Aktiviti Farmakologi dan Keselamatan Ekstrak Bunga Raya

Pengenalan

Bunga raya telah lama digunakan dalam perubatan tradisional Asia untuk merawat demam, batuk, keradangan dan keguguran rambut. Hampir semua bahagian tumbuhan, iaitu akar, daun, batang dan bunga, digunakan dalam pelbagai bentuk persediaan. Dengan minat yang semakin meningkat terhadap produk herba, penilaian saintifik terhadap aktiviti farmakologi dan keselamatannya menjadi semakin penting.

Artikel ini meringkaskan ulasan bertajuk *“A comprehensive overview of Hibiscus rosa-sinensis L.: Its ethnobotanical uses, phytochemistry, therapeutic uses, pharmacological activities, and toxicology” (Amtaghri et al., 2023) dari Maghribi. Objektifnya ialah merumuskan kegunaan etnobotani, fitokimia, aktiviti farmakologi dan toksikologi bunga raya. Dapatan dilengkapi oleh ulasan dari India* (Mahale et al., 2026; Kumari et al., 2026; Review on medicinal uses, 2022).

Sorotan Kajian Lepas

Kajian etnobotani yang diringkaskan dalam ulasan-ulasan ini menunjukkan kepelbagaian kegunaan tradisional bunga raya. Kumari et al. (2026) melaporkan penggunaan bunga dan daun untuk gangguan haid, penyakit kulit, luka, keradangan, diabetes, tekanan darah tinggi, penyakit hati, gangguan pernafasan dan jangkitan mikrob. Selain kegunaan perubatan, bunga dan daun muda dimakan sebagai sayur, teh herba dan pewarna makanan.

Mahale et al. (2026) turut menghuraikan kegunaan tradisional untuk merawat luka, demam, batuk, diabetes, jangkitan bakteria dan kulat, keguguran rambut serta ulser perut. Kajian-kajian fitokimia terdahulu mengenal pasti flavonoid, antosianin, asid fenolik, tanin, saponin, alkaloid, terpenoid dan fitosterol dalam pelbagai bahagian tumbuhan, yang menjadi asas kepada aktiviti biologi yang dilaporkan.

Penggunaan bunga raya sebagai agen kawalan kesuburan dalam perubatan tradisional India juga telah lama didokumentasikan, dan ini mendorong kajian toksikologi dan kesan pembiakan dalam haiwan. Literatur ini menunjukkan bahawa sesetengah sebatian dalam bunga raya boleh mempengaruhi hormon pembiakan, satu aspek keselamatan yang perlu diambil kira (pengetahuan am).

Dapatan Utama

Pelbagai aktiviti farmakologi. Amtaghri et al. (2023) mengenal pasti aktiviti antimikrob, antioksidan, antidiabetik, anti-radang, antihipertensi, antifertiliti, antikulat, antikanser, penggalak pertumbuhan rambut, antihiperlipidemia, antidepresan dan antipiretik. Fitokimia seperti flavonoid, tanin, terpenoid dan vitamin terdapat dalam akar, daun, batang dan bunga.

Aktiviti antibakteria. Ulasan (2022) melaporkan perencatan berkesan terhadap bakteria patogen seperti E. coli, S. aureus dan B. subtilis, dengan ekstrak metanol menunjukkan zon perencatan tertinggi. Aktiviti antikanser dikaitkan dengan flavonoid dan terpenoid.

Pertumbuhan rambut. Penggunaan tradisional bunga raya untuk rambut disokong oleh kajian haiwan yang menunjukkan aktiviti penggalak pertumbuhan rambut (Amtaghri et al., 2023).

Keselamatan dan amaran. Kajian histologi menunjukkan kebanyakan ekstrak tidak menunjukkan tanda ketoksikan pada dos lebih tinggi berdasarkan ujian yang terhad, tetapi sesetengah ekstrak mengubah penanda hematologi dan biokimia (Mahale et al., 2026). Kesan abortifasien dan antifertiliti turut dilaporkan (Mahale et al., 2026; Amtaghri et al., 2023).

Keperluan penyeragaman. Kumari et al. (2026) mengesyorkan penyeragaman fitokimia, penilaian toksikologi dan kajian klinikal lanjut sebelum produk herba dan nutraseutikal berasaskan bunga raya dibangunkan.

Perbincangan

Senarai aktiviti farmakologi bunga raya sangat panjang, tetapi kebanyakannya berdasarkan kajian makmal dan haiwan. Dos ekstrak yang digunakan dalam kajian haiwan juga sering jauh lebih tinggi daripada jumlah yang diambil melalui minuman biasa. Oleh itu, produk berasaskan bunga raya wajar dipasarkan sebagai makanan atau minuman tradisional, dan sebarang tuntutan kesihatan perlu mematuhi peraturan pelabelan yang berkuat kuasa (pengetahuan am).

