Minyak Kelapa dan Kolesterol: Apa Kata Kajian Meta-analisis Terhadap Kesihatan Jantung?

Minyak kelapa kerap dipromosikan sebagai minyak yang sihat, termasuk dakwaan bahawa ia menyokong kesihatan jantung [1]. Dakwaan ini sebahagiannya bersandarkan kandungan asid lemak rantai sederhana (medium-chain fatty acids) yang tinggi dalam minyak kelapa [2]. Namun, minyak kelapa juga tinggi lemak tepu (saturated fat), dan lemak tepu dijangka meningkatkan kepekatan kolesterol serum [3]. Artikel ini merumuskan dapatan tiga ulasan kajian, iaitu satu ulasan literatur dan dua kajian sistematik (systematic review) berserta meta-analisis (meta-analysis). Tujuannya adalah untuk menilai bukti sebenar tentang kesan pengambilan minyak kelapa terhadap kolesterol total (total cholesterol) dan kolesterol lipoprotein ketumpatan rendah (low-density lipoprotein cholesterol, LDL-C) berbanding minyak lain.

Latar Belakang Persoalan Kajian

Persoalan utama yang cuba dijawab oleh ketiga-tiga kajian adalah sama ada pengambilan minyak kelapa memberi kesan yang lebih baik atau lebih buruk terhadap faktor risiko penyakit kardiovaskular (cardiovascular disease) berbanding lemak dan minyak lain. Penekanan diberikan kepada profil lipid serum (serum lipid profile), kerana LDL-C dan kolesterol total merupakan penanda risiko kardiovaskular yang lazim digunakan [1][3]. Selain itu, terdapat juga cadangan bahawa minyak kelapa mungkin memberi kesan baik terhadap faktor risiko lain, dan ini turut dinilai dalam sebahagian kajian [3].

Reka Bentuk dan Kaedah Kajian

Ketiga-tiga kajian berbeza dari segi skop dan kaedah. Perbezaan ini penting untuk memahami cara setiap dapatan wajar ditafsirkan.

• Eyres et al. (2016) menjalankan ulasan literatur yang merangkumi 21 kertas penyelidikan, iaitu 8 percubaan klinikal (clinical trials) dan 13 kajian pemerhatian (observational studies) [1]. Kebanyakan kajian yang disertakan menilai kesan minyak kelapa atau produk kelapa terhadap profil lipid serum [1]. Abstrak tidak menyatakan bahawa data digabungkan secara kuantitatif melalui meta-analisis.
• Teng et al. (2019) menjalankan kajian sistematik dan meta-analisis dengan carian literatur dalam pangkalan data PubMed, Embase, Cochrane Library dan CINAHL sehingga Mei 2019 [2]. Ciri-ciri kajian yang diekstrak termasuk reka bentuk kajian, populasi, intervensi, pembanding, hasil dan sumber pembiayaan [2]. Meta-analisis menggabungkan 12 kajian, dan analisis subkumpulan (subgroup analysis) dilakukan untuk mengambil kira perbezaan ciri antara kajian [2].
• Neelakantan et al. (2020) menjalankan kajian sistematik terhadap data percubaan klinikal dengan carian dalam PubMed, SCOPUS, Cochrane Registry dan Web of Science sehingga Jun 2019 [3]. Hanya percubaan yang membandingkan minyak kelapa dengan lemak lain dan berlangsung sekurang-kurangnya dua minggu dipilih [3]. Dua penilai menyaring artikel, mengekstrak data dan menilai kualiti kajian secara bebas mengikut garis panduan PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses) [3]. Data digabungkan menggunakan meta-analisis kesan rawak (random-effects meta-analysis), dan sebanyak 16 artikel dimasukkan [3].

Dapatan Utama: Kolesterol Total dan LDL

Secara keseluruhan, ketiga-tiga kajian menunjukkan arah dapatan yang konsisten, iaitu minyak kelapa meningkatkan LDL-C berbanding minyak sayuran tak tepu.

