Pengenalan
Kemunting (Rhodomyrtus tomentosa) ialah pokok renek yang tumbuh liar di kawasan terbuka, tanah berpasir dan pinggir hutan di Malaysia. Bunganya berwarna merah jambu dan buahnya yang ungu gelap apabila masak dimakan oleh kanak-kanak kampung sejak dahulu, manakala daunnya digunakan dalam perubatan tradisional (pengetahuan am). Dalam keadaan rintangan antibiotik semakin membimbangkan di seluruh dunia (pengetahuan am), tumbuhan tempatan seperti kemunting menarik minat penyelidik sebagai sumber sebatian antibakteria baharu.
Artikel ini berpaksikan kajian “Rhodomyrtone from Rhodomyrtus tomentosa (Aiton) Hassk. as a Natural Antibiotic for Staphylococcal Cutaneous Infections” (Saising et al., 2008) yang diterbitkan dalam Journal of Health Science. Objektifnya ialah menilai aktiviti antibakteria ekstrak etanol kemunting terhadap bakteria stafilokokus yang diasingkan daripada lesi jerawat, serta keberkesanan sebatian tulen rhodomyrtone. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan meliputi mekanisme rhodomyrtone terhadap bakteria rintang antibiotik (Leejae et al., 2013), ekstrak daun terhadap Streptococcus pyogenes (Limsuwan et al., 2012), komposisi buah pada dua peringkat kematangan (Hu et al., 2022) dan aktiviti antimikrob buah dari India (Priya dan Martin, 2025).
Sorotan Kajian Lepas
Ujian antibakteria yang boleh dipercayai memerlukan kaedah piawai. Ferraro (2000) mendokumenkan kaedah ujian kerentanan antimikrob secara pencairan bagi bakteria yang tumbuh secara aerobik, termasuk teknik pencairan kaldu, mikropencairan dan pencairan agar, beserta prestasi, aplikasi dan had kaedah yang disyorkan CLSI. Wikler (2012) pula menerbitkan piawaian prestasi bagi ujian kerentanan antimikrob menggunakan cakera. Kedua-dua kaedah ini, iaitu resapan cakera dan mikropencairan kaldu, digunakan dalam kajian utama.
Dari segi mekanisme, Carson et al. (2002) mendapati bahawa minyak pokok teh (Melaleuca alternifolia), satu lagi tumbuhan famili Myrtaceae (pengetahuan am), dan komponennya menjejaskan membran sitoplasma Staphylococcus aureus. Kesimpulan ini dibuat berdasarkan kecenderungan lisis, kehilangan bahan penyerap 260-nm, kehilangan toleransi terhadap NaCl dan perubahan morfologi di bawah mikroskop elektron. Pendekatan ujian masa-bunuh (time-kill) yang serupa digunakan dalam kajian utama.
Gibbons (2004) mengulas produk semula jadi tumbuhan yang bersifat anti-stafilokokus dan menyimpulkan bahawa terdapat banyak kelas baharu agen anti-stafilokokus yang berpotensi. Namun, beliau menekankan bahawa ia perlu menjalani kajian sitotoksisiti, kekhususan mikrob dan praklinikal in vivo untuk menilai potensinya.
Dapatan Utama
Ekstrak aktif terhadap semua isolat. Saising et al. (2008) mendapati ekstrak etanol kemunting menunjukkan aktiviti antibakteria yang ketara terhadap semua isolat yang diuji. Purata zon perencatan bagi 64 isolat koagulase-positif dan 85 isolat koagulase-negatif masing-masing ialah 12 mm dan 14 mm. Nilai MIC50 dan MIC90 berjulat 64–512 µg/ml.
Membunuh bakteria dengan pantas. Pada 4 MIC, bilangan stafilokokus yang dirawat menurun sekurang-kurangnya 3 log dalam masa 6–8 jam.
Rhodomyrtone hampir setanding vankomisin. Rhodomyrtone, sebatian tulen kelas asilfloroglusinol, sangat berkesan terhadap S. aureus ATCC25923 dengan nilai MIC 0.5 µg/ml, sangat hampir dengan vankomisin.
