Pengenalan
Vermikompos ialah kompos yang dihasilkan melalui penguraian sisa organik oleh cacing tanah, dan semakin popular di Malaysia sebagai baja organik untuk sayur-sayuran, tanaman hiasan dan pokok buah (pengetahuan am). Persoalannya, sejauh mana vermikompos meningkatkan hasil dan kualiti buah, dan berapa kadar yang sesuai?
Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “Optimizing vermicompost application to improve yield and fruit quality of organic Kinnow mandarin under semi-arid conditions of Saudi Arabia” (Aloudah et al., 2026). Objektifnya ialah menilai keberkesanan vermikompos terhadap pembungaan, hasil, nutrisi mineral dan kualiti buah limau Kinnow (Citrus reticulata) yang ditanam secara organik pada musim 2024 dan 2025 di Arab Saudi. Kajian ini disokong oleh kajian mangga ‘Keitt’ (Mosa et al., 2026; negara tidak dinyatakan dalam abstrak), jambu batu di tanah kurang subur (Shukla et al., 2014), oren manis ‘Mosambi’ di India (Pawar et al., 2020) dan delima H116 di Mesir (Effect of vermicompost and organic matters soil application…, 2022).
Sorotan Kajian Lepas
Arancon et al. (2003) mengkaji kesan vermikompos terhadap pertumbuhan dan buah boleh dipasarkan bagi tomato, lada dan strawberi yang ditanam di ladang. Mereka mencadangkan peningkatan pertumbuhan dan hasil mungkin sebahagiannya berpunca daripada peningkatan besar biojisim mikrob tanah selepas aplikasi vermikompos, yang membawa kepada penghasilan hormon atau humat yang bertindak sebagai pengawal atur pertumbuhan, bebas daripada bekalan nutrien.
Dalam konteks tanah tropika, Agegnehu et al. (2016) membandingkan biochar, kompos dan biochar-kompos di tanah pertanian tropika dan merumuskan bahawa pendekatan ini boleh meningkatkan karbon organik tanah, status nutrien, kandungan air tanah dan hasil jagung, serta mungkin membantu mengurangkan pelepasan gas rumah hijau dalam sistem tertentu.
Bhatia dan Sindhu (2024) mengulas teknologi pengurusan sisa organik seperti pengkomposan dan pencernaan anaerobik untuk meningkatkan kesuburan tanah, mengurangkan pencemaran dan menyokong pengeluaran tanaman mesra alam.
Dapatan Utama
Pembungaan dan pembentukan buah meningkat. Aloudah et al. (2026) mendapati vermikompos meningkatkan prestasi pembiakan berbanding kawalan dengan ketara. Pokok yang dirawat menghasilkan lebih banyak bunga setiap ranting serta pembentukan dan pengekalan buah yang lebih baik, dengan kadar 10 kg pokok?¹ memberikan tindak balas pembungaan paling ketara.
Nutrien daun dan hasil meningkat. Kepekatan nitrogen, fosforus, kalium, kalsium, magnesium dan besi dalam daun meningkat dengan ketara di bawah rawatan vermikompos. Bilangan buah yang lebih banyak dan berat buah yang lebih tinggi menyumbang kepada peningkatan hasil yang ketara. Hasil tertinggi diperoleh pada kadar antara 10 dan 15 kg pokok?¹.
Kualiti buah lebih baik. Jumlah pepejal terlarut (TSS), jumlah gula, vitamin C dan nisbah TSS/asid meningkat, manakala keasidan tertitrat menurun. Penulis mengesyorkan kadar 10–15 kg pokok?¹.
Mangga: lebih baik bersama melatonin. Mosa et al. (2026) membaja pokok mangga ‘Keitt’ pada Januari 2024 dan 2025 dengan vermikompos 0, 3 dan 5 kg setiap pokok, kemudian menyembur melatonin 0, 50 dan 100 mg L?¹ tiga kali pada selang 20 hari bermula pertengahan Februari, dengan lima replikasi. Vermikompos dan melatonin meningkatkan pertumbuhan, produktiviti dan kualiti buah dengan ketara; gabungan kedua-duanya lebih baik daripada rawatan tunggal. Keputusan terbaik ialah 5 kg vermikompos + 100 mg L?¹ melatonin, diikuti 5 kg vermikompos + 50 mg L?¹ melatonin.
