Kacip fatimah dianggap “semula jadi”, jadi ramai menganggapnya selamat diambil dalam apa-apa jumlah. Hakikatnya, keselamatan sesuatu herba bergantung kepada dos, tempoh pengambilan, jenis ekstrak dan keadaan individu. Artikel ini merumuskan kajian ketoksikan kacip fatimah, termasuk penilaian Pihak Berkuasa Keselamatan Makanan Eropah (EFSA), serta isu penggunaannya semasa hamil.
Penilaian EFSA (2022)
Pada 2022, EFSA menilai ekstrak hidroalkohol piawai daripada keseluruhan tumbuhan kering (termasuk akar) kacip fatimah sebagai makanan baharu [1]:
Pemohon mencadangkan penggunaan sebagai suplemen makanan sehingga 750 mg sehari.
Kajian genotoksisiti tidak menimbulkan kebimbangan.
Berdasarkan data toksikologi, EFSA menganggap pengambilan sehingga 5 mg/kg berat badan sehari sebagai selamat.
Bagi orang dewasa, ini bersamaan 350 mg sehari, iaitu lebih rendah daripada cadangan pemohon.
Populasi sasaran ialah orang dewasa umum, kecuali wanita hamil dan menyusu.
EFSA menyimpulkan ekstrak tersebut selamat untuk populasi sasaran sehingga 350 mg sehari [1].
Kajian Ketoksikan Haiwan
Kajian ketoksikan memberikan keputusan yang berbeza bergantung kepada jenis ekstrak:
| Kajian | Ekstrak | Dos tanpa kesan buruk (NOAEL) |
|---|---|---|
| Singh 2009, 28 hari | Ekstrak air | 50 mg/kg; dos lebih tinggi menimbulkan kebimbangan ketoksikan [2] |
| Saeed 2018, 28 hari | Ekstrak piawai dan liposom | 1,000 mg/kg sehari [3] |
| Teh 2021, 28 hari | Gabungan dengan tongkat ali | Lebih 500 tetapi tidak melebihi 2,000 mg/kg [4] |
Dalam kajian Teh, tiada kesan toksik ketara pada semua dos dari segi kematian, tingkah laku, berat badan, hematologi dan biokimia darah. Namun, terdapat sedikit perubahan mikroskopik pada beberapa organ pada dos 2,000 mg/kg, dan penyelidik mencadangkan kajian dengan tempoh lebih panjang [4].
Kajian Singh merupakan kajian dos berulang pertama untuk produk herba ini. Ia menyatakan banyak produk nutraseutikal kacip fatimah telah dijual tanpa penilaian dos berulang sebelum itu [2].
Kesan terhadap Sistem Pembiakan
Kajian yang menenangkan
Kajian terhadap 48 tikus betina yang diberi ekstrak air var. alata sehingga 800 mg/kg sebelum mengawan, semasa hamil dan menyusu mendapati [5]:
Kitaran estrus dan kesihatan umum tidak terjejas.
Semua tikus berjaya mengawan dan hamil.
Tempoh kehamilan tidak berbeza dan semua tikus bersalin secara normal.
Saiz anak, berat anak dan kadar hidup tidak terjejas.
Had: Penyelidik menyatakan tempoh proses bersalin tidak dinilai dalam kajian ini [5].
Kajian yang menimbulkan kebimbangan
Kajian 2017 terhadap 40 tikus dara yang diberi var. alata sehingga 1,000 mg/kg selama tiga minggu mendapati [6]:
Tiada kematian atau tanda ketoksikan fizikal.
Kitaran estrus dan hormon pembiakan setanding dengan kawalan.
Histologi rahim dan faraj normal.
Namun, kehadiran sista folikel ovari menimbulkan kebimbangan yang memerlukan siasatan lanjut.
Penyelidik menyimpulkan pengambilan oral var. alata dikaitkan dengan kebimbangan ketoksikan [6].
Penggunaan Semasa Hamil dan Bersalin
Secara tradisional, rebusan kacip fatimah diminum untuk mencetuskan atau memudahkan bersalin. Namun, beberapa ulasan menegaskan bahawa tiada bukti saintifik yang mencukupi tentang keselamatannya untuk tujuan ini [7][8].
EFSA juga secara khusus mengecualikan wanita hamil dan menyusu daripada populasi yang dinilai selamat [1].
Kajian Ketoksikan Lain
Kajian pada embrio ikan zebra mendapati ekstrak kacip fatimah menunjukkan ketoksikan ringan pada kepekatan tinggi, dan ekstrak yang telah disinari gamma menunjukkan nilai LC50 yang lebih rendah (lebih toksik) berbanding yang tidak disinari [9].
Kajian Manusia
Ujian klinikal pada wanita menunjukkan profil keselamatan normal dengan 400 mg ekstrak air selama 16 minggu [10], dan parameter hematologi serta kimia klinikal kekal dalam julat normal selama 24 minggu dengan formulasi gabungan [11]. Namun, ujian ini melibatkan wanita sihat dan tempohnya terhad.
Ulasan Keseluruhan
Ulasan komprehensif 2024 menyatakan bahawa kajian keselamatan perlu diperluas sebagai persediaan untuk aplikasi klinikal [12]. Ulasan lain menyatakan pelarut pengekstrakan penting kerana ia boleh menyebabkan kesan sampingan yang ketara atau ringan [13].
Panduan Keselamatan
1. Elakkan semasa hamil dan menyusu kecuali dengan nasihat doktor [1].
2. Jangan guna untuk mencetuskan bersalin tanpa pengawasan perubatan [7].
3. Ikut dos pada label produk berdaftar, dan jangan melebihinya.
4. Pilih produk berdaftar dengan pihak berkuasa kawal selia [14].
5. Hentikan penggunaan jika mengalami kesan sampingan dan rujuk doktor.
6. Maklumkan doktor jika anda mengambil ubat lain, kerana terdapat potensi interaksi ubat [15].
Mengapa Hasil Kajian Ketoksikan Berbeza?
Perbezaan antara NOAEL 50 mg/kg [2] dan 1,000 mg/kg [3] mungkin disebabkan oleh jenis ekstrak, kaedah penyediaan dan bahan piawai yang digunakan. Ini menegaskan bahawa keselamatan satu produk kacip fatimah tidak boleh dianggap sama dengan produk lain.
Kesimpulan
EFSA menilai ekstrak kacip fatimah tertentu selamat sehingga 350 mg sehari untuk orang dewasa, kecuali wanita hamil dan menyusu. Kajian haiwan menunjukkan julat dos selamat yang berbeza bergantung kepada jenis ekstrak, dan satu kajian melaporkan sista ovari pada tikus dara. Penggunaan tradisional untuk mencetuskan bersalin tidak disokong oleh bukti keselamatan yang mencukupi.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Wanita hamil, menyusu atau yang mempunyai masalah kesihatan perlu mendapatkan nasihat doktor sebelum mengambil kacip fatimah.
Rujukan
[1] D. Turck et al. (2022). Safety of an aqueous ethanolic extract of Labisia pumila as a novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283. EFSA Journal. DOI: 10.2903/j.efsa.2022.7611.
[2] Gurdarshan Singh et al. (2009). Sub-acute toxicity evaluation of an aqueous extract of Labisia pumila, a Malaysian herb. Food and chemical toxicology : an international journal published for the British Industrial Biological Research Association. DOI: 10.1016/j.fct.2009.07.031.
[3] M. Saeed et al. (2018). Toxicity evaluation of standardized and nanoliposomal extracts of Labisia pumila whole plant (Blume, Myrsinaceae) in Sprague Dawley rats. Tropical Journal of Pharmaceutical Research. DOI: 10.4314/tjpr.v17i8.13.
[4] Bee Ping Teh et al. (2021). Herbal-Based Formulation Containing Eurycoma longifolia and Labisia pumila Aqueous Extracts: Safe for Consumption?. Pharmaceuticals. DOI: 10.3390/ph14020142.
[5] A. Suhaimi et al. (2006). Evaluation of the female reproductive toxicity of aqueous extract of Labisia pumila var. alata in rats. Indian Journal of Pharmacology. DOI: 10.4103/0253-7613.30760.
[6] Wan Ezumi Mohd Fuad et al. (2017). The effects of Malaysian herb, Labisia pumila var. alata on oestrous cyclicity and reproductive parameters of nulliparous rats. Sains Malaysiana. DOI: 10.17576/jsm-2017-4610-07.
[7] Ika Yulianti (2019). The Benefits of Labisia Pumila for Women: A Literature Review. Unknown Journal.
[8] Amik Rahayu Wahyudi et al. (2022). Benefits of Fatimah grass for women’s health. International journal of health sciences. DOI: 10.53730/ijhs.v6ns7.13027.
[9] S. Balan et al. (2020). Evaluation of acute toxicity of an aqueous extract of irradiated Labisia pumila on zebrafish embryo (Danio rerio). International Journal of Medical Toxicology & Legal Medicine. DOI: 10.5958/0974-4614.2020.00008.x.
[10] M. N. Norhayati et al. (2014). Efficacy and Safety of Labisia pumila var alata Water Extract Among Pre- and Postmenopausal Women. Journal of Medicinal Food. DOI: 10.1089/jmf.2013.2953.
[11] S. Chinnappan et al. (2020). Efficacy of Labisia pumila and Eurycoma longifolia standardised extracts on hot flushes, quality of life, hormone and lipid profile of peri-menopausal and menopausal women: a randomised, placebo-controlled study. Food & Nutrition Research. DOI: 10.29219/fnr.v64.3665.
[12] Ying Wang et al. (2024). Traditional uses, botany, phytochemistry, pharmacology and applications of Labisia pumila: A comprehensive review. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2024.118522.
[13] Alif Aiman Zakaria et al. (2021). A Review on Therapeutic Effects of Labisia pumila on Female Reproductive Diseases. BioMed Research International. DOI: 10.1155/2021/9928199.
[14] M. Saleh et al. (2016). Safety and efficacy of Labisia pumila containing products. Archives of Pharmacy Practice. DOI: 10.4103/2045-080x.183028.
[15] V. Manda et al. (2014). Evaluation of drug interaction potential of Labisia pumila (Kacip Fatimah) and its constituents. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2014.00178.
