Tekanan darah tinggi ialah salah satu masalah kesihatan paling biasa di Malaysia dan faktor risiko utama penyakit jantung serta strok. Dalam perubatan tradisional beberapa negara Asia, cekur digunakan untuk merawat tekanan darah tinggi [1][2]. Dalam tradisi Ayurveda di India, rizom cekur digunakan untuk tekanan darah tinggi dan gangguan kardiovaskular [3]. Adakah dakwaan ini disokong oleh kajian saintifik? Artikel ini meneliti bukti yang ada.
Apa Itu Vasorelaksasi?
Vasorelaksasi bermaksud pengenduran otot licin pada dinding saluran darah. Apabila saluran darah mengendur dan melebar, tekanan darah boleh menurun. Banyak ubat tekanan darah, seperti penyekat saluran kalsium, bertindak melalui mekanisme ini. Dalam kajian makmal, penyelidik biasanya menggunakan cincin aorta atau arteri tikus untuk menguji sama ada sesuatu bahan boleh mengendurkan saluran darah.
Kajian Etil Sinamat
Kajian 2002: Mekanisme
Etil sinamat yang diasingkan daripada rizom cekur diuji pada aorta tikus [4]:
Ia merencat pengecutan aorta yang dicetuskan oleh kalium tinggi dan fenilefrin secara bergantung kepekatan.
Kesannya lebih kuat apabila lapisan endotelium (lapisan dalam saluran darah) masih ada.
Kesan ini dikurangkan oleh bahan yang menyekat nitrik oksida dan prostasiklin.
Penyelidik mencadangkan etil sinamat bertindak melalui pelbagai laluan, termasuk merencat kemasukan kalsium ke dalam sel saluran darah dan merangsang pembebasan nitrik oksida serta prostasiklin daripada endotelium. Mereka menyatakan ini mungkin menjelaskan kegunaan tradisional cekur untuk tekanan darah tinggi [4].
Kajian 2006: Kesan pada tekanan darah tikus
Kajian berpandukan bioaktiviti menguji ekstrak diklorometana cekur pada tikus yang dibius [5]:
| Dapatan | Butiran |
|---|---|
| Kesan pada tekanan arteri min | Penurunan bergantung dos selepas suntikan intravena |
| Masa kesan maksimum | 5 hingga 10 minit selepas suntikan |
| Sebatian aktif dalam pecahan | Etil sinamat |
| EPMC (asid p-metoksisinamik) | Tidak menunjukkan kesan relaksasi pada aorta |
Penting: Ekstrak dalam kajian ini disuntik terus ke dalam salur darah, bukan dimakan [5]. Kesan melalui pemakanan mungkin sangat berbeza.
Kajian EPMC: Dapatan Berbeza
Menariknya, kajian 2021 mendapati EPMC menyebabkan relaksasi bergantung dos pada arteri mesenterik tikus, dengan kesan maksimum sekitar 58.7%. Kesan ini tidak bergantung pada endotelium dan berlaku melalui saluran kalium yang diaktifkan oleh kalsium [3].
Ini berbeza dengan kajian 2006 yang mendapati sebatian berkaitan EPMC tidak mengendurkan aorta [5]. Perbezaan mungkin disebabkan oleh jenis saluran darah yang diuji (arteri mesenterik berbanding aorta) dan bentuk sebatian yang digunakan.
| Sebatian | Kajian | Tisu | Kesan relaksasi |
|---|---|---|---|
| Etil sinamat | 2002 [4] | Aorta tikus | Ya |
| Asid p-metoksisinamik | 2006 [5] | Aorta tikus | Tidak |
| EPMC | 2021 [3] | Arteri mesenterik tikus | Ya |
Kajian pada Manusia: Rendaman Kaki
Satu-satunya kajian manusia yang ditemui berkaitan cekur dan tekanan darah ialah kajian rendaman kaki di Indonesia [6]:
| Perkara | Butiran |
|---|---|
| Peserta | 31 warga emas dengan hipertensi |
| Intervensi | Rendam kaki dalam air suam bercampur 6 g rizom cekur, 15 minit setiap sesi |
| Kekerapan | Empat kali dalam enam hari selama dua minggu |
| Keputusan | Tekanan darah sistolik dan diastolik berbeza secara signifikan sebelum dan selepas |
Had besar: Kajian ini tiada kumpulan kawalan. Ini bermakna kita tidak tahu sama ada penurunan disebabkan oleh cekur, air suam itu sendiri, kesan berehat, atau faktor lain. Penyelidik sendiri menegaskan rawatan konvensional perlu diteruskan dan terapi ini hanya sebagai pelengkap [6].