Kesan abortifasien dan antifertiliti merupakan amaran penting, terutamanya bagi produk yang mungkin diambil oleh wanita hamil atau yang merancang kehamilan. Ini selari dengan sejarah penggunaan tradisional bunga raya sebagai agen kawalan kesuburan.

Bagi industri, peluang terbesar mungkin dalam produk penjagaan rambut dan kulit, yang mempunyai sejarah penggunaan tradisional panjang dan risiko lebih rendah berbanding produk yang dimakan. Kajian klinikal pada manusia diperlukan untuk mengesahkan keberkesanan dan menetapkan dos selamat.

Ulasan menyeluruh oleh Amtaghri et al. (2023) menggabungkan kegunaan etnobotani, fitokimia, aktiviti farmakologi dan toksikologi dalam satu kerangka, dan menegaskan bahawa maklumat toksikologi merupakan bahagian yang paling kurang lengkap dalam literatur bunga raya. Kebanyakan data keselamatan diperoleh daripada ujian ketoksikan akut dalam haiwan, manakala kajian ketoksikan subkronik, kronik dan kesan jangka panjang masih terhad. Ulasan mengenai kegunaan perubatan bunga Hibiscus (2022) dan Mahale et al. (2026) turut menunjukkan bahawa kebanyakan kajian menggunakan ekstrak kasar yang berbeza dari segi pelarut, bahagian tumbuhan dan kaedah penyediaan, menyukarkan perbandingan antara kajian dan penetapan dos yang konsisten.

Ketidakseragaman ini membawa dua implikasi praktikal. Pertama, keputusan positif dalam satu kajian tidak semestinya boleh diulang apabila ekstrak disediakan dengan cara lain. Kedua, pengusaha tidak boleh menganggap semua produk bunga raya mempunyai kesan yang sama hanya kerana berasal daripada spesies yang sama (pengetahuan am). Kumari et al. (2026) menunjukkan bahawa bunga raya sudah lama dimakan sebagai sayur dan teh herba, yang memberi sedikit petunjuk keselamatan pada tahap pengambilan makanan biasa, tetapi tidak semestinya pada dos ekstrak pekat.

Di Malaysia, produk herba yang dipasarkan dengan tuntutan perubatan tertakluk kepada pendaftaran dengan pihak berkuasa regulatori farmaseutikal, manakala produk makanan tertakluk kepada peraturan makanan dan pelabelan (pengetahuan am). Oleh itu, pengusaha perlu menentukan kategori produk sejak awal pembangunan, menyimpan rekod sumber bahan mentah dan kaedah penyediaan, serta mengelakkan tuntutan merawat penyakit yang belum disokong oleh bukti klinikal.

Implikasi kepada Pengusaha

1. Produk penjagaan rambut berasaskan bunga raya mempunyai asas tradisional dan saintifik.

2. Label produk yang dimakan perlu memaparkan amaran untuk wanita hamil.

3. Jalankan ujian keselamatan sebelum memasarkan produk yang dimakan.

4. Bekerjasama dengan institusi penyelidikan untuk pengesahan klinikal.

Kesimpulan

Ekstrak bunga raya menunjukkan pelbagai aktiviti farmakologi termasuk antioksidan, antidiabetik, antibakteria dan penggalak pertumbuhan rambut. Namun, kesan antifertiliti dan abortifasien memerlukan amaran, dan penyeragaman fitokimia, penilaian toksikologi serta ujian klinikal masih diperlukan.

Rujukan

1. Amtaghri, S., Slaoui, M., & Eddouks, M. (2023). A comprehensive overview of Hibiscus rosa-sinensis L.: Its ethnobotanical uses, phytochemistry, therapeutic uses, pharmacological activities, and toxicology. Endocrine, Metabolic & Immune Disorders – Drug Targets. https://doi.org/10.2174/1871530323666230522113405

2. Mahale, N., Ghule, S., Chavan, V., et al. (2026). A review on Hibiscus rosa-sinensis: Phytochemistry and medicinal uses. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.19473461

3. The review on medicinal uses of Hibiscus flower. (2022). International Journal for Multidisciplinary Research, 4(5). https://doi.org/10.36948/ijfmr.2022.v04i05.908

4. Kumari, R., Devi, R. S., Kaur, S., et al. (2026). Hibiscus rosa-sinensis L.: A review on its ethnomedicinal importance, nutritional composition and bioactive compounds. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.21252739

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: bunga raya, aktiviti farmakologi, antioksidan, antidiabetik, antibakteria, pertumbuhan rambut, toksikologi, abortifasien