Pengenalan
Penyakit periodontal, daripada gingivitis (radang gusi) hingga periodontitis, ialah antara masalah kesihatan mulut yang paling biasa dan merupakan faktor risiko penting kehilangan gigi. Di Malaysia, penjagaan gusi sering dikaitkan dengan memberus gigi dan rawatan pergigian, tetapi diet juga memainkan peranan. Vitamin C diperlukan untuk pembentukan kolagen dalam tisu gusi, dan kekurangan teruk vitamin ini menyebabkan skurvi yang ditandai gusi berdarah (pengetahuan am). Buah ialah sumber utama vitamin C, jadi persoalan sama ada makan buah boleh membantu kesihatan gusi amat relevan.
Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “The effect of twice daily kiwifruit consumption on periodontal and systemic conditions before and after treatment: A randomized clinical trial” (Graziani et al., 2018). Objektifnya ialah menilai kesan nutraseutikal pengambilan buah kiwi dua kali sehari terhadap parameter periodontal dan kesihatan sistemik sebelum dan selepas rawatan periodontal awal (IPT). Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan terdiri daripada kajian limau gedang (Staudte et al., 2005), ujian rawak buah berbanding kacang (Fridell et al., 2018), kajian diet dan penyembuhan selepas rawatan (Dodington et al., 2015) dan ulasan sistematik vitamin C (Tada dan Miura, 2019).
Sorotan Kajian Lepas
Penilaian klinikal kesihatan gusi bergantung pada indeks yang piawai. Ainamo dan Bay (1975) mengulas asal-usul indeks merekod gingivitis dan plak, lalu mencadangkan penggunaan prevalens tapak bagi satu penemuan sebagai parameter klinikal yang relevan untuk kebersihan mulut dan radang gusi. O’Leary et al. (1972) memperkenalkan rekod kawalan plak, dengan menegaskan bahawa sistem pemeriksaan yang menggunakan gigi terpilih atau skor tertinggi bagi satu kumpulan gigi kurang bernilai untuk merawat pesakit individu.
Dari sudut pemakanan, Levine et al. (1996) mengkaji farmakokinetik vitamin C dalam sukarelawan sihat. Ringkasan kajian itu mencadangkan pengambilan harian disyorkan dinaikkan daripada 60 mg kepada 200 mg, yang boleh diperoleh daripada buah dan sayur, dengan dos selamat kurang daripada 1000 mg sehari.
Staudte et al. (2005) pula menyatakan bahawa kajian terdahulu menunjukkan hubungan antara kekurangan vitamin C dan peningkatan risiko penyakit periodontal. Namun, Fridell et al. (2018) mengingatkan bahawa kandungan gula yang tinggi dalam banyak buah berpotensi mengimbangi kesan positif terhadap gigi, satu persoalan yang perlu diuji.
Dapatan Utama
Kiwi mengurangkan radang gusi sebelum rawatan. Dalam kajian Graziani et al. (2018), peserta dirawakkan kepada kumpulan ujian yang makan dua biji kiwi sehari selama 5 bulan atau kumpulan kawalan tanpa kiwi. Dalam 2 bulan pertama, tiada rawatan periodontal diberi. Pada 2 bulan, skor pendarahan dalam kumpulan kiwi menurun secara signifikan sebanyak 6.67% ± 11.90% (P < 0.01). Berbanding kawalan, 2 bulan pengambilan kiwi menghasilkan nilai pendarahan, plak dan kehilangan lekatan yang lebih rendah secara signifikan.
Tiada kesan tambahan selepas rawatan. Selepas IPT mulut penuh dalam tempoh 24 jam, kedua-dua kumpulan menunjukkan manfaat klinikal yang besar, tetapi kumpulan kawalan menunjukkan pengurangan pendarahan, plak dan kehilangan lekatan yang lebih besar berbanding kumpulan kiwi. Biopenanda sistemik dan tanda vital tidak berbeza secara klinikal. Penyelidik menyimpulkan kiwi mengurangkan radang gusi walaupun tanpa rawatan atau perubahan tingkah laku, tetapi tidak memberi kesan tambahan kepada rawatan periodontal.
