Pengenalan
Pembajaan kebun buah di Malaysia lazimnya menumpukan kepada nitrogen, fosforus dan kalium, sedangkan zink (Zn), boron (B) dan kalsium (Ca) sering diabaikan walaupun kekurangannya boleh menjejaskan pembungaan, set buah dan mutu buah (pengetahuan am). Dari segi istilah, Zn dan B ialah nutrien mikro, manakala Ca sebenarnya nutrien makro sekunder yang diperlukan dalam jumlah lebih besar; ketiga-tiganya dibincangkan bersama kerana sering diberi melalui semburan daun dan kurang bergerak dalam pokok (pengetahuan am).
Artikel ini berpaksikan kajian *“Combined Application of Boron and Zinc Influence the Leaf Mineral Status, Growth, Productivity and Fruit Quality of ‘Kinnow’ Mandarin (Citrus nobilis Lour × Citrus deliciosa Tenora)” (Khan et al., 2015) dari Pakistan. Objektifnya ialah mengkaji kesan semburan daun B dan Zn, secara bersendirian atau bergabung, terhadap nutrien daun, pertumbuhan, produktiviti dan mutu buah limau Kinnow. Kajian sokongan merangkumi mangga Ewais di Stesen Penyelidikan Hortikultur Mansoura (Mansoura terletak di Mesir) (Maklad et al., 2020), semburan Zn pada Kinnow di Pakistan (Razzaq et al., 2013), semburan Ca dan Zn pada oren di barat daya Iran (Chakerolhosseini et al., 2016) dan jambu batu di India* (Gautam et al., 2025). Perlu dinyatakan awal bahawa sumber-sumber ini melaporkan tindak balas terhadap semburan, bukan huraian gejala kekurangan secara visual.
Sorotan Kajian Lepas
Rujukan asas bidang ini ialah buku Marschner (1986), Mineral Nutrition of Higher Plants, yang antara lain membincangkan hubungan nutrien mineral dengan penyakit dan perosak, serta cara mendiagnosis kekurangan dan ketoksikan nutrien melalui daun dan bahagian atas pokok.
Sadeghzadeh et al. (2011) mengulas peranan zink dalam tanah dan pemakanan tanaman. Kekurangan Zn diakui meluas di banyak kawasan pertanian dunia, terutamanya tanah berkapur dan beralkali (pengetahuan am). Razzaq et al. (2013) dan Khan et al. (2015) menyatakan bahawa kekurangan Zn, dan juga B, adalah meluas di banyak kebun sitrus Pakistan dan menjejaskan hasil serta mutu.
Chakerolhosseini et al. (2016) menjelaskan bahawa kebun oren di tanah berkapur banyak mengalami kekurangan Ca dan Zn kerana kedua-duanya tidak bergerak (immobile) dalam pokok, walaupun tanah mengandungi banyak kalsium karbonat.
Dapatan Utama
Gabungan B + Zn pada peringkat set buah. Khan et al. (2015) menyembur pokok Kinnow dengan asid borik 37 mM dan zink sulfat 49 mM, secara bersendirian atau bergabung, pada peringkat set buah atau pada peringkat set buah dan pra-matang. Kandungan P, K, B dan Zn daun meningkat secara signifikan. Keguguran buah terendah, berat dan bilangan buah tertinggi, serta asid askorbik dan gula penurun tertinggi direkodkan pada pokok yang disembur gabungan B dan Zn pada peringkat set buah.
Kadar zink yang berbeza memberi kesan berbeza. Razzaq et al. (2013) mendapati zink sulfat 0.6% memberi peningkatan tertinggi dalam ketinggian pokok, lebar silara, lilitan batang, diameter dan berat buah, asid askorbik dan jumlah fenolik. Keguguran buah pra-tuai terendah, serta jumlah bilangan dan berat buah tertinggi, dicapai dengan zink sulfat 0.4%. Kandungan K dan Zn daun tertinggi dicatat pada 0.8%. Semburan sehingga 0.6% disimpulkan memperbaiki nutrien, pertumbuhan dan produktiviti.
