Pengenalan
Atemoya ialah hibrid antara srikaya (Annona squamosa) dan cherimoya (Annona cherimola). Srikaya biasa ditanam di Malaysia, manakala cherimoya ialah buah kawasan tanah tinggi Amerika Selatan; atemoya pula masih jarang ditemui di pasaran tempatan (pengetahuan am). Buah ini menarik bagi segmen premium kerana isinya manis dan berperisa, tetapi seperti buah Annona lain, ia cepat masak dan mudah rosak selepas dituai. Oleh itu, teknologi lepas tuai amat penting.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Postharvest Quality and Prolong Storage Time of Atemoya (Annona squamosa x A. cherimola Hybrids) Fruit: Coating with D-Limonene Nanoemulsion Edible Film”* (Hou et al., 2023). Objektifnya ialah menggunakan salutan nanoemulsi D-limonena pada buah untuk memanjangkan hayat simpanan, mengurangkan kerosakan dan memudahkan perluasan pasaran. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan meliputi kualiti lepas tuai pada pelbagai tahap kematangan di kawasan separa gersang Brazil (Bezerra et al., 2025), bab buku tentang fisiologi lepas tuai srikaya dan atemoya (Wongs-Aree dan Noichinda, 2011), strategi pembiakbakaan di Australia (George et al., 1999) dan prestasi kultivar di Florida, Amerika Syarikat (Chagas et al., 2022).
Sorotan Kajian Lepas
Menurut Wongs-Aree dan Noichinda (2011), srikaya dan atemoya ialah buah agregat dengan corak respirasi dan pengeluaran etilena klimakterik. Isinya manis dengan kandungan karbohidrat dan vitamin C yang tinggi, tetapi buah masak dengan sangat cepat pada suhu ambien dalam beberapa hari selepas matang. Pelembutan, rekahan dan pecah kulit ialah masalah lepas tuai utama. Fischer dan Bennett (1991) mengulas peranan enzim hidrolase dinding sel dalam pemasakan buah, manakala Wongs-Aree dan Noichinda (2011) menyatakan aktiviti sesetengah enzim ini meningkat secara mendadak apabila buah mencapai puncak etilena.
Salutan berasaskan minyak pati menjadi pilihan kerana sifat antimikrobnya. Burt (2004) mengulas sifat antibakteria minyak pati dan potensi aplikasinya dalam makanan, termasuk aktiviti in vitro terhadap Listeria monocytogenes, Escherichia coli O157:H7 dan Staphylococcus aureus pada aras 0.2 hingga 10 µl ml?¹. Bakkali et al. (2008) mengulas kesan biologi minyak pati dan mencadangkan sebahagian kesan bermanfaatnya berpunca daripada kesan pro-oksidan pada peringkat sel.
Bagi D-limonena khususnya, Sun (2007) mengulas keselamatan dan aplikasi klinikalnya, dengan menyatakan aktiviti pencegahan kimia terhadap pelbagai jenis kanser.
Dapatan Utama
Reka bentuk kajian. Hou et al. (2023) menyalut buah atemoya hijau matang dengan nanoemulsi D-limonena pada kepekatan 0.25%, 0.5%, 1.0% dan 1.5%, berbanding kawalan, dan menyimpannya dalam peti sejuk pada 14°C.
Kepekatan rendah paling baik. Salutan 0.25% merencat pemerangan pada permukaan buah dan mengurangkan metabolisme fisiologi. Sebaliknya, pemerangan meningkat seiring kepekatan D-limonena, dan kepekatan tinggi merosakkan sel kulit. Oleh itu, 0.25% dipilih sebagai kepekatan optimum.
Warna kulit dan pektin dikekalkan. Selepas 21 hari pada 14°C, buah bersalut 0.25% mengekalkan warna kulit hijau. Kandungan pektin lebih tinggi pada rawatan 0.25% (16.9 mg AGA g?¹ AIS?¹) berbanding kawalan (9.89 mg AGA g?¹ AIS?¹).