Berkesan terhadap bakteria rintang. Leejae et al. (2013) melaporkan rhodomyrtone, yang diasingkan daripada daun kemunting, aktif terhadap S. aureus rintang metisilin epidemik (EMRSA), S. aureus perantaraan vankomisin dan strain enterokokus rintang vankomisin. Selepas 45 pasaj pada agar yang mengandungi rhodomyrtone, rintangan bertahap tidak teraruh pada S. aureus atau EMRSA-16. Dapatan juga mencadangkan bahawa membran sel dan lisis sel bukan sasaran utama tindakannya. Ketoksikan in vitro terhadap eritrosit manusia tidak diperhatikan pada 128× MIC.
*Aktif terhadap Streptococcus pyogenes. Limsuwan et al. (2012) menguji ekstrak daun terhadap 47 isolat klinikal S. pyogenes*, dengan MIC dan MBC 3.91–62.5 ?g mL?1. Tiada sel hidup dikesan 16 jam selepas rawatan pada 8 × MIC. Rhodomyrtone mencatat MIC dan MBC yang sangat rendah, iaitu 0.39–1.56 ?g mL?1 (14 isolat).
Buah juga mempunyai aktiviti, tetapi lebih lemah. Priya dan Martin (2025) mendapati fraksi fenolik terikat buah kemunting India aktif terhadap Bacillus cereus, S. aureus dan Escherichia coli dengan MIC 0.156, 0.625 dan 1.25 mg/mL. Dua puluh sembilan sebatian fenolik dikenal pasti; asid elagik (107.47 ± 7.28 mg/100 g) paling tinggi dalam fraksi terikat. Hu et al. (2022) pula mendapati buah matang penuh mempunyai jumlah fenolik, aktiviti antioksidan dan perencatan enzim pencernaan yang lebih tinggi berbanding buah belum matang penuh.
| Bahan uji | Bakteria | MIC | Sumber |
|---|---|---|---|
| Ekstrak etanol | Stafilokokus (jerawat) | MIC50/MIC90 64–512 µg/ml | Saising et al. (2008) |
| Rhodomyrtone | S. aureus ATCC25923 | 0.5 µg/ml | Saising et al. (2008) |
| Rhodomyrtone | EMRSA-16, E. faecalis ATCC 29212, VRE-3 | 1× MIC = 0.5 µg ml?1 | Leejae et al. (2013) |
| Ekstrak daun | S. pyogenes (47 isolat) | 3.91–62.5 ?g mL?1 | Limsuwan et al. (2012) |
| Rhodomyrtone | S. pyogenes (14 isolat) | 0.39–1.56 ?g mL?1 | Limsuwan et al. (2012) |
| Fenolik terikat buah | S. aureus | 0.625 mg/mL | Priya dan Martin (2025) |
Perbincangan
Bukti menyokong bahawa kemunting mempunyai potensi antibakteria yang kuat, tetapi perlu difahami dengan betul. Aktiviti paling kuat datang daripada rhodomyrtone, sebatian yang diasingkan terutamanya daripada daun, bukan daripada buah. MIC fenolik buah terhadap S. aureus (0.625 mg/mL) jauh lebih tinggi berbanding rhodomyrtone tulen (0.5 µg/ml), bermakna buah memerlukan kepekatan yang jauh lebih besar untuk kesan yang sama. Jadi, tajuk “buah … dengan potensi antibakteria” lebih tepat difahami sebagai potensi tumbuhan kemunting secara keseluruhan.
Semua bukti yang ditemui ialah kajian makmal (in vitro). Tiada ujian klinikal manusia diperoleh dalam carian ini, dan tiada kajian kemunting dari Malaysia ditemui. Seperti ditegaskan oleh Gibbons (2004), kajian sitotoksisiti dan praklinikal in vivo masih diperlukan. Dapatan Leejae et al. (2013) bahawa rintangan tidak teraruh selepas 45 pasaj dan tiada ketoksikan pada eritrosit adalah petanda awal yang baik, tetapi belum membuktikan keselamatan penggunaan pada manusia.
