Pengenalan
Angin kencang boleh mematahkan dahan, menggugurkan bunga dan buah muda, mencalarkan kulit buah dan mengganggu serangga pendebunga (pengetahuan am). Di Malaysia, kebun di kawasan terbuka, pesisir pantai dan tanah tinggi, serta tanaman berbatang lembut seperti betik dan pisang, lazimnya lebih terdedah kepada angin kencang dan ribut petir (pengetahuan am). Penahan angin, sama ada barisan pokok hidup atau pagar jaring buatan, merupakan salah satu cara untuk mengurangkan risiko ini.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Wind damage to kiwifruit (Actinidia chinensis Planch.) in relation to windbreak performance” (McAneney et al., 1984). Objektifnya ialah menilai kerosakan angin terhadap buah kiwi dalam hubungannya dengan prestasi penahan angin semula jadi dan buatan. Abstrak tidak menyatakan lokasi kajian. Dapatan ini dilengkapi oleh kajian kiwi di Bay of Plenty, New Zealand (Manson et al., 1994), kajian epal dan penahan angin jaring sabut (Smith dan Lewis, 1972), kajian pic di North Sinai, Mesir* (ElGamal, 2026) serta ulasan tali pokok penahan angin dalam sistem agroperhutanan (Mohd Nazip Suratman dan Brandle, 2024).
Sorotan Kajian Lepas
Asas penahan angin terletak pada aerodinamik. Wooding et al. (1973) menerbitkan kajian mengenai seretan (drag) oleh susunan unsur kekasaran yang mempunyai geometri berbeza, dan menunjukkan bentuk profil halaju angin boleh dihuraikan berdasarkan dimensi dan kepadatan unsur kekasaran tersebut. Raine et al. (1977) pula mengulas aerodinamik penahan angin secara ringkas dan menguji model pagar penahan angin dalam lapisan sempadan atmosfera simulasi, dengan mengukur halaju angin purata dan turun naik halaju di belakang pagar yang mempunyai ketelapan 0, 20, 34% dan 50%.
Seguin (1973) mengkaji secara teori pengaruh kekasaran permukaan terhadap iklim mikro, dengan menganggap rangkaian penahan angin sebagai unsur satu sistem serantau. Arkin et al. (1974) pula memodelkan aliran udara berpusar dalam kanopi tanaman berbaris yang terbuka.
Bagi kiwi, pendebungaan merupakan isu utama. Hopping et al. (1983) membandingkan kaedah aplikasi debunga untuk pendebungaan buatan kiwi. Mohd Nazip Suratman dan Brandle (2024) menyatakan bahawa kesan tali pokok penahan angin terhadap hasil berbeza mengikut reka bentuk, spesies tanaman dan iklim.
Dapatan Utama
Kerosakan meningkat dengan jarak dari penahan angin. McAneney et al. (1984) mendapati kehilangan buah kiwi bermutu eksport akibat angin meningkat dengan jarak ke arah hilir angin dari penahan angin semula jadi dan buatan. Kesan ini berlaku pada pokok kiwi berjunjung “T-bar” semasa musim yang sangat berangin, walaupun jarak penahan angin sepatutnya mencukupi menurut literatur.
Jarak menerangkan 57% variasi hasil. Jarak dari penahan angin semula jadi terdekat di sebelah hulu angin menerangkan 57% variasi dalam hasil boleh eksport bagi setiap pokok.
Kesan geseran ialah kerugian utama. Kerugian besar berpunca daripada kesan geseran akibat buah bergesel sesama sendiri dan dengan batang pokok. Purata buah bersaiz eksport yang ditolak atas sebab ini ialah 3–10% bagi baris bersebelahan dan di sebelah lindungan penahan angin semula jadi, berbanding 30–44% bagi baris ke-3 hingga ke-4 di hilir penahan angin buatan.
Teduhan oleh penahan angin. Pada baris yang sebahagiannya diteduhi oleh penahan angin semula jadi, sehingga 40% daripada jumlah buah tidak mencapai saiz eksport akibat pendebungaan yang lemah (abstrak terpotong pada sumber).
