Bunga orkid boleh bertahan lama di pokok, tetapi jangka hayatnya selepas dipotong lebih pendek. Punca utama ialah etilena, hormon gas yang menyebabkan putik dan bunga gugur, layu dan pudar warna. Kajian di Universiti Putra Malaysia dan Thailand menunjukkan rawatan 1-MCP sebelum penghantaran boleh mengurangkan keguguran putik dan memanjangkan jangka hayat jambangan. Larutan jambangan yang sesuai juga boleh menggandakan jangka hayat.
Kenapa Bunga Orkid Cepat Rosak?
Etilena boleh datang daripada bunga itu sendiri atau dari persekitaran. Ia menyebabkan layu, kering, pudar warna, keguguran dan kelopak terlentok. Keterukan simptom bergantung kepada kultivar, kepekatan etilena dan tempoh pendedahan [1].
Bunga Dendrobium biasanya dihantar melalui udara dalam kotak kadbod berlapik plastik. Selepas penghantaran, banyak putik dan sesetengah bunga gugur, kemungkinan besar kerana paras etilena yang tinggi di dalam kotak [2].
Kultivar Berbeza, Kepekaan Berbeza
Satu kajian di UPM menguji kepekaan enam kacukan Dendrobium terhadap etilena [3]:
| Kumpulan | Kultivar |
|---|---|
| Sangat peka | Dendrobium ‘Darren Glory’, D. ‘Jaquelyne Concert’ × D. ‘Rinappa’ |
| Kurang peka | D. ‘Sonia Red’, D. ‘Shavin White’, D. ‘Sonia White’, D. ‘Sonia Bom’ |
Maklumat ini membantu pengusaha memilih kultivar yang lebih tahan untuk eksport.
Rawatan 1-MCP
1-MCP (1-metilsiklopropena) menyekat tindak balas bunga terhadap etilena.
Mengurangkan keguguran putik
Satu kajian mendapati 20% hingga 80% putik Dendrobium tanpa rawatan gugur dalam masa seminggu. Rawatan 1-MCP pada 100 hingga 500 nL/L selama 4 jam sebelum simulasi penghantaran udara sebahagian besarnya menghalang keguguran ini [2].
Lebih berkesan pada kultivar peka
Kajian di UPM mendapati 1-MCP memanjangkan jangka hayat sehingga 59% pada Mokara ‘Calypso Jumbo’ yang sangat peka, berbanding sekitar 39% pada Mokara ‘Citi Gold’ yang kurang peka [4].
Teknologi gelembung mikro
Satu kajian di Thailand mendapati rendaman 5 minit dalam 1-MCP gelembung mikro (50 ppm) memanjangkan jangka hayat Dendrobium ‘Burana Jade’ kepada 12 hari, iaitu dua kali ganda berbanding kawalan yang hanya sekitar 5 hari [5].
Air Berozon dalam Jambangan
Kajian di UPM mendapati air berozon sebagai larutan jambangan mengurangkan pertumbuhan bakteria, kulat dan yis serta mengurangkan sumbatan salur xilem. Gabungan 1-MCP dan air berozon disyorkan untuk Dendrobium ‘Darren Glory’ dan Mokara ‘Calypso Jumbo’ [6]. Namun, kajian ini menyimpulkan bahawa punca utama jangka hayat pendek ialah kepekaan terhadap etilena, bukan sumbatan xilem [4].
Larutan Jambangan
Satu kajian Dendrobium ‘Sonia 17’ mendapati larutan spermina (100 mg/L), 8-hidroksikuinolin (300 mg/L) dan sukrosa 3% memanjangkan jangka hayat sehingga 29.3 hari, iaitu 96% lebih lama berbanding kawalan [7].
Elakkan Kekurangan Air
Satu kajian Dendrobium ‘Khao Sanan’ mendapati bunga boleh bertahan tanpa air sehingga 24 jam dengan sedikit pengurangan jangka hayat. Namun, kekurangan air melebihi 24 jam meningkatkan keguguran bunga dan mengurangkan kualiti [8].
Panduan Lepas Tuai
1. Pilih kultivar yang kurang peka etilena untuk eksport [3].
2. Rawat dengan 1-MCP sebelum penghantaran [2][4].
3. Letakkan pangkal tangkai dalam tiub air semasa penghantaran dan elakkan kekeringan melebihi 24 jam [2][8].
4. Gunakan larutan jambangan dengan agen antimikrob dan gula [7].
5. Jauhkan bunga daripada sumber etilena seperti buah masak dan asap kenderaan.
Soalan Lazim
Kenapa putik orkid gugur selepas dihantar?
Kemungkinan besar kerana etilena terkumpul dalam kotak penghantaran [2].
Adakah 1-MCP selamat?
1-MCP digunakan secara meluas dalam industri bunga keratan sebagai penyekat etilena [9].
Berapa lama bunga orkid boleh tahan dalam jambangan?
Dengan larutan yang sesuai, sehingga 29 hari bagi Dendrobium ‘Sonia 17’ [7].
Kesimpulan
Etilena ialah musuh utama kualiti bunga keratan orkid. Pemilihan kultivar, rawatan 1-MCP, pengurusan air dan larutan jambangan yang sesuai boleh memanjangkan jangka hayat dengan ketara. Bagi pengeksport, pelaburan dalam teknologi lepas tuai ini penting untuk mengekalkan reputasi dan daya saing di pasaran antarabangsa.
Rujukan
[1] S. Ketsa et al. (2026). Ethylene effects and their mitigation on the quality of Dendrobium flowers. Crop Science. DOI: 10.1002/csc2.70288.
[2] N. Uthaichay et al. (2007). 1-MCP pretreatment prevents bud and flower abscission in Dendrobium orchids. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2006.09.015.
[3] P. Almasi et al. (2012). Postharvest responses of cut Dendrobium orchids to exogenous ethylene. African Journal of Biotechnology. DOI: 10.5897/ajb11.3221.
[4] P. Almasi (2013). Extension of vase life of cut orchids using ozonated water and 1-methylycyclopropene.
[5] N. Pongprasert et al. (2024). 1-MCP microbubbles reduce chlorophyll degradation and maintain the quality of Dendrobium cv. Burana Jade orchid flowers. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2023.112827.
[6] P. Almasi et al. (2015). Responses of Dendrobium ‘darrenn glory’ and Mokara ‘calypso jumbo’ orchids to 1-methylcyclopropene and aqueous ozone postharvest treatments. Bragantia. DOI: 10.1590/1678-4499.12414.
[7] Y. Auty et al. (2026). Combined effects of spermine, 8-hydroxyquinoline and sucrose on postharvest physiology and vase life of Dendrobium cv. Sonia 17. Journal of Applied Horticulture. DOI: 10.37855/jah.2026.v28i02.73.
[8] C. Sukpitak et al. (2022). Postharvest transient water deficit limits longevity of cut Dendrobium ‘Khao Sanan’ orchid. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2022.111637.
[9] A. H. Naing et al. (2021). Current progress in application of 1-Methylcyclopropene to improve postharvest quality of cut flowers. Horticultural Plant Journal. DOI: 10.1016/j.hpj.2021.11.014.
