Pengenalan
Jus mengkudu atau noni (Morinda citrifolia L.) dipasarkan secara meluas sebagai minuman kesihatan, termasuk di Malaysia. Salah satu sebatian penanda utama ialah skopoletin, sejenis kumarin yang dikaitkan dengan kesan anti-radang dan antihipertensi (pengetahuan am). Permintaan global yang semakin meningkat terhadap produk noni, sama ada dalam bentuk jus, kapsul atau serbuk daun, menimbulkan persoalan penting tentang konsistensi kualiti. Adakah semua jus noni mengandungi skopoletin pada tahap yang sama? Bagi pegawai pengembangan dan pengusaha industri kecil dan sederhana (IKS), soalan ini berkait langsung dengan jaminan kualiti dan kepercayaan pengguna.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Isolation and quantification of scopoletin from leaves and marketed formulation of Morinda citrifolia L.” (Kumar et al., 2024) yang dijalankan di India. Objektifnya ialah mengasingkan dan mengukur skopoletin daripada daun dan jus noni komersial. Dapatan dilengkapi oleh kaedah analisis dari Korea Selatan* (Choi et al., 2021) dan kajian Nrf2 (Manavalan et al., 2021), serta literatur berkaitan kaedah pengenalpastian dan perbandingan fitokimia noni.
Sorotan Kajian Lepas
Usaha membandingkan kandungan fitokimia produk noni dari pelbagai negara telah bermula lebih sedekad lalu. Deng et al. (2010), dalam kajian yang dipetik lebih 110 kali, membangunkan kaedah kromatografi cecair berprestasi tinggi (HPLC), mewujudkan cap jari fitokimia dan membandingkan secara kuantitatif komponen ciri dalam 7 sampel buah noni dan 13 jus komersial yang berasal dari Caribbean, Amerika Tengah, Pasifik Tengah dan Selatan, serta Asia. Kajian ini menunjukkan bahawa asal geografi dan pemprosesan mempengaruhi profil kimia produk akhir, satu asas penting kepada kajian Kumar et al. (2024).
Dari segi kimia, buah noni kaya dengan iridoid dan antrakuinon. Kamiya et al. (2005), dalam kajian kerjasama Jepun–Indonesia, mengasingkan satu antrakuinon baharu (5,15-O-dimetilmorindol) dan satu iridoid baharu (morindasin) bersama dua iridoid yang telah diketahui daripada buah noni. Kajian kemotaksonomi oleh Inouye et al. (1988) pula menunjukkan bahawa glikosida iridoid ialah ciri kimia penting dalam famili Rubiaceae, iaitu famili yang turut merangkumi mengkudu. Kehadiran asid asperulosidik dan asperulosida dalam noni selari dengan corak ini.
Bagi kaedah analisis, Sherma (2000) mengulas penggunaan kromatografi lapisan nipis (TLC) dalam analisis produk pertanian, makanan, minuman dan juzuk tumbuhan, termasuk pemilihan lapisan, fasa bergerak dan kaedah pengesanan. Satu kajian berkaitan (ringkasan SciSpace) kemudiannya membangunkan kaedah TLC untuk mengenal pasti asid deasetilasperulosidik dalam produk buah dan daun noni, skopoletin dalam produk buah, dan rutin dalam produk daun, disokong oleh analisis HPLC. Kaedah ini tidak memerlukan peralatan mahal, maka sesuai untuk makmal kecil. Buku rujukan Harborne (1973), dipetik lebih 9,400 kali, kekal sebagai asas kaedah pengekstrakan, pengasingan dan pengenalpastian juzuk tumbuhan yang digunakan dalam kajian seperti ini.
Dapatan Utama
Kandungan skopoletin berbeza besar antara jenama. Kumar et al. (2024) mendapati jus noni komersial mengandungi skopoletin dalam julat yang luas: Jus A 41 mg/100 mL, Jus B 25.7 mg/100 mL dan Jus C 60.93 mg/100 mL. Ini bermakna jenama tertinggi mengandungi lebih dua kali ganda skopoletin berbanding jenama terendah.
Satu jenama tiada skopoletin langsung. Sampel Jus D tidak menunjukkan kehadiran skopoletin, kemungkinan kerana dicampur dengan lidah buaya (Aloe vera) dan asam gelugur (Garcinia cambogia).
Daun juga sumber skopoletin. Ekstrak etanol daun noni mengandungi 7.4 mg skopoletin per 1 g ekstrak, menunjukkan daun sebagai sumber alternatif.
