Bunga epal yang banyak tidak semestinya menghasilkan buah yang banyak dan besar. Dua proses penting menentukan hasil dan kualiti: pendebungaan (memindahkan debunga untuk persenyawaan) dan penjarangan buah (membuang sebahagian buah supaya yang tinggal membesar dengan baik). Artikel ini merumuskan kajian tentang kedua-dua proses ini.
Bahagian 1: Pendebungaan
Kebanyakan epal tidak boleh mendebunga sendiri
Kebanyakan varieti epal mempunyai sistem ketidakserasian sendiri, jadi pendebungaan berlaku terutamanya melalui pendebungaan silang dengan varieti lain [1]. Namun, sesetengah varieti separa serasi atau serasi sepenuhnya [1].
Ini bermakna penanam perlu menanam sekurang-kurangnya dua varieti yang serasi dan berbunga pada masa yang sama.
Faktor yang mempengaruhi pendebungaan
| Faktor | Kesan |
|---|---|
| Suhu | Percambahan debunga sangat bergantung pada suhu [1] |
| Hujan dan angin kencang | Menjejaskan pendebungaan [1] |
| Angin | Bukan mekanisme pendebungaan yang berkesan [1] |
| Serangga | Lebah madu ialah pendebunga paling biasa [1] |
Ulasan pendebungaan epal ini turut memberi tumpuan kepada varieti baharu yang ditanam di kawasan tropika [1].
Bilangan biji menentukan saiz buah
Bunga epal mempunyai sepuluh ovul. Semakin banyak ovul yang disenyawakan, semakin besar buah [2]. Kajian di Itali mendapati [2]:
Setiap biji tambahan meningkatkan berat buah sebanyak 2.0 g (‘Royal Gala’) hingga 4.6 g (‘Golden Delicious’).
Pendebungaan angin sahaja menghasilkan buah dalam kelas saiz kecil.
Pendebungaan angin bersama lebah, dan lebih-lebih lagi pendebungaan tangan, menghasilkan buah lebih besar dan pendapatan lebih tinggi.
Penyelidik menyimpulkan bahawa mengehadkan pendebungaan dengan harapan mengurangkan kerja penjarangan bukanlah strategi yang baik [2].
Defisit pendebungaan
Meta-analisis global terhadap 48 kajian di lima benua mendapati [3]:
Pembentukan buah dengan pendebungaan terbuka purata 41% lebih rendah berbanding pendebungaan tangan.
Defisit paling besar di Asia (63%).
Pembentukan buah 71% lebih tinggi apabila serangga dibenarkan mengakses bunga berbanding apabila mereka disekat.
Sintesis 2025 terhadap 29 kajian juga mendapati had debunga adalah biasa dalam tanaman epal [4].
Lebah madu dan lebah liar
| Dapatan | Sumber |
|---|---|
| Lebah madu ialah pengunjung bunga paling ramai (purata 71.9%) | [4] |
| Lebah liar memberi kesan positif pada berat buah dan bilangan biji | [4] |
| Menggandakan bilangan sarang lebah dan memperkenalkannya secara berperingkat meningkatkan hasil 50% hingga 100% pada ‘Red Delicious’ | [5] |
| Menambah lebah bumble kepada lebah madu meningkatkan pendebungaan silang, bilangan biji dan saiz buah | [6] |
| Kelulut asli (Tetragonula carbonaria) melengkapkan peranan lebah madu di salah satu kawasan di Australia | [7] |
Dapatan tentang kelulut menarik untuk Malaysia, kerana kelulut juga terdapat di negara ini. Namun, kajian khusus tentang kelulut dan epal di Malaysia tidak ditemui dalam carian ini.
Pemilihan varieti pendebunga
Kajian di Australia mendapati identiti varieti pendebunga sangat mempengaruhi pembentukan buah, berat buah dan kualiti biji. Bukan semua varieti yang serasi sama berkesan sebagai pendebunga [8].
Bahagian 2: Penjarangan Buah
Kenapa perlu menjarangkan buah?
Kebanyakan varieti epal menghasilkan terlalu banyak bunga untuk memberi hasil berkualiti yang konsisten, jadi pengurusan beban buah ialah bahagian penting penanaman epal moden [9].
Di kawasan tropika Ethiopia, buah ‘Golden’, ‘Gala’ dan ‘Fuji’ agak kecil, jadi penjarangan buah dengan tangan diperlukan [10]. Di Uganda, penyelidik mengesyorkan petani mengikut jadual penjarangan standard untuk mengelakkan keguguran buah dan serangan lalat buah [11].