Pembungaan berkurang berhampiran tali pokok. Manson et al. (1994) meninjau pokok kiwi di tiga kebun di Bay of Plenty dan mendapati bilangan bunga bagi setiap tunas musim sejuk berkurang secara signifikan (27–51%) pada pokok bersebelahan tali pokok penahan angin. Mereka mencadangkan punca ialah pengurangan kuantiti dan kualiti cahaya. Berat purata buah tidak terjejas, tetapi bilangan buah setiap pokok lebih rendah berhampiran tali pokok.
Penahan angin membantu lebah. Smith dan Lewis (1972) memasang penahan angin jaring sabut di kebun epal semasa berbunga pada 1969 dan 1970. Set buah akhir meningkat kira-kira 30% pada 1969 (kv. Cox’s Orange Pippin) dan 20% pada 1970 (kv. White Jersey) pada pokok yang menerima lindungan maksimum, terutamanya kerana lebah madu lebih banyak dan mungkin lebih aktif. Saiz buah tidak berkurang walaupun hasil meningkat.
Iklim mikro dan kualiti buah pic. ElGamal (2026) menguji sistem perlindungan biologi (rumput Napier dan Tamarix) dan buatan (jaring dan pelepah palma) pada pokok pic (Prunus persica) kv. Earli Grand berumur 11 tahun di kawasan bukit pasir. Sistem ini mengurangkan kelajuan angin, hanyutan pasir dan suhu musim panas secara signifikan, lalu meningkatkan bilangan buah, hasil dan jumlah pepejal larut buah.
Julat peningkatan hasil. Ulasan Mohd Nazip Suratman dan Brandle (2024) melaporkan bahawa lindungan pokok meningkatkan pertumbuhan dan hasil pelbagai tanaman hortikultur dan ladang dalam julat 6%–56%.
| Parameter | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Variasi hasil boleh eksport diterangkan oleh jarak | 57% | McAneney et al. (1984) |
| Buah ditolak (geseran), dekat penahan angin semula jadi | 3–10% | McAneney et al. (1984) |
| Buah ditolak, baris 3–4 di hilir penahan angin buatan | 30–44% | McAneney et al. (1984) |
| Pengurangan bunga setiap tunas berhampiran tali pokok | 27–51% | Manson et al. (1994) |
| Peningkatan set buah epal (1969; 1970) | ~30%; 20% | Smith dan Lewis (1972) |
| Peningkatan pertumbuhan dan hasil tanaman | 6%–56% | Mohd Nazip Suratman dan Brandle (2024) |
Perbincangan
Kajian ini menunjukkan bahawa penahan angin melindungi buah, tetapi boleh juga menjejaskan bunga jika tidak dirancang dengan betul. Dari segi bunga, Smith dan Lewis (1972) mendapati zon terlindung menarik lebih banyak lebah dan meningkatkan set buah epal. Namun, Manson et al. (1994) dan McAneney et al. (1984) sama-sama mendapati bahawa pokok yang terlalu hampir dengan tali pokok penahan angin mengalami pengurangan bunga atau pendebungaan yang lemah, yang dikaitkan dengan teduhan.
Ini bermakna jarak dan jenis penahan angin adalah kritikal. Penahan angin yang terlalu hampir boleh menghalang cahaya, manakala yang terlalu jauh kurang melindungi. Penahan angin yang telap sebahagian, seperti yang dikaji oleh Raine et al. (1977), lazimnya lebih baik berbanding dinding padat kerana mengurangkan pergolakan di belakangnya (pengetahuan am).
