Pengenalan
Strok ialah antara punca utama kematian dan kecacatan jangka panjang di Malaysia dan di seluruh dunia (pengetahuan am). Faktor risiko seperti tekanan darah tinggi, diabetes dan merokok telah lama diketahui, tetapi diet juga semakin diberi perhatian sebagai langkah pencegahan yang murah dan mudah. Soalan yang sering ditanya ialah: adakah makan lebih banyak buah benar-benar mengurangkan risiko strok? Untuk menjawabnya, bukti terbaik datang daripada kajian kohort prospektif yang mengikuti puluhan ribu orang selama bertahun-tahun.
Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “Fruits and Vegetables Consumption and Risk of Stroke: A Meta-Analysis of Prospective Cohort Studies” (Hu et al., 2014). Objektifnya ialah merumuskan bukti daripada kajian kohort prospektif tentang hubungan pengambilan buah dan sayur dengan risiko strok. Sebagai meta-analisis, kajian ini menghimpunkan data pelbagai negara dan tidak dijalankan di satu negara tertentu. Kajian sokongan terdiri daripada kohort di Jepun (Gao et al., 2021), kohort di Sweden (Larsson et al., 2013), dua kohort profesional kesihatan (Joshipura et al., 1999) dan meta-analisis kohort di China (Yuan et al., 2022).
Sorotan Kajian Lepas
Beban strok global telah didokumentasikan oleh Feigin et al. (2009), yang menjalankan ulasan sistematik kajian berasaskan populasi tentang kejadian strok dan kadar kematian awal (21 hari hingga 1 bulan) bagi kajian yang diterbitkan dari 1970 hingga 2008.
Laluan biologi yang mungkin turut diteliti melalui ujian klinikal. Appel et al. (1997), dalam ujian Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH), menilai kesan corak diet terhadap tekanan darah, dengan subjek diberi diet kawalan yang rendah buah, sayur dan produk tenusu sebagai perbandingan. Oleh sebab tekanan darah tinggi ialah faktor risiko utama strok (pengetahuan am), diet kaya buah berpotensi mempengaruhi risiko strok melalui laluan ini.
Dari segi kaedah, Higgins et al. (2003) membangunkan ukuran I² yang menilai ketakkonsistenan antara kajian dalam meta-analisis, satu alat penting dalam kajian seperti Hu et al. (2014). Hill (1965) pula menggariskan kriteria untuk menilai sama ada sesuatu perkaitan dalam data pemerhatian mungkin bersifat sebab-akibat, kriteria yang kekal relevan dalam menafsir kajian kohort pemakanan.
Dapatan Utama
Buah dikaitkan dengan risiko strok 23% lebih rendah. Hu et al. (2014) memasukkan 20 kajian kohort prospektif yang melibatkan 16,981 kejadian strok dalam kalangan 760,629 peserta. Risiko relatif (RR) strok bagi kategori pengambilan tertinggi berbanding terendah ialah 0.79 (0.75–0.84) untuk jumlah buah dan sayur, 0.77 (0.71–0.84) untuk buah, dan 0.86 (0.79–0.93) untuk sayur. Analisis subkumpulan menunjukkan hubungan songsang ini konsisten; abstrak terpotong sebelum butiran hubungan dos-tindak balas.
Kohort Jepun: manfaat jelas pada wanita. Gao et al. (2021) mengikuti 39,843 lelaki dan 47,334 wanita berusia 44–76 tahun selama median 13.1 tahun, dengan 4092 kes strok (2557 infarksi serebrum dan 1516 strok hemoragik). Pengambilan buah kaya flavonoid dikaitkan dengan risiko strok lebih rendah pada wanita (HR = 0.70; 95% CI, 0.58–0.84), tetapi tidak signifikan pada lelaki (HR = 0.93; 95% CI, 0.79–1.09). Buah sitrus, strawberi dan anggur dikaitkan dengan risiko lebih rendah pada wanita.