Kehilangan berat. Kadar kehilangan berat ialah 11.3% bagi rawatan 0.25% dan 14.2% bagi kawalan. Abstrak menyatakan kadar ini lebih rendah berbanding kawalan, tetapi angka peratus pengurangan tidak tertera dalam teks abstrak yang diperoleh. Penulis menyimpulkan salutan ini boleh memanjangkan masa simpanan dan meningkatkan kebolehlaksanaan eksport.
Masa tuaian di kawasan separa gersang. Bezerra et al. (2025) menuai atemoya dari dusun komersial pada 100, 105 dan 110 hari selepas pendebungaan (DAP) dan menyimpannya pada 15 ± 2°C dan kelembapan relatif 74 ± 2% selama 0 hingga 12 hari. Kehilangan jisim segar ialah 13.83%, 11.99% dan 11.92% bagi buah yang dituai pada 100, 105 dan 110 DAP. Hayat simpanan terhad kepada sembilan hari bagi semua tahap kerana rekahan dan penggelapan kulit. Buah yang dituai pada 105 dan 110 DAP mempunyai kualiti lebih baik, termasuk pepejal larut dan vitamin C yang lebih tinggi.
Suhu dan atmosfera simpanan. Wongs-Aree dan Noichinda (2011) mengesyorkan suhu simpanan melebihi 13°C kerana suhu lebih rendah menyebabkan kecederaan dingin. Atmosfera 3–5% O? + 5–10% CO? disyorkan, manakala pembungkusan atmosfera terubah suai dan rawatan 1-MCP berpotensi bagi srikaya, walaupun kepekatan 1-MCP yang tidak sesuai atau CO? tinggi boleh menyebabkan gangguan fisiologi.
Pembiakbakaan untuk kualiti. George et al. (1999) melaporkan pengeluaran Annona di Australia kebanyakannya berasaskan hibrid atemoya. Program pembiakbakaan menyasarkan kulit licin, bentuk simetri, bilangan biji rendah (kurang daripada 10 biji setiap 100 g pulpa), kerentanan rendah terhadap kecacatan dan pendebungaan sendiri yang tinggi bagi menghapuskan keperluan pendebungaan tangan yang mahal.
Kultivar ‘Gefner’. Chagas et al. (2022) di Homestead, Florida, mendapati atemoya ‘Gefner’ mempunyai kitaran pemangkasan hingga tuaian selama 196 hari, ciri fisikokimia terbaik dan hayat simpanan paling panjang berbanding kultivar srikaya yang diuji.
| Parameter | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Kepekatan salutan optimum | 0.25% D-limonena | Hou et al. (2023) |
| Kehilangan berat (0.25% / kawalan) | 11.3% / 14.2% | Hou et al. (2023) |
| Pektin (0.25% / kawalan) | 16.9 / 9.89 mg AGA g?¹ AIS?¹ | Hou et al. (2023) |
| Kehilangan jisim (100 / 105 / 110 DAP) | 13.83% / 11.99% / 11.92% | Bezerra et al. (2025) |
| Suhu simpanan disyorkan | melebihi 13°C | Wongs-Aree dan Noichinda (2011) |
| Kitaran pemangkasan–tuaian ‘Gefner’ | 196 hari | Chagas et al. (2022) |
Perbincangan
Dapatan menunjukkan masalah utama atemoya ialah hayat lepas tuai yang singkat, dan beberapa pendekatan saling melengkapi. Salutan D-limonena 0.25% mengekalkan warna hijau dan pektin selama 21 hari pada 14°C, manakala tuaian pada 105 hingga 110 DAP mengurangkan kehilangan jisim. Suhu simpanan dalam kedua-dua kajian (14°C dan 15 ± 2°C) selari dengan saranan melebihi 13°C bagi mengelakkan kecederaan dingin. Namun, kepekatan salutan perlu tepat kerana kepekatan lebih tinggi merosakkan kulit.
Tajuk artikel menyebut pasaran premium. Sumber yang ditemui menyokong nilai kualiti buah, seperti ciri fisikokimia terbaik ‘Gefner’ dan sasaran pembiakbakaan Australia, tetapi tiada data harga pasaran atau premium ditemui. Begitu juga, tiada angka hasil per pokok diperoleh, dan keperluan pendebungaan tangan yang disebut oleh George et al. (1999) menambah kos buruh.