Kaedah analisis untuk kawalan kualiti. Choi et al. (2021) membangunkan dan mengesahkan kaedah analisis untuk lima sebatian penanda dalam noni yang ditapai, iaitu asid deasetilasperulosidik, asid asperulosidik, skopolin, asperulosida dan skopoletin. Manavalan et al. (2021), menurut ringkasan SciSpace, mengenal pasti skopoletin sebagai pengaktif Nrf2, yang berpotensi mengurangkan spesies oksigen reaktif berbahaya.
| Sampel | Skopoletin | Sumber |
|---|---|---|
| Jus A | 41 mg/100 mL | Kumar et al. (2024) |
| Jus B | 25.7 mg/100 mL | Kumar et al. (2024) |
| Jus C | 60.93 mg/100 mL | Kumar et al. (2024) |
| Jus D (campuran) | Tidak dikesan | Kumar et al. (2024) |
| Ekstrak daun | 7.4 mg/g ekstrak | Kumar et al. (2024) |
Perbincangan
Variasi lebih dua kali ganda antara jenama, serta ketiadaan skopoletin dalam satu jenama, menunjukkan bahawa pengguna tidak boleh menganggap semua jus noni setara. Faktor seperti kematangan buah, kaedah penapaian, pencairan dan pencampuran dengan bahan lain mempengaruhi kandungan. Dapatan ini selari dengan perbandingan global oleh Deng et al. (2010) yang menunjukkan perbezaan ketara antara jus komersial dari pelbagai rantau.
Kes Jus D memberi pengajaran penting. Produk campuran yang dipasarkan sebagai “jus noni” mungkin mengandungi sebahagian kecil noni sahaja, atau komponen lain yang mengganggu atau mencairkan sebatian penanda. Tanpa pelabelan komposisi yang jelas dan ujian makmal, pengguna sukar menilai nilai sebenar produk. Dalam konteks ini, kaedah yang disahkan seperti yang dibangunkan oleh Choi et al. (2021) membolehkan beberapa sebatian penanda diukur serentak, sekali gus memberikan gambaran kualiti yang lebih menyeluruh berbanding bergantung pada satu sebatian sahaja.
Bagi pengusaha jus noni di Malaysia, analisis sebatian penanda seperti skopoletin boleh menjadi alat jaminan kualiti dan pembeza jenama. Kaedah TLC yang ringkas boleh digunakan untuk ujian identiti rutin, manakala HPLC digunakan untuk kuantifikasi berkala. Penemuan bahawa daun noni mengandungi 7.4 mg/g skopoletin juga membuka peluang untuk produk daun seperti teh atau serbuk, yang bahan mentahnya lebih mudah diperoleh berbanding buah (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengusaha
1. Uji kandungan skopoletin setiap kelompok pengeluaran.
2. Gunakan kaedah analisis yang disahkan untuk sebatian penanda, seperti HPLC, dan TLC untuk ujian identiti rutin.
3. Elakkan pencairan atau pencampuran berlebihan yang mengurangkan bioaktif.
4. Nyatakan komposisi produk campuran dengan jelas pada label.
5. Pertimbangkan daun noni sebagai produk sampingan bernilai.
Kesimpulan
Kandungan skopoletin dalam jus noni komersial berbeza antara 25.7 hingga 60.93 mg/100 mL, dan satu jenama tidak mengandungi skopoletin langsung. Bersama literatur yang menunjukkan perbezaan profil kimia antara jus dari pelbagai rantau, dapatan ini menegaskan bahawa pemiawaian berasaskan sebatian penanda diperlukan untuk menjamin kualiti produk noni, manakala daun noni berpotensi sebagai sumber skopoletin alternatif.
Rujukan
1. Kumar, K. S., Kiruthiga, N., Arivukkarasu, R., et al. (2024). Isolation and quantification of scopoletin from leaves and marketed formulation of Morinda citrifolia L. Asia-Pacific Journal of Pharmacotherapy & Toxicology. https://doi.org/10.32948/ajpt.2024.05.05
2. Choi, S.-I., Kwon, H.-Y., La, I.-J., et al. (2021). Development and validation of an analytical method for deacetylasperulosidic acid, asperulosidic acid, scopolin, asperuloside and scopoletin in fermented Morinda citrifolia L. (noni). Separations, 8(6), 80. https://doi.org/10.3390/separations8060080
3. Manavalan, A., Qader, M. M., Wu, X., et al. (2021). Nrf2 activation by Morinda citrifolia L. (noni) fruit juices. World Journal of Traditional Chinese Medicine. https://doi.org/10.4103/wjtcm.wjtcm_24_21
4. Deng, S., West, B. J., Jensen, C. J., et al. (2010). A quantitative comparison of phytochemical components in global noni fruits and their commercial products. Food Chemistry, 122(1). https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2010.01.031
5. Kamiya, K., Tanaka, Y., Endang, H., et al. (2005). New anthraquinone and iridoid from the fruits of Morinda citrifolia. Chemical & Pharmaceutical Bulletin, 53(12). https://doi.org/10.1248/cpb.53.1597
6. Inouye, H., Takeda, Y., Nishimura, H., et al. (1988). Chemotaxonomic studies of rubiaceous plants containing iridoid glycosides. Phytochemistry, 27(8). https://doi.org/10.1016/0031-9422(88)87030-4
7. Sherma, J. (2000). Thin-layer chromatography in food and agricultural analysis. Journal of Chromatography A, 880(1–2). https://doi.org/10.1016/S0021-9673(99)01132-2
8. Harborne, J. B. (1973). Phytochemical methods: A guide to modern techniques of plant analysis. Chapman and Hall.
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: mengkudu, noni, jus noni, skopoletin, sebatian penanda, kawalan kualiti, daun noni, Nrf2