Setiap unsur mempunyai peranan berbeza pada mangga. Maklad et al. (2020) menyembur pokok mangga Ewais berumur 15 tahun pada musim 2015/2016 dan 2016/2017. Semua rawatan meningkatkan parameter pembiakan, hasil dan mutu buah berbanding kawalan. Zn bersendirian (2.5 ml/L) meningkatkan bunga hermafrodit, B bersendirian (2.5 ml/L) meningkatkan bunga jantan dan jumlah bunga, manakala Ca bersendirian (2.5 ml/L) menghasilkan bilangan buah dan hasil sepokok tertinggi, diikuti B. Zn bersendirian paling baik untuk berat buah. B, bersendirian atau bergabung, memperbaiki TSS dan nisbah TSS/asid serta menurunkan keasidan.
Amaran ketoksikan boron. Chakerolhosseini et al. (2016) menyembur kalsium klorida (0, 0.25% dan 0.5%) dan zink sulfat (0, 0.25% dan 0.5%) pada oren Valencia, bermula pada peringkat buah muda dan diulang dua kali setiap 30 hari. Interaksi Ca dan Zn terhadap hasil adalah signifikan (p?0.05), dan kandungan Ca serta Zn daun meningkat. Kandungan B daun menurun dengan semburan Ca dan Zn. Oleh kerana kebun di kawasan itu menunjukkan gejala visual boron berlebihan, semburan gabungan Ca dan Zn mengurangkan kesan ketoksikan boron.
Gabungan makro dan mikro pada jambu batu. Gautam et al. (2025) mendapati rawatan 75% dos baja disyorkan + 100 g zink sulfat + 100 g kalsium klorida + 100 g ferik sulfat + 100 g asid borik sepokok setahun di sekeliling pangkal pokok selepas pemangkasan pada Jun, diikuti semburan daun, menghasilkan hasil 31.91 kg sepokok, 197.33 biji buah, berat buah 227.61 g, TSS 14.29 °Brix dan asid askorbik 272.15 mg/100 g isi.
| Tanaman | Rawatan | Dapatan utama | Sumber |
|---|---|---|---|
| Limau Kinnow | Asid borik 37 mM + zink sulfat 49 mM (set buah) | Keguguran buah terendah, hasil tertinggi | Khan et al. (2015) |
| Limau Kinnow | Zink sulfat 0.4% | Keguguran pra-tuai terendah | Razzaq et al. (2013) |
| Mangga Ewais | Ca 2.5 ml/L | Bilangan buah dan hasil tertinggi | Maklad et al. (2020) |
| Oren Valencia | CaCl? + ZnSO? | B daun menurun; kesan ketoksikan B dikurangkan | Chakerolhosseini et al. (2016) |
| Jambu batu L-49 | 75% dos baja + Zn, Ca, Fe, B | Hasil 31.91 kg sepokok | Gautam et al. (2025) |
Perbincangan
Gejala kekurangan (pengetahuan am). Sumber dalam carian ini tidak menghuraikan gejala visual, maka huraian berikut berdasarkan pengetahuan am yang mantap. Kekurangan Zn lazimnya menyebabkan daun muda kecil dan sempit, ruas memendek hingga daun berkelompok (roset), serta klorosis antara urat daun. Kekurangan B menjejaskan tisu yang sedang membesar: pucuk mati, daun muda cacat atau rapuh, pembungaan dan set buah lemah, serta buah retak atau bergabus. Kekurangan Ca, kerana Ca tidak bergerak dalam pokok, biasanya kelihatan pada tisu baharu dan buah, termasuk gangguan fisiologi isi buah. Ketoksikan B pula biasanya menyebabkan hujung dan tepi daun tua kering terbakar. Gejala ini boleh menyerupai masalah lain, maka analisis daun dan tanah diperlukan untuk pengesahan.