Batasan utama ialah kebanyakan kajian melibatkan tanaman beriklim sederhana (kiwi dan epal) atau kawasan bukit pasir (pic di Mesir), dan kajian utama agak lama (1984). Tiada kajian penahan angin di kebun buah tropika atau Malaysia ditemui dalam carian ini. Julat 6%–56% oleh Mohd Nazip Suratman dan Brandle (2024) pula merangkumi pelbagai tanaman dan keadaan. Di Malaysia, penahan angin mungkin paling relevan untuk kebun di kawasan terdedah dan bagi tanaman yang mudah tumbang atau buahnya mudah tercalar (pengetahuan am).
Implikasi kepada Petani dan Pengusaha Kebun
1. Kenal pasti arah angin kencang utama di kebun sebelum menanam penahan angin.
2. Pilih penahan angin yang telap sebahagian (pokok atau jaring), bukan dinding padat.
3. Beri jarak yang mencukupi antara penahan angin dan baris pokok buah pertama untuk mengelakkan teduhan yang mengurangkan bunga.
4. Lindungi kebun terutamanya semasa musim berbunga untuk membantu aktiviti lebah dan serangga pendebunga.
5. Bagi buah bernilai tinggi, kurangkan geseran buah melalui penahan angin dan junjung yang kukuh.
Kesimpulan
Penahan angin boleh mengurangkan kerosakan geseran buah (3–10% buah ditolak pada baris bersebelahan penahan angin semula jadi berbanding 30–44% pada baris ke-3 hingga ke-4 di hilir penahan angin buatan) dan meningkatkan set buah melalui aktiviti lebah. Namun, teduhan berhampiran tali pokok boleh mengurangkan bunga sebanyak 27–51%. Reka bentuk dan jarak yang betul adalah kunci.
Rujukan
1. McAneney, K. J., Judd, M. J., & Trought, M. C. T. (1984). Wind damage to kiwifruit (Actinidia chinensis Planch.) in relation to windbreak performance. New Zealand Journal of Agricultural Research. https://doi.org/10.1080/00288233.1984.10430427
2. Manson, P. J., Snelgar, W. P., & Stowell, B. M. (1994). Proximity to shelterbelts influences flowering and yield of kiwifruit (Actinidia deliciosa). Journal of Horticultural Science. https://doi.org/10.1080/14620316.1994.11516445
3. Smith, B. D., & Lewis, T. (1972). The effects of windbreaks on the blossom-visiting fauna of apple orchards and on yield. Annals of Applied Biology. https://doi.org/10.1111/j.1744-7348.1972.tb01289.x
4. ElGamal, H. E. M. (2026). Effect of different protective systems on microclimate, yield and fruit quality of peach trees under sand dune conditions in North Sinai, Egypt. Egyptian Journal of Desert Research. https://doi.org/10.21608/ejdr.2026.463183.1234
5. Mohd Nazip Suratman, & Brandle, J. R. (2024). Tree shelterbelts for sustainable agroforestry. Bab buku. https://doi.org/10.1016/b978-0-323-95393-1.00011-7
6. Wooding, R. A., Bradley, E. F., Marshall, J. K., et al. (1973). Drag due to regular arrays of roughness elements of varying geometry. Boundary-Layer Meteorology. https://doi.org/10.1007/BF00155238
7. Raine, J. K., Stevenson, D. C., et al. (1977). Wind protection by model fences in a simulated atmospheric boundary layer. Journal of Wind Engineering and Industrial Aerodynamics. https://doi.org/10.1016/0167-6105(77)90015-0
8. Seguin, B. (1973). Rugosite du paysage et evapotranspiration potentielle a l’echelle regionale. Agricultural Meteorology. https://doi.org/10.1016/0002-1571(73)90052-6
9. Arkin, G. F., Perrier, E. R., et al. (1974). Vorticular air flow within an open row crop canopy. Agricultural Meteorology. https://doi.org/10.1016/0002-1571(74)90076-4
10. Hopping, M. E., Hacking, N. J. A., et al. (1983). A comparison of pollen application methods for the artificial pollination of kiwifruit. Acta Horticulturae. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.1983.139.5
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: penahan angin, tali pokok pelindung, kerosakan angin, kiwi, set buah, pendebungaan, iklim mikro, kebun buah