Limau gedang meningkatkan vitamin C plasma. Staudte et al. (2005) mengkaji 58 pesakit periodontitis kronik (kumpulan ujian: 21 bukan perokok, 17 perokok; kawalan berpenyakit: 11 bukan perokok, 9 perokok) dan 22 subjek sihat. Perokok mempunyai vitamin C plasma lebih rendah (0.39 ± 0.17 mg/dL) berbanding bukan perokok (0.56 ± 0.29 mg/dL). Selepas dua minggu makan limau gedang, vitamin C plasma kumpulan ujian meningkat secara signifikan berbanding kawalan berpenyakit (bukan perokok: 0.87 ± 0.39 mg/dL; perokok: 0.74 ± 0.30 mg/dL). Indeks pendarahan sulkus (SBI) bukan perokok menurun daripada 1.68±0.6 kepada 1.05±0.6 (p<0.001), tetapi indeks plak dan kedalaman poket tidak berubah.
Buah tambahan berbanding kacang. Fridell et al. (2018) merawakkan 30 peserta muda yang sihat dan tidak obes untuk menambah buah atau kacang (+7 kcal/kg berat badan/hari) selama 2 bulan. Fruktosa dalam kumpulan buah meningkat daripada 9.1±6.0 kepada 25.6±9.6 g/hari. Vitamin C serum meningkat dalam kedua-dua kumpulan. Bilangan subjek dengan poket ?4 mm dalam kumpulan buah berkurang (P=0.045), dan perbezaan antara kumpulan juga signifikan (P=0.010), walaupun kandungan gula tinggi.
Diet dan penyembuhan selepas rawatan. Dodington et al. (2015) mengkaji 63 bukan perokok dan 23 perokok yang menjalani penskaleran dan pelicinan akar (SRP). Dalam bukan perokok, kedalaman poket selepas rawatan berkait dengan pengambilan buah dan sayur, ?-karotena, vitamin C, ?-tokoferol, EPA dan DHA (P < 0.05); hubungan ini tidak dilihat dalam perokok.
Ulasan sistematik. Tada dan Miura (2019) menyaring 716 artikel dan memilih 14 kajian (tujuh keratan rentas, dua kes-kawalan, dua kohort dan tiga RCT). Pengambilan dan paras darah vitamin C berkait songsang dengan penyakit periodontal dalam ketujuh-tujuh kajian keratan rentas. Pemberian vitamin C memperbaiki pendarahan gusi dalam gingivitis, tetapi tidak dalam periodontitis.
| Penunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Penurunan skor pendarahan (2 bulan kiwi) | 6.67% ± 11.90% | Graziani et al. (2018) |
| SBI bukan perokok (limau gedang) | 1.68 ? 1.05 | Staudte et al. (2005) |
| Vitamin C plasma: perokok / bukan perokok | 0.39 / 0.56 mg/dL | Staudte et al. (2005) |
| Fruktosa kumpulan buah | 9.1 ? 25.6 g/hari | Fridell et al. (2018) |
| Kajian dalam ulasan sistematik | 14 | Tada dan Miura (2019) |
Perbincangan
Kajian kiwi dan limau gedang menunjukkan pengambilan buah kaya vitamin C dikaitkan dengan pengurangan pendarahan gusi, iaitu tanda utama keradangan. Kajian Fridell et al. (2018) menarik kerana ia menunjukkan pertambahan buah memberi kesan baik kepada poket periodontal walaupun pengambilan fruktosa meningkat hampir tiga kali ganda.
Namun, buah bukan pengganti rawatan. Graziani et al. (2018) mendapati kiwi tidak memberi manfaat tambahan selepas rawatan periodontal, dan ulasan Tada dan Miura (2019) menunjukkan vitamin C membantu gingivitis tetapi tidak periodontitis. Dapatan Dodington et al. (2015) pula menunjukkan merokok mungkin menghapuskan manfaat diet terhadap penyembuhan. Kajian yang ditemui kebanyakannya bersaiz kecil dan berjangka pendek; tiada kohort prospektif besar tentang buah dan kejadian periodontitis, dan tiada kajian Malaysia ditemui.