Eyres et al. mendapati bahawa minyak kelapa secara amnya meningkatkan kolesterol total dan LDL-C pada tahap yang lebih tinggi berbanding minyak tumbuhan tak tepu cis (cis unsaturated plant oils), tetapi pada tahap yang lebih rendah berbanding mentega [1].

Teng et al. melaporkan bahawa minyak kelapa meningkatkan LDL-C secara signifikan sebanyak 0.26 mg/dL (selang keyakinan [confidence interval, CI] 95%: 0.09–0.43 mg/dL; I² = 59.7%) berbanding minyak tumbuhan [2]. Sebaliknya, berbanding minyak haiwan, minyak kelapa menurunkan LDL-C sebanyak 0.37 mg/dL (CI 95%: -0.69 hingga -0.05 mg/dL; I² = 48.1%) [2].

Neelakantan et al. mendapati bahawa pengambilan minyak kelapa meningkatkan LDL-C secara signifikan sebanyak 10.47 mg/dL (CI 95%: 3.01–17.94; I² = 84%; N = 16) berbanding minyak sayuran bukan tropika (nontropical vegetable oils) [3]. Kesan ini kekal signifikan selepas percubaan tidak rawak dan percubaan berkualiti rendah (skor Jadad < 3) dikecualikan [3]. Kolesterol total disenaraikan sebagai salah satu hasil utama kajian ini, tetapi angka dapatan bagi kolesterol total tidak dilaporkan dalam abstrak [3].

Kesan terhadap HDL, Trigliserida dan Faktor Risiko Lain

Selain LDL-C, kedua-dua meta-analisis turut melaporkan kesan terhadap kolesterol lipoprotein ketumpatan tinggi (high-density lipoprotein cholesterol, HDL-C). Teng et al. mendapati minyak kelapa meningkatkan HDL-C secara signifikan sebanyak 0.57 mg/dL (CI 95%: 0.40–0.74 mg/dL; I² = 6.7%) berbanding minyak tumbuhan, dan sebanyak 0.33 mg/dL (CI 95%: 0.01–0.65 mg/dL; I² = 0%) berbanding minyak haiwan [2]. Neelakantan et al. pula melaporkan peningkatan HDL-C sebanyak 4.00 mg/dL (CI 95%: 2.26–5.73; I² = 72%; N = 16) berbanding minyak sayuran bukan tropika [3].

Teng et al. tidak menemui kesan signifikan terhadap trigliserida (triglyceride) [2]. Kajian yang sama juga melaporkan bahawa minyak kelapa dara (virgin coconut oil) menunjukkan profil lipid yang lebih baik [2]. Neelakantan et al. turut menilai penanda lain, iaitu berat badan (8 percubaan), peratus lemak badan (5 percubaan), lilitan pinggang (4 percubaan), glukosa plasma berpuasa (4 percubaan) dan protein C-reaktif (C-reactive protein) (5 percubaan) [3]. Pengambilan minyak kelapa didapati tidak memberi kesan signifikan terhadap penanda glisemia (glycemia) [3].

Perkara Penting yang Perlu Difahami

Beberapa perkara perlu difahami supaya dapatan ini tidak disalah tafsir:

• Pilihan pembanding menentukan kesimpulan. Minyak kelapa kelihatan lebih baik apabila dibandingkan dengan mentega atau minyak haiwan, tetapi kurang baik apabila dibandingkan dengan minyak tumbuhan tak tepu [1][2]. Oleh itu, sebarang dakwaan bahawa minyak kelapa “sihat untuk jantung” perlu menyatakan dengan jelas pembandingnya.
• Peningkatan HDL-C tidak membatalkan peningkatan LDL-C. Walaupun HDL-C meningkat, LDL-C juga meningkat berbanding minyak sayuran [2][3]. Eyres et al. menyatakan bahawa kesan terhadap nisbah kolesterol total kepada HDL-C (total cholesterol to HDL cholesterol ratio) sering tidak dikaji [1], sedangkan nisbah ini membantu menilai kesan bersih terhadap profil lipid.
• Bukti pemerhatian tidak boleh dipindahkan secara langsung. Bukti pemerhatian menunjukkan bahawa pengambilan isi kelapa atau santan perahan dalam konteks corak pemakanan tradisional tidak membawa kepada kesan kardiovaskular buruk [1]. Walau bagaimanapun, disebabkan perbezaan besar dalam corak pemakanan dan gaya hidup, dapatan ini tidak boleh digunakan untuk diet Barat yang tipikal [1].
• Arah bukti intervensi adalah jelas. Menurut Eyres et al., keseluruhan bukti daripada kajian intervensi menunjukkan bahawa menggantikan minyak kelapa dengan lemak tak tepu cis akan mengubah profil lipid darah selaras dengan pengurangan faktor risiko penyakit kardiovaskular [1].