Kohort Sweden: epal dan pir. Larsson et al. (2013) mengikuti 74,961 peserta (34,670 wanita dan 40,291 lelaki) selama 10.2 tahun, dengan 4089 kes strok. RR strok bagi pengambilan buah dan sayur tertinggi berbanding terendah ialah 0.87 (95% CI 0.78–0.97). Hubungan ini terhad kepada individu tanpa hipertensi (RR 0.81). Epal/pir (RR 0.89; 95% CI 0.80–0.98) dan sayur berdaun hijau (RR 0.92) berkait songsang dengan strok.
Kohort profesional kesihatan: buah sitrus dan jusnya. Joshipura et al. (1999) menganalisis 75,596 wanita dalam Nurses’ Health Study (susulan 14 tahun) dan 38,683 lelaki dalam Health Professionals’ Follow-up Study (susulan 8 tahun). Peserta dalam kuintil tertinggi (median 5.1 hidangan sehari bagi lelaki dan 5.8 bagi wanita) mempunyai RR strok iskemia 0.69 (95% CI, 0.52–0.92). Setiap pertambahan 1 hidangan sehari dikaitkan dengan risiko 6% lebih rendah (RR 0.94). Buah sitrus termasuk jus (RR 0.81) dan jus buah sitrus (RR 0.75) antara penyumbang.
Meta-analisis China. Yuan et al. (2022) menganalisis 40 kajian kohort prospektif melibatkan 1,984,552 individu. Diet tinggi buah dikaitkan dengan risiko strok lebih rendah (RR = 0.68, 95%CI: 0.58–0.80), manakala hipertensi (RR = 2.76) dan diabetes (RR = 1.71) antara faktor risiko utama.
| Penunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Peserta / kejadian strok | 760,629 / 16,981 | Hu et al. (2014) |
| RR buah (tertinggi vs terendah) | 0.77 (0.71–0.84) | Hu et al. (2014) |
| HR buah kaya flavonoid, wanita | 0.70 (0.58–0.84) | Gao et al. (2021) |
| RR epal/pir | 0.89 (0.80–0.98) | Larsson et al. (2013) |
| RR per 1 hidangan/hari | 0.94 (0.90–0.99) | Joshipura et al. (1999) |
| RR diet tinggi buah (China) | 0.68 (0.58–0.80) | Yuan et al. (2022) |
Perbincangan
Kajian kohort besar memberikan jawapan yang sebahagian besarnya konsisten: pengambilan buah (atau buah dan sayur) yang lebih tinggi dikaitkan dengan risiko strok yang lebih rendah, dengan anggaran pengurangan sekitar 11% hingga 32% bergantung pada kajian dan perbandingan. Meta-analisis Hu et al. (2014) dan Yuan et al. (2022), yang menghimpunkan ratusan ribu hingga hampir dua juta peserta, memberikan anggaran yang paling kukuh. Buah sitrus muncul sebagai buah yang berulang kali dikaitkan dengan manfaat dalam kohort Jepun dan kohort profesional kesihatan.
Namun, kajian kohort ialah kajian pemerhatian. Orang yang makan banyak buah juga cenderung mempunyai gaya hidup lebih sihat, jadi walaupun penyelidik melaraskan faktor pengeliru, kesan baki tidak dapat dihapuskan sepenuhnya. Dapatan juga tidak seragam: manfaat dalam kohort Jepun hanya signifikan pada wanita, dan dalam kohort Sweden hanya pada individu tanpa hipertensi. Kohort individu dalam carian ini datang dari Sweden, Jepun dan dua kohort profesional kesihatan, manakala satu meta-analisis khusus untuk China; tiada data Malaysia ditemui, dan kohort besar lain yang terkenal tidak diperoleh dalam carian ini.
Bagi rakyat Malaysia, makan buah setiap hari merupakan langkah pencegahan yang wajar, tetapi ia melengkapi, bukan menggantikan, kawalan tekanan darah, gula darah dan berhenti merokok. Pesakit yang telah mengalami strok atau sedang mengambil ubat, termasuk ubat pencair darah, perlu berbincang dengan doktor atau pakar dietetik tentang diet yang sesuai. Pesakit diabetes pula perlu mengambil kira kandungan gula buah dalam perancangan makanan.