Bagi pengguna Malaysia, buah tempatan yang kaya vitamin C seperti jambu batu, betik dan oren (pengetahuan am) boleh menjadi sebahagian daripada diet yang menyokong kesihatan gusi. Gusi yang kerap berdarah, bengkak atau gigi yang goyang memerlukan pemeriksaan doktor gigi, kerana rawatan profesional kekal sebagai asas pengurusan periodontitis.
Implikasi kepada Pengguna dan Petugas Kesihatan
1. Masukkan buah kaya vitamin C dalam diet harian sebagai sokongan kepada kesihatan gusi.
2. Teruskan memberus gigi, menggunakan flos dan pemeriksaan pergigian berkala; buah tidak menggantikan penjagaan mulut.
3. Pesakit periodontitis perlu mendapatkan rawatan profesional; buah tidak menunjukkan manfaat tambahan selepas rawatan dalam ujian kiwi.
4. Berhenti merokok, kerana perokok mempunyai vitamin C lebih rendah dan tidak menunjukkan manfaat diet terhadap penyembuhan.
5. Kajian tempatan tentang buah tropika dan kesihatan periodontal wajar dijalankan.
Kesimpulan
Ujian rawak Graziani et al. (2018) mendapati dua biji kiwi sehari mengurangkan pendarahan dan plak gusi sebelum rawatan, tetapi tidak memberi kesan tambahan selepas rawatan periodontal. Kajian limau gedang, buah tambahan dan ulasan sistematik menyokong peranan vitamin C dan buah kaya vitamin C dalam mengurangkan keradangan gusi. Buah ialah pelengkap yang berguna, tetapi rawatan pergigian, kebersihan mulut dan berhenti merokok kekal paling penting.
Rujukan
1. Graziani, F., Discepoli, N., Gennai, S., et al. (2018). The effect of twice daily kiwifruit consumption on periodontal and systemic conditions before and after treatment: A randomized clinical trial. Journal of Periodontology. https://doi.org/10.1002/JPER.17-0148
2. Staudte, H., Sigusch, B. W., & Glockmann, E. (2005). Grapefruit consumption improves vitamin C status in periodontitis patients. British Dental Journal. https://doi.org/10.1038/SJ.BDJ.4812613
3. Fridell, S., Ström, E., Agebratt, C., et al. (2018). A randomised study in young subjects of the effects of eating extra fruit or nuts on periodontal inflammation. BDJ Open. https://doi.org/10.1038/BDJOPEN.2017.22
4. Dodington, D. W., Fritz, P. C., Sullivan, P. J., et al. (2015). Higher intakes of fruits and vegetables, ?-carotene, vitamin C, ?-tocopherol, EPA, and DHA are positively associated with periodontal healing after nonsurgical periodontal therapy in nonsmokers but not in smokers. Journal of Nutrition. https://doi.org/10.3945/JN.115.211524
5. Tada, A., & Miura, H. (2019). The relationship between vitamin C and periodontal diseases: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health. https://doi.org/10.3390/IJERPH16142472
6. Ainamo, J., & Bay, I. (1975). Problems and proposals for recording gingivitis and plaque. International Dental Journal.
7. O’Leary, T. J., Drake, R. B., & Naylor, J. E. (1972). The plaque control record. Journal of Periodontology. https://doi.org/10.1902/JOP.1972.43.1.38
8. Levine, M., Conry-Cantilena, C., Wang, Y., Welch, R. W., Washko, P., et al. (1996). Vitamin C pharmacokinetics in healthy volunteers: Evidence for a recommended dietary allowance. Proceedings of the National Academy of Sciences. https://doi.org/10.1073/PNAS.93.8.3704
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: periodontitis, gingivitis, kesihatan gusi, vitamin C, kiwi, limau gedang, pendarahan gusi, diet
