Pengenalan
Setiap kilogram jering yang dimakan menghasilkan kulit polong dan kulit biji yang biasanya dibuang. Kajian terkini menunjukkan sisa ini mempunyai pelbagai kegunaan, daripada rawatan air sisa hinggalah bahan tambahan makanan ternakan, sejajar dengan usaha mengurangkan sisa pertanian dan memanfaatkan biojisim tempatan.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Archidendron jiringa seed peel extract in the removal of lead from synthetic residual water using coagulation-flocculation process” (Hurairah et al., 2023) yang dijalankan di Malaysia (Universiti Kebangsaan Malaysia). Objektifnya ialah menilai ekstrak kulit biji jering sebagai agen penggumpalan semula jadi untuk membuang plumbum daripada air sisa. Dapatan dilengkapi oleh kajian di Indonesia* (Alfauzi et al., 2022; Malini et al., 2021).
Sorotan Kajian Lepas
Plumbum ialah logam berat toksik yang boleh terkumpul dalam badan dan menjejaskan sistem saraf, buah pinggang serta perkembangan kanak-kanak, maka penyingkirannya daripada air sisa industri adalah keperluan alam sekitar (pengetahuan am). Proses penggumpalan-flokulasi lazimnya menggunakan penggumpal kimia seperti alum dan feri klorida, tetapi penggunaannya menghasilkan enap cemar yang mengandungi residu logam dan memerlukan pelarasan pH (pengetahuan am). Oleh itu, penggumpal semula jadi berasaskan tumbuhan semakin dikaji.
Penggumpal tumbuhan yang paling banyak dikaji ialah biji kelor (Moringa oleifera), yang protein kationiknya meneutralkan zarah terampai (pengetahuan am). Bahan yang kaya dengan tanin juga berpotensi kerana tanin mampu membentuk kompleks dengan ion logam. Kulit jering, yang kaya dengan tanin dan saponin, oleh itu menjadi calon yang logik untuk dinilai.
Alfauzi et al. (2022) dari IPB University mencirikan kandungan sebatian bioaktif kulit jering menggunakan pelarut metanol pada kepekatan berbeza, manakala Malini et al. (2021) menilai ekstrak etanol kulit buah jering pada model tikus diabetes. Kedua-dua kajian ini menunjukkan bahawa kulit jering bukan bahan lengai, tetapi mengandungi sebatian aktif yang boleh dimanfaatkan.
Dapatan Utama
Ekstrak kulit biji membuang 79% plumbum. Menurut ringkasan SciSpace, Hurairah et al. (2023) mendapati proses penggumpalan-flokulasi menggunakan ekstrak kulit biji jering menyingkirkan 79% plumbum daripada air sisa sintetik, berbanding hanya 47% tanpa ekstrak.
Kulit polong sebagai makanan tambahan ruminan. Alfauzi et al. (2022) mengekstrak sebatian bioaktif kulit jering dengan kepekatan metanol berbeza. Hasil ekstrak (4.50–5.50%) dan jumlah fenol (0.97–1.52%) tidak terjejas secara signifikan oleh kepekatan metanol. Namun, kandungan tanin, saponin dan flavonoid terjejas: tanin terendah (2.98%) dengan akuades 100% dan tertinggi (7.83%) dengan metanol 72%; metanol 96% menghasilkan saponin (20.81%) dan flavonoid (0.40%) tertinggi. Metanol 72–96% paling berkesan untuk mengekstrak sebatian bioaktif bagi bahan tambahan makanan ruminan.
Kesan pada buah pinggang tikus diabetes. Malini et al. (2021) mengkaji struktur morfologi dan histologi buah pinggang tikus model diabetes yang dirawat dengan ekstrak etanol kulit buah jering, menunjukkan minat terhadap potensi terapeutik kulit jering.
| Kegunaan | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|
| Rawatan air (plumbum) | Penyingkiran 79% vs 47% tanpa ekstrak | Hurairah et al. (2023) |
| Hasil ekstrak / fenol | 4.50–5.50% / 0.97–1.52% | Alfauzi et al. (2022) |
| Ekstrak tanin | 2.98% (air) hingga 7.83% (metanol 72%) | Alfauzi et al. (2022) |
| Ekstrak saponin | 20.81% (metanol 96%) | Alfauzi et al. (2022) |
| Kesan buah pinggang | Dikaji pada tikus diabetes | Malini et al. (2021) |
Perbincangan
Kandungan tanin dan saponin yang tinggi dalam kulit jering menjelaskan potensinya sebagai penggumpal semula jadi dan bahan tambahan ruminan. Tanin dan saponin dalam dos sesuai boleh mengurangkan penghasilan metana dalam rumen dan meningkatkan kecekapan pencernaan (pengetahuan am). Namun, tanin pada dos tinggi boleh mengurangkan pengambilan makanan dan kebolehcernaan protein, maka penentuan dos yang tepat adalah penting (pengetahuan am).
Penggunaan penggumpal semula jadi untuk rawatan air sisa juga menawarkan alternatif mesra alam kepada penggumpal kimia seperti alum. Peningkatan penyingkiran plumbum daripada 47% kepada 79% menunjukkan sumbangan yang jelas daripada ekstrak kulit biji. Walau bagaimanapun, kajian ini menggunakan air sisa sintetik; air sisa sebenar mengandungi bahan organik dan ion lain yang boleh bersaing atau mengganggu proses penggumpalan, maka ujian lapangan diperlukan (pengetahuan am).
Dari sudut ekonomi, kulit jering tersedia secara bermusim dan tersebar di banyak pemborong kecil, maka sistem pengumpulan dan pengeringan yang teratur diperlukan sebelum ia boleh menjadi bahan mentah industri. Pemilihan pelarut juga penting: metanol berkesan untuk pengekstrakan makmal, tetapi untuk makanan ternakan, pelarut yang lebih selamat atau penggunaan serbuk kulit kering secara langsung mungkin lebih praktikal.
Kajian ini juga boleh dilihat bersama penyelidikan pemprosesan biji jering. Zhang et al. (2025) menunjukkan bahawa biji jering boleh diproses bersama petai untuk mengurai sehingga 93% asid djenkolik, yang berpotensi melahirkan industri jering olahan. Jika industri sedemikian berkembang, kulit biji dan kulit polong akan terkumpul di lokasi pemprosesan yang sama, menjadikan pengumpulan sisa lebih cekap dan membolehkan pendekatan ekonomi kitaran yang lengkap: biji untuk makanan, kulit untuk rawatan air atau makanan ternakan. Satu aspek yang tidak boleh diabaikan ialah enap cemar daripada proses penggumpalan, yang akan mengandungi plumbum terkumpul dan mesti dilupuskan mengikut peraturan sisa terjadual (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengusaha dan Penternak
1. Kumpul kulit jering daripada pemborong dan pemproses sebagai bahan mentah.
2. Nilai potensi penggumpal semula jadi untuk rawatan air sisa berskala kecil.
3. Gunakan pelarut yang sesuai untuk mengekstrak sebatian sasaran.
4. Uji dos selamat untuk penggunaan sebagai makanan tambahan ternakan.
5. Keringkan kulit dengan segera untuk mengelakkan kulat dan kerosakan sebatian aktif (pengetahuan am).
Kesimpulan
Ekstrak kulit biji jering menyingkirkan 79% plumbum daripada air sisa sintetik berbanding 47% tanpa ekstrak, manakala kulit polong kaya tanin (sehingga 7.83%) dan saponin (sehingga 20.81%) yang berpotensi sebagai bahan tambahan makanan ruminan. Sisa jering boleh diubah menjadi sumber bernilai