Kekurangan dan Batasan Kajian

Berdasarkan maklumat yang terdapat dalam abstrak, beberapa batasan perlu diambil kira:

• Hanya abstrak tersedia. Ulasan ini berdasarkan abstrak sahaja. Butiran seperti dos minyak kelapa, ciri peserta, tempoh setiap percubaan dan perincian penilaian kualiti tidak dapat disemak.
• Kepelbagaian (heterogeneity) yang tinggi. Nilai I² bagi LDL-C ialah 84% dan bagi HDL-C ialah 72% dalam kajian Neelakantan et al. [3], manakala I² bagi LDL-C berbanding minyak tumbuhan ialah 59.7% dalam kajian Teng et al. [2]. Nilai ini menunjukkan perbezaan yang ketara antara kajian yang digabungkan, jadi anggaran purata perlu ditafsirkan dengan berhati-hati.
• Perbezaan magnitud yang besar antara meta-analisis. Teng et al. melaporkan perubahan LDL-C dan HDL-C dalam lingkungan pecahan mg/dL [2], manakala Neelakantan et al. melaporkan perubahan sekitar 4 hingga 10 mg/dL [3]. Abstrak tidak memberi maklumat yang mencukupi untuk menjelaskan perbezaan ini, sama ada berpunca daripada kriteria pemilihan, kaedah pengukuran kesan atau faktor lain.
• Saiz bukti yang terhad. Jumlah kajian yang digabungkan agak kecil, iaitu 12 kajian [2] dan 16 artikel [3]. Bagi hasil sekunder pula, bilangannya lebih kecil, misalnya hanya 4 percubaan bagi lilitan pinggang dan glukosa plasma berpuasa [3].
• Tempoh percubaan yang pendek. Tempoh minimum hanya dua minggu [3]. Tempoh ini mungkin tidak mencerminkan kesan jangka panjang.
• Kebergantungan kepada penanda pengganti. Kebanyakan dapatan intervensi berkaitan penanda lipid, bukan kejadian kardiovaskular sebenar [1][2][3].
• Gabungan reka bentuk kajian. Meta-analisis Neelakantan et al. merangkumi percubaan tidak rawak, walaupun analisis kepekaan (sensitivity analysis) menunjukkan dapatan kekal signifikan selepas percubaan tersebut dikecualikan [3].

Kesimpulan

Bukti daripada ulasan literatur dan meta-analisis yang dikaji menunjukkan bahawa minyak kelapa meningkatkan kolesterol total dan LDL-C berbanding minyak tumbuhan tak tepu, tetapi kurang berbanding mentega atau minyak haiwan [1][2][3]. Peningkatan HDL-C turut diperhatikan [2][3]. Walau bagaimanapun, kesan bersih terhadap risiko kardiovaskular masih belum jelas kerana nisbah lipid jarang dinilai [1] dan kepelbagaian antara kajian adalah tinggi [3]. Secara keseluruhan, bukti intervensi menyokong bahawa menggantikan minyak kelapa dengan lemak tak tepu cis akan memperbaik profil lipid darah [1].

Rujukan:

1. L. Eyres et al. (2016). Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans.. Nutrition reviews. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuw002
2. M. Teng et al. (2019). Impact of coconut oil consumption on cardiovascular health: a systematic review and meta-analysis.. Nutrition reviews. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuz074
3. N. Neelakantan et al. (2020). The Effect of Coconut Oil Consumption on Cardiovascular Risk Factors. Unknown Journal. https://doi.org/10.1161/circulationaha.119.043052