Tiada kajian atemoya di Malaysia ditemui dalam carian ini. Abstrak kajian utama juga mempunyai satu angka yang hilang, iaitu peratus pengurangan kehilangan berat, dan menyebut “0.2%” di satu tempat sedangkan rawatan yang dilaporkan ialah 0.25%; nilai ini tidak diisi atau dikira dalam artikel ini.
Implikasi kepada Petani dan Pengusaha
1. Simpan atemoya pada suhu melebihi 13°C; peti sejuk biasa yang terlalu sejuk boleh menyebabkan kecederaan dingin.
2. Tetapkan masa tuaian berdasarkan hari selepas pendebungaan; data Brazil menunjukkan 105 hingga 110 DAP memberi kualiti lebih baik.
3. Pengusaha boleh menguji salutan boleh dimakan seperti nanoemulsi D-limonena 0.25% untuk pasaran jauh, tetapi elakkan kepekatan tinggi yang merosakkan kulit.
4. Ambil kira kos pendebungaan tangan dalam perancangan perniagaan, kerana pendebungaan sendiri yang rendah ialah isu yang diakui dalam pembiakbakaan atemoya.
5. Agensi pertanian wajar menjalankan percubaan kultivar seperti ‘Gefner’ dan mengumpul data harga sebelum mempromosikan atemoya sebagai tanaman premium.
Kesimpulan
Atemoya, hibrid srikaya dan cherimoya, mempunyai kualiti buah yang menarik tetapi hayat lepas tuai yang singkat. Hou et al. (2023) menunjukkan salutan nanoemulsi D-limonena 0.25% mengekalkan warna dan pektin selama 21 hari pada 14°C, manakala kajian sokongan menekankan masa tuaian yang tepat dan suhu simpanan melebihi 13°C. Data hasil, harga premium dan prestasi di Malaysia masih belum ditemui.
Rujukan
1. Hou, C.-Y., Sulfath Hakkim Hazeena, Hsieh, S., et al. (2023). Postharvest quality and prolong storage time of atemoya (Annona squamosa x A. cherimola hybrids) fruit: Coating with D-limonene nanoemulsion edible film. International Journal of Food Properties. https://doi.org/10.1080/10942912.2023.2199170
2. Bezerra, L. de S., Morais, M. A. dos S., Aragão, A. R. de, et al. (2025). Postharvest quality of atemoya at various stages of ripeness grown in semi-arid conditions. Acta Scientiarum. Agronomy. https://doi.org/10.4025/actasciagron.v47i1.70076
3. Wongs-Aree, C., & Noichinda, S. (2011). Sugar apple (Annona squamosa L.) and atemoya (A. cherimola Mill. × A. squamosa L.). [Bab buku]. https://doi.org/10.1533/9780857092618.399
4. George, A. P., Broadley, R. H., Nissen, R. J., et al. (1999). Breeding strategies for atemoya and cherimoya. Acta Horticulturae. https://doi.org/10.17660/ACTAHORTIC.1999.497.13
5. Chagas, P. C., Crane, J. H., Chagas, E. A., et al. (2022). Determining the preliminary performance of selected Annonaceae cultivars in subtropical conditions. Comunicata Scientiae. https://doi.org/10.14295/cs.v13.3832
6. Burt, S. A. (2004). Essential oils: Their antibacterial properties and potential applications in foods – a review. International Journal of Food Microbiology. https://doi.org/10.1016/J.IJFOODMICRO.2004.03.022
7. Bakkali, F., Averbeck, S., Averbeck, D., & Idaomar, M. (2008). Biological effects of essential oils – A review. Food and Chemical Toxicology. https://doi.org/10.1016/J.FCT.2007.09.106
8. Fischer, R. L., & Bennett, A. B. (1991). Role of cell wall hydrolases in fruit ripening. Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology. https://doi.org/10.1146/ANNUREV.PP.42.060191.003331
9. Sun, J. (2007). D-Limonene: Safety and clinical applications. Alternative Medicine Review.
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: atemoya, Annona squamosa, Annona cherimola, lepas tuai, salutan boleh dimakan, D-limonena, kecederaan dingin, srikaya