Jambu batu: gabungan dengan baja hayati. Shukla et al. (2014) mendapati vermikompos, baja hayati dan sungkupan organik meningkatkan hasil dan kualiti buah jambu batu (Psidium guajava) di tanah kurang subur berbanding NPK dan baja kandang (FYM) sahaja. Hasil dan kualiti tertinggi dicatat pada gabungan vermikompos, Azotobacter, Trichoderma harzianum, mikrob pelarut fosfat (PSM) dan sungkupan organik.
Oren manis: angka hasil lengkap. Pawar et al. (2020) menjalankan kajian di Rahuri, Maharashtra dari 2013-14 hingga 2017-18. Rawatan T4, iaitu 75% vermikompos (berasaskan kesetaraan N daripada RDF) + T. harzianum (30-40 ml/pokok) + azadiraktin (1% pada 3-4 ml/liter sebagai semburan) + Pseudomonas fluorescens (30-40 ml/pokok), mencatat ketinggian pokok 3.40 m, berat buah 197.47 g, 292.12 buah/pokok, hasil 57.69 kg/pokok (15.97 t/ha), jus 48.05%, TSS 10.00 °Brix, asid askorbik 55.32 mg/100 ml jus, jumlah gula 7.34%, keasidan minimum 0.46% dan nisbah B:C 1.78.
Delima: kadar sederhana. Kajian Effect of vermicompost and organic matters soil application… (2022) menguji vermikompos (kadar dinyatakan sebagai 1:5 kg/pokok) dan bahan organik (5:10 kg/pokok) pada delima H116 dalam dua musim (2020 dan 2021) di wilayah El-Beheira. Gabungan ini mempengaruhi kandungan mineral daun, hasil dan ciri fizikal serta kimia buah berbanding bahan organik sahaja; antara rawatan yang disebut ialah 2 kg vermikompos + 8 kg bahan organik (T2). Abstrak terpotong sebelum keputusan penuh.
| Tanaman | Kadar / rawatan terbaik | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|---|
| Limau Kinnow | 10–15 kg pokok?¹ | Hasil tertinggi; TSS, gula, vitamin C meningkat | Aloudah et al. (2026) |
| Mangga ‘Keitt’ | 5 kg VC + 100 mg L?¹ melatonin | Pertumbuhan, hasil, kualiti terbaik | Mosa et al. (2026) |
| Oren ‘Mosambi’ | 75% vermikompos + bioagen (T4) | 57.69 kg/pokok; 15.97 t/ha; B:C 1.78 | Pawar et al. (2020) |
| Jambu batu | VC + biobaja + sungkupan | Hasil dan kualiti tertinggi | Shukla et al. (2014) |
| Delima H116 | 2 kg VC + 8 kg bahan organik (T2), antara yang disebut | Hasil dan ciri buah dipengaruhi (abstrak terpotong) | Effect of vermicompost and organic matters soil application… (2022) |
Perbincangan
Semua kajian yang ditemui menunjukkan vermikompos memberi kesan positif terhadap hasil atau kualiti buah. Kajian Kinnow memberikan panduan kadar yang paling jelas, iaitu 10–15 kg setiap pokok, manakala kajian mangga menggunakan kadar lebih rendah (3 dan 5 kg) bersama semburan melatonin.
Namun hampir semua kajian sokongan menguji vermikompos bersama input lain seperti baja hayati, Trichoderma, melatonin atau bahan organik, jadi kesan vermikompos sahaja sukar dipisahkan. Kajian Kinnow pula tidak memberikan peratus peningkatan hasil yang tepat dalam abstraknya. Kualiti vermikompos juga bergantung pada bahan mentah dan proses penghasilannya (pengetahuan am).
Tiada kajian vermikompos ke atas pokok buah di Malaysia ditemui. Kajian yang negaranya dinyatakan datang dari Arab Saudi (separa gersang), India dan Mesir. Di Malaysia, tanah yang berasid dan hujan lebat boleh mempercepat penguraian bahan organik dan larut lesap nutrien, jadi kadar dan kekerapan perlu disesuaikan (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengusaha Kebun Buah
1. Gunakan vermikompos sebagai sebahagian program pembajaan; kajian limau Kinnow mencadangkan 10–15 kg setiap pokok untuk pokok berhasil, tetapi sesuaikan dengan saiz pokok.
2. Gabungkan vermikompos dengan baja hayati atau sungkupan organik, kerana gabungan memberikan hasil terbaik dalam kajian jambu batu dan oren manis.
3. Pastikan vermikompos matang dan berkualiti; dapatkan analisis nutrien jika membeli dalam kuantiti besar (pengetahuan am).
4. Pantau nutrien daun dan tanah, kerana vermikompos sahaja mungkin tidak mencukupi untuk pokok buah berhasil tinggi (pengetahuan am).
5. Agensi digalakkan menjalankan percubaan vermikompos ke atas pokok buah tropika di bawah keadaan tanah dan iklim Malaysia.
Kesimpulan
Kajian limau Kinnow di Arab Saudi menunjukkan vermikompos pada 10–15 kg setiap pokok meningkatkan pembungaan, nutrien daun, hasil dan kualiti buah. Kajian mangga, jambu batu, oren manis dan delima menyokong kesan positif ini, terutamanya apabila vermikompos digabungkan dengan baja hayati atau input lain. Tiada kajian tempatan ditemui, jadi pengusaha di Malaysia wajar menguji kadar yang sesuai di kebun sendiri.
Rujukan
1. Aloudah, S., Hussien, M., Elmutiri, S. S., et al. (2026). Optimizing vermicompost application to improve yield and fruit quality of organic Kinnow mandarin under semi-arid conditions of Saudi Arabia. Asian Journal of Agriculture and Rural Development. https://doi.org/10.55493/5005.v16i4.6205
2. Mosa, W. F. A., Mubeen, I., Mady, E. A., et al. (2026). Influence of soil application of vermicompost combined with spraying of melatonin on the productivity and fruit quality of mango. BioResources. https://doi.org/10.15376/biores.21.3.8410-8429
3. Shukla, S. K., Adak, T., Singha, A., et al. (2014). Response of guava trees (Psidium guajava) to soil applications of mineral and organic fertilisers and biofertilisers under conditions of low fertile soil. Journal of Horticultural Research. https://doi.org/10.2478/JOHR-2014-0027
4. Pawar, P. S., Garande, V. K., & Bhite, B. R. (2020). Effect of vermicompost and biofertilizers on growth, yield and fruit quality of sweet orange (Citrus sinensis L. Osbeck) cv. Mosambi. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry.
5. Effect of vermicompost and organic matters soil application on yield, fruit physical and chemical composition of H116 pomegranate trees. (2022). Journal of Pharmaceutical Negative Results. https://doi.org/10.47750/pnr.2022.13.s08.326
6. Arancon, N. Q., Edwards, C. A., Bierman, P. M., et al. (2003). Effects of vermicomposts on growth and marketable fruits of field-grown tomatoes, peppers and strawberries. Pedobiologia. https://doi.org/10.1016/S0031-4056(04)70260-7
7. Agegnehu, G., Bass, A. M., Nelson, P. N., et al. (2016). Benefits of biochar, compost and biochar–compost for soil quality, maize yield and greenhouse gas emissions in a tropical agricultural soil. Science of The Total Environment. https://doi.org/10.1016/J.SCITOTENV.2015.11.054
8. Bhatia, T., & Sindhu, S. S. (2024). Sustainable management of organic agricultural wastes: Contributions in nutrients availability, pollution mitigation and crop production. Discover Agriculture. https://doi.org/10.1007/s44279-024-00147-7
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: vermikompos, baja organik, pokok buah, limau Kinnow, mangga, jambu batu, kualiti buah, baja hayati