Lemak Darah dan Hati
Beberapa kajian haiwan menunjukkan potensi cekur untuk lemak darah:
Tikus yang diberi minyak masak terpakai bersama ekstrak etanol cekur (100 mg) selama 28 hari mempunyai bilangan sel hati berlemak, GGT dan trigliserida yang lebih rendah berbanding kumpulan kawalan [7].
Ulasan menyenaraikan aktiviti “hiperlipidemik” antara aktiviti farmakologi cekur [8], tetapi butiran mekanismenya memerlukan kajian lanjut.
Ulasan Herba Pengembang Saluran Darah
Ulasan tentang tumbuhan ubat tradisional yang mempunyai kesan pengembangan saluran darah menyenaraikan cekur antara contohnya. Namun, ulasan itu menegaskan kebanyakan kajian adalah makmal dan praklinikal, dan ujian klinikal diperlukan untuk memahami potensinya [9].
Kenapa Bukti Ini Belum Mencukupi?
1. Kajian tisu dan suntikan tidak sama dengan memakan cekur. Sebatian mungkin dicerna, diubah atau tidak diserap dengan baik.
2. Tiada ujian klinikal rawak yang menguji cekur secara oral pada pesakit hipertensi.
3. Kajian rendaman kaki tiada kumpulan kawalan [6].
4. Dapatan tentang EPMC bercanggah antara kajian [5][3].
Panduan Praktikal
1. Jangan hentikan ubat tekanan darah dan gantikan dengan cekur.
2. Kurangkan garam dalam masakan. Cekur boleh menambah aroma dan rasa pada masakan, yang mungkin membantu mengurangkan kebergantungan pada garam.
3. Bersenam secara kerap, kekalkan berat badan sihat, dan elak merokok.
4. Pantau tekanan darah secara berkala di rumah atau klinik.
5. Maklumkan doktor jika anda mengambil sebarang produk herba bersama ubat tekanan darah.
Kesimpulan
Kajian makmal mendapati sebatian dalam cekur, terutamanya etil sinamat dan EPMC, dapat mengendurkan saluran darah tikus, dan ekstrak yang disuntik menurunkan tekanan darah tikus. Dapatan ini memberi asas saintifik kepada kegunaan tradisional cekur untuk tekanan darah tinggi. Namun, bukti pada manusia sangat terhad, iaitu hanya satu kajian rendaman kaki tanpa kumpulan kawalan. Cekur boleh menjadi sebahagian daripada masakan sihat, tetapi bukan pengganti ubat tekanan darah.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit tekanan darah tinggi perlu meneruskan rawatan dan pemantauan doktor. Berbincang dengan doktor sebelum menggunakan sebarang produk herba.
Rujukan
[1] S. Y. Wang et al. (2021). Kaempferia galanga L.: Progresses in Phytochemistry, Pharmacology, Toxicology and Ethnomedicinal Uses. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2021.675350.
[2] A. Khairullah et al. (2021). Medicinal importance of Kaempferia galanga L. (Zingiberaceae): A comprehensive review. Journal of Herbmed Pharmacology. DOI: 10.34172/jhp.2021.32.
[3] N. Srivastava et al. (2021). Standardization of Kaempferia galanga L. rhizome and vasorelaxation effect of its key metabolite ethyl p-methoxycinnamate. Journal of Ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2021.113911.
[4] R. Othman et al. (2002). Vasorelaxant Effects of Ethyl Cinnamate Isolated from Kaempferia galanga on Smooth Muscles of the Rat Aorta. Planta Medica. DOI: 10.1055/s-2002-32900.
[5] R. Othman et al. (2006). Bioassay-guided isolation of a vasorelaxant active compound from Kaempferia galanga L. Phytomedicine. DOI: 10.1016/j.phymed.2004.07.004.
[6] W. Widiyono (2025). The Effect Of Warm Water Foot Hydrotherapy With A Mixture Of Kaempferia Galanga Rhizom On Blood Pressure In Elderly Hypertension. Informasi dan Promosi Kesehatan. DOI: 10.58439/ipk.v4i2.437.
[7] I. Sienatra et al. (2021). Ethanol Extract of Galangal (Kaempferia Galanga) Supplementation Inhibited the Elevation of Liver Steatosis Cells Number, Gamma Glutamyl Transferase, and Triglyceride Concentration in Male Wistar Rats Fed with Used Cooking Oil. International Journal of Science and Research. DOI: 10.21275/sr21617102257.
[8] A. Kumar (2020). Phytochemistry, pharmacological activities and uses of Indian traditional medicinal plant Kaempferia galanga L. – An overview. Journal of Ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2020.112667.
[9] F. Tang et al. (2021). Review of Natural Resources With Vasodilation: Traditional Medicinal Plants, Natural Products, and Their Mechanism and Clinical Efficacy. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2021.627458.