Implikasi kepada Pengguna dan Agensi
1. Jadikan buah sebahagian daripada diet harian; kajian menunjukkan setiap pertambahan satu hidangan buah atau sayur sehari dikaitkan dengan risiko strok iskemia yang lebih rendah.
2. Pilih pelbagai buah, termasuk buah sitrus tempatan seperti limau, kerana ia berulang kali dikaitkan dengan manfaat.
3. Teruskan kawalan tekanan darah, diabetes dan berhenti merokok, kerana faktor ini mempunyai kesan besar terhadap risiko strok.
4. Pesakit yang mengambil ubat atau mempunyai penyakit kronik perlu mendapatkan nasihat doktor atau pakar dietetik sebelum mengubah diet secara besar.
5. Agensi kesihatan dan pertanian boleh bekerjasama meningkatkan akses kepada buah tempatan yang mampu milik, di samping menyokong kajian kohort tempatan.
Kesimpulan
Meta-analisis Hu et al. (2014) yang melibatkan 760,629 peserta mendapati pengambilan buah tertinggi dikaitkan dengan risiko strok 23% lebih rendah, dan kohort di Jepun dan Sweden, kohort profesional kesihatan serta meta-analisis di China menyokong arah yang sama. Bukti ini kukuh dari segi saiz dan konsistensi, tetapi tetap bersifat pemerhatian. Buah ialah sebahagian penting daripada strategi pencegahan strok, bersama kawalan faktor risiko utama dan nasihat profesional kesihatan.
Rujukan
1. Hu, D., Huang, J., Wang, Y., et al. (2014). Fruits and vegetables consumption and risk of stroke: A meta-analysis of prospective cohort studies. Stroke. https://doi.org/10.1161/STROKEAHA.114.004836
2. Gao, Q., Dong, J.-Y., Cui, R., et al. (2021). Consumption of flavonoid-rich fruits, flavonoids from fruits and stroke risk: A prospective cohort study. British Journal of Nutrition. https://doi.org/10.1017/S0007114521000404
3. Larsson, S. C., Virtamo, J., & Wolk, A. (2013). Total and specific fruit and vegetable consumption and risk of stroke: A prospective study.
4. Joshipura, K., Ascherio, A., Manson, J. E., et al. (1999). Fruit and vegetable intake in relation to risk of ischemic stroke. JAMA. https://doi.org/10.1001/JAMA.282.13.1233
5. Yuan, W., Wu, B., Lou, M., et al. (2022). Identification of risk factors for stroke in China: A meta-analysis of prospective cohort studies. Frontiers in Neurology. https://doi.org/10.3389/fneur.2022.847304
6. Feigin, V. L., Lawes, C. M. M., Bennett, D. A., Barker-Collo, S., Parag, V., et al. (2009). Worldwide stroke incidence and early case fatality reported in 56 population-based studies: A systematic review. Lancet Neurology. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(09)70025-0
7. Appel, L. J., Moore, T. B., Obarzanek, E., Vollmer, W. M., Svetkey, L. P., et al. (1997). A clinical trial of the effects of dietary patterns on blood pressure. The New England Journal of Medicine. https://doi.org/10.1056/NEJM199704173361601
8. Higgins, J. P. T., Thompson, S. G., Deeks, J. J., & Altman, D. G. (2003). Measuring inconsistency in meta-analyses. BMJ. https://doi.org/10.1136/BMJ.327.7414.557
9. Hill, A. B. (1965). The environment and disease: Association or causation? Journal of the Royal Society of Medicine. https://doi.org/10.1177/0141076814562718
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: strok, pencegahan strok, buah, kajian kohort, meta-analisis, buah sitrus, flavonoid, kesihatan kardiovaskular
