kanopi fotosintesis, melambatkan pertumbuhan lilitan pokok muda dan memanjangkan tempoh sebelum pokok boleh ditoreh. Pada pokok matang, kehilangan daun bermakna kurang karbohidrat untuk sintesis getah, yang akhirnya mengurangkan hasil lateks. Kesan ekonomi ini lebih ketara bagi pekebun kecil yang bergantung sepenuhnya pada pendapatan getah.
Ciri hemibiotrof Colletotrichum yang dihuraikan oleh Münch et al. (2008) juga mempunyai implikasi praktikal: semburan racun kulat paling berkesan sebelum patogen memasuki fasa nekrotrof, iaitu ketika gejala belum jelas. Oleh itu, pemantauan cuaca dan pengurusan berasaskan ramalan lebih berkesan daripada tindakan selepas gejala muncul.
Implikasi kepada Pengurusan Ladang
1. Jalankan pemantauan awal gugur daun luar musim untuk mengesan Pestalotiopsis dan penyakit lain.
2. Pemilihan klon tahan penyakit adalah strategi jangka panjang paling berkesan.
3. Kawalan biologi menggunakan kulat antagonis boleh mengurangkan kebergantungan pada racun kulat.
4. Biosekuriti terhadap SALB mesti dikekalkan kerana penyakit ini belum wujud di Asia (pengetahuan am).
Kesimpulan
Ladang getah di Malaysia menghadapi lima penyakit daun utama yang telah lama dikenal pasti serta wabak baharu Pestalotiopsis, di samping reput akar putih yang membunuh. Pemahaman tentang biologi patogen, termasuk sifat endofit dan hemibiotrof, membantu merancang kawalan lebih awal. Gabungan klon tahan, pemantauan dan kawalan biologi diperlukan untuk melindungi produktiviti.
Rujukan
1. Sagaff, S. A. S., Ali, N. S., Mahyudin, M. M., et al. (2022). Emerging and existing major leaf diseases of Hevea brasiliensis in Malaysia. Journal of Crop and Climate Science, 3(1). https://doi.org/10.62773/jcocs.v3i1.129
2. Diseases of rubber trees: Malaysia as a case study. (2023). Dalam Forest Microbiology. Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-443-18694-3.00017-1
3. Oghama, O. E., Omorusi, V. I., & Osazuwa, E. S. (2023). Selected leaf diseases of rubber: Symptoms and control – A review. Journal of Applied Sciences and Environmental Management, 27(11). https://doi.org/10.4314/jasem.v27i11.1
4. Izzati, N. G. (2013). Isolation and identification of fungi associated with leaf diseases of Hevea brasiliensis. Tesis, Malaysia.
5. Fox, J., & Castella, J.-C. (2013). Expansion of rubber (Hevea brasiliensis) in Mainland Southeast Asia: What are the prospects for smallholders? The Journal of Peasant Studies, 40(1). https://doi.org/10.1080/03066150.2012.750605
6. Latijnhouwers, M., de Wit, P. J. G. M., & Govers, F. (2003). Oomycetes and fungi: Similar weaponry to attack plants. Trends in Microbiology, 11(10). https://doi.org/10.1016/j.tim.2003.08.002
7. Münch, S., Lingner, U., Floss, D. S., et al. (2008). The hemibiotrophic lifestyle of Colletotrichum species. Journal of Plant Physiology, 165(1). https://doi.org/10.1016/j.jplph.2007.06.008
8. Slippers, B., & Wingfield, M. J. (2007). Botryosphaeriaceae as endophytes and latent pathogens of woody plants: Diversity, ecology and impact. Fungal Biology Reviews, 21(2–3). https://doi.org/10.1016/j.fbr.2007.06.002
9. Braun, U., & Cook, R. T. A. (2012). Taxonomic Manual of the Erysiphales (Powdery Mildews). CBS-KNAW.
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: getah, penyakit daun, Pestalotiopsis, Corynespora, Colletotrichum, Oidium, reput akar putih, Rigidoporus microporus, kawalan biologi