Dapatan kajian menunjukkan bahawa masa dan gabungan semburan penting. Gabungan B dan Zn pada peringkat set buah memberi keguguran buah terendah pada Kinnow, manakala pada mangga setiap unsur mempengaruhi aspek berbeza: Zn bagi bunga hermafrodit dan berat buah, B bagi bilangan bunga dan mutu, Ca bagi bilangan buah dan hasil. Kajian Razzaq et al. (2013) pula menunjukkan bahawa kadar optimum berbeza mengikut matlamat, contohnya 0.4% untuk mengurangkan keguguran tetapi 0.6% untuk pertumbuhan.
Batasan penting: tiada kajian Malaysia, dan kebanyakan kajian dari Pakistan, Iran dan Mesir, termasuk tanah berkapur di Iran, yang berbeza dengan tanah berasid di Malaysia (pengetahuan am). Julat antara kekurangan dan ketoksikan B adalah sempit (pengetahuan am), dan kajian Iran menunjukkan gejala B berlebihan memang berlaku di kebun, maka B tidak boleh diberi berlebihan.
Implikasi kepada Pekebun dan Pegawai Pengembangan
1. Sahkan kekurangan melalui analisis daun dan tanah sebelum menyembur, kerana gejala visual boleh mengelirukan.
2. Pertimbangkan semburan gabungan B dan Zn pada peringkat set buah bagi pokok yang mengalami keguguran buah tinggi.
3. Gunakan kadar yang disahkan dan elakkan B berlebihan kerana julat antara kekurangan dan ketoksikan sempit.
4. Masukkan Zn, B dan Ca dalam program pembajaan seimbang bersama baja makro.
5. Agensi wajar menjalankan ujian tempatan dan menyediakan panduan bergambar gejala nutrien bagi buah utama Malaysia.
Kesimpulan
Semburan Zn, B dan Ca didapati mengurangkan keguguran buah atau meningkatkan hasil dan mutu buah pada limau, mangga, oren dan jambu batu, dengan gabungan B + Zn pada peringkat set buah memberi hasil terbaik bagi Kinnow. Namun, sumber yang dikaji tidak menghuraikan gejala kekurangan secara visual; gejala umum yang diketahui perlu disahkan dengan analisis daun, dan risiko ketoksikan boron perlu sentiasa diambil kira.
Rujukan
1. Khan, A., Nasir, M., Malik, A. U., et al. (2015). Combined Application of Boron and Zinc Influence the Leaf Mineral Status, Growth, Productivity and Fruit Quality of ‘Kinnow’ Mandarin (Citrus nobilis Lour × Citrus deliciosa Tenora). Journal of Plant Nutrition. https://doi.org/10.1080/01904167.2015.1009100
2. Maklad, T. N., El-Sawwah, O. A. O., & Nassar, S. A. (2020). Effect of Calcium, Zinc and Boron Treatments on Flowering, Yield and Fruit Quality of Mango Ewais Cultivar. https://doi.org/10.21608/JPP.2020.149819
3. Razzaq, K., Khan, A., Malik, A. U., et al. (2013). Foliar application of zinc influences the leaf mineral status, vegetative and reproductive growth, yield and fruit quality of ‘kinnow’ mandarin. Journal of Plant Nutrition. https://doi.org/10.1080/01904167.2013.785567
4. Chakerolhosseini, M., Khorassani, R., Fotovat, A., et al. (2016). Effect Of Foliar Spray OF Calcium AND Zinc ON Yield, Nutrients Concentration AND Fruit Quality OF Orange.
5. Gautam, R., Pratibha, Singh, O., et al. (2025). Effect of Nutrients Application on Vegetative Growth, Fruit Quality and Yield of Guava CV L-49. Annals of Horticulture. https://doi.org/10.5958/0976-4623.2025.00001.8
6. Marschner, H. (1986). Mineral Nutrition of Higher Plants.
7. Sadeghzadeh, B., Rengel, Z., et al. (2011). Zinc in Soils and Crop Nutrition. https://doi.org/10.1002/9780470960707.CH16
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: nutrien mikro, zink, boron, kalsium, semburan daun, gejala kekurangan, keguguran buah, ketoksikan boron