Bagi Malaysia, kemunting tumbuh liar dengan banyak dan mudah dibiakkan (pengetahuan am), jadi bekalan bahan mentah bukan halangan utama. Peluang terletak pada penyelidikan tempatan untuk mencirikan kandungan rhodomyrtone dalam populasi kemunting Malaysia dan pembangunan produk topikal yang diuji dengan betul.
Implikasi kepada Pengguna dan Penyelidik
1. Buah kemunting boleh dinikmati sebagai buah liar yang kaya fenolik, tetapi bukan pengganti antibiotik.
2. Jangan rawat jangkitan kulit atau jangkitan tekak dengan daun kemunting sendiri; dapatkan nasihat doktor.
3. Penyelidik tempatan boleh mengukur kandungan rhodomyrtone dalam populasi kemunting Malaysia.
4. Pengusaha produk kosmetik perlu menjalankan ujian keselamatan dan keberkesanan sebelum membuat dakwaan antijerawat.
5. Kawasan semak kemunting yang luas boleh dipulihara sebagai sumber bahan mentah masa depan.
Kesimpulan
Kemunting menunjukkan potensi antibakteria yang nyata dalam kajian makmal. Ekstrak etanolnya aktif terhadap stafilokokus jerawat, manakala rhodomyrtone mencatat MIC 0.5 µg/ml terhadap S. aureus, hampir setanding vankomisin, dan berkesan terhadap bakteria rintang antibiotik. Buahnya juga mempunyai aktiviti antimikrob, tetapi jauh lebih lemah. Kajian klinikal dan kajian tempatan masih diperlukan.
Rujukan
1. Saising, J., Hiranrat, A., Mahabusarakam, W., et al. (2008). Rhodomyrtone from Rhodomyrtus tomentosa (Aiton) Hassk. as a natural antibiotic for staphylococcal cutaneous infections. Journal of Health Science. https://doi.org/10.1248/JHS.54.589
2. Leejae, S., Taylor, P. W., & Voravuthikunchai, S. P. (2013). Antibacterial mechanisms of rhodomyrtone against important hospital-acquired antibiotic-resistant pathogenic bacteria. Journal of Medical Microbiology. https://doi.org/10.1099/JMM.0.049205-0
3. Limsuwan, S., Kayser, O., & Voravuthikunchai, S. P. (2012). Antibacterial activity of Rhodomyrtus tomentosa (Aiton) Hassk. leaf extract against clinical isolates of Streptococcus pyogenes. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine. https://doi.org/10.1155/2012/697183
4. Hu, X., Chen, Y., Dai, J., et al. (2022). Rhodomyrtus tomentosa fruits in two ripening stages: Chemical compositions, antioxidant capacity and digestive enzymes inhibitory activity. Antioxidants. https://doi.org/10.3390/antiox11071390
5. Priya, A., & Martin, A. (2025). UHPLC-MS/MS based comprehensive phenolic profiling, antimicrobial and antioxidant activities of Indian Rhodomyrtus tomentosa fruits. Scientific Reports. https://doi.org/10.1038/s41598-024-84800-7
6. Ferraro, M. J. (2000). Methods for dilution antimicrobial susceptibility tests for bacteria that grow aerobically: Approved standard.
7. Wikler, M. A., et al. (2012). Performance standards for antimicrobial disk susceptibility tests; approved standard.
8. Carson, C. F., Mee, B. J., Riley, T. V., et al. (2002). Mechanism of action of Melaleuca alternifolia (tea tree) oil on Staphylococcus aureus determined by time-kill, lysis, leakage, and salt tolerance assays and electron microscopy. Antimicrobial Agents and Chemotherapy. https://doi.org/10.1128/AAC.46.6.1914-1920.2002
9. Gibbons, S. (2004). Anti-staphylococcal plant natural products. Natural Product Reports. https://doi.org/10.1039/B212695H
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: kemunting, Rhodomyrtus tomentosa, rhodomyrtone, antibakteria, Staphylococcus aureus, MRSA, fenolik, buah liar