Masalah berbuah selang tahun
Tanpa penjarangan, pokok boleh mengalami berbuah selang tahun, iaitu berbuah lebat pada satu tahun dan sangat sedikit pada tahun berikutnya. Buah pada tahun lebat cenderung kecil dan kurang berwarna, manakala buah pada tahun kurang terlalu besar dan mudah mengalami gangguan fisiologi [12].
Bukti penjarangan
Kajian di Tasmania, Australia mendapati [9]:
Beban buah rendah dan sederhana menghasilkan buah berkualiti tinggi; beban tinggi menghasilkan buah berkualiti rendah.
Beban buah tinggi menyebabkan berbuah selang tahun yang teruk.
Kaedah pemupusan tunas buatan lebih baik daripada penjarangan tangan dalam meningkatkan pembentukan buah, pembungaan semula dan berat buah.
Kajian lain mendapati menjarangkan kepada satu buah setiap gugusan bunga setiap tahun memberi pembungaan dan pembentukan buah yang sederhana pada tahun berikutnya, manakala dua buah setiap gugusan menyebabkan hampir tiada pembungaan pada tahun berikutnya [12].
Panduan Praktikal
1. Tanam varieti pendebunga yang serasi dan berbunga serentak, berdekatan dengan varieti utama [2][8].
2. Galakkan lebah dengan meletakkan sarang lebah atau kelulut semasa musim bunga, dan memelihara habitat lebah liar [3].
3. Elakkan menyembur racun perosak semasa bunga kembang untuk melindungi lebah. Gunakan hanya racun berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
4. Jarangkan buah lebih awal untuk mendapatkan saiz buah yang lebih besar dan mengelakkan berbuah selang tahun.
5. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian tentang amalan pendebungaan dan penjarangan.
Kesimpulan
Kebanyakan epal memerlukan pendebungaan silang oleh serangga, terutamanya lebah, dan bilangan biji yang disenyawakan menentukan saiz buah. Meta-analisis menunjukkan defisit pendebungaan adalah biasa, terutamanya di Asia. Penjarangan buah pula penting untuk menghasilkan buah berkualiti dan mengelakkan berbuah selang tahun. Penanam epal di kawasan tropika perlu merancang varieti pendebunga, menggalakkan lebah dan menjarangkan buah dengan betul.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Rujuk Jabatan Pertanian atau MARDI untuk nasihat yang sesuai dengan kebun anda.
Rujukan
[1] F. Ramirez et al. (2013). Apple pollination: A review. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2013.08.007.
[2] G. Vizzotto et al. (2018). Effect of Flower Pollination on Fruit Set and Cropping in Apple. American Journal of Agriculture and Forestry. DOI: 10.11648/j.ajaf.20180605.16.
[3] A. Olhnuud et al. (2022). Pollination deficits and contributions of pollinators in apple production: a global meta-analysis. Journal of Applied Ecology. DOI: 10.1111/1365-2664.14279.
[4] M. Eeraerts et al. (2025). Global synthesis of apple pollination research highlights general pollen limitation and positive contributions of wild bees compared to honeybees. Journal of Applied Ecology. DOI: 10.1111/1365-2664.70155.
[5] R. Stern et al. (2001). Sequential introduction of honeybee colonies and doubling their density increases cross-pollination, fruit-set and yield in Red Delicious apple. The Journal of Horticultural Science and Biotechnology. DOI: 10.1080/14620316.2001.11511320.
[6] G. Sapir et al. (2017). Synergistic effects between bumblebees and honey bees in apple orchards increase cross pollination, seed number and fruit size. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2017.03.010.
[7] O. Bernauer et al. (2022). Efficiency and effectiveness of native bees and honey bees as pollinators of apples in New South Wales orchards. Agriculture, Ecosystems & Environment. DOI: 10.1016/j.agee.2022.108063.
[8] K. C. B. S. Santos et al. (2025). Not all pollinisers are equal: donor identity shapes fruit set, weight, and seed quality in apples. Basic and Applied Ecology. DOI: 10.1016/j.baae.2025.12.015.
[9] R. Sidhu et al. (2022). Crop Load and Thinning Methods Impact Yield, Nutrient Content, Fruit Quality, and Physiological Disorders in Scilate Apples. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy12091989.
[10] T. Deckers et al. (2009). Growing Apple (Malus domestica) Under Tropical Mountain Climate Conditions in Northern Ethiopia. Experimental Agriculture. DOI: 10.1017/s0014479709990470.
[11] D. Ashaba et al. (2026). Effects of Silvicultural Management on Apple Cultivars Fruit Yield and Tree Quality in the Kigezi Highlands, South Western Uganda. East African Journal of Forestry and Agroforestry. DOI: 10.37284/eajfa.9.1.4800.
[12] D. E. Davis (2002). Inhibition of Flower Bud Initiation and Development in Apple by Defoliation, Gibberellic Acid and Crop Load Manipulation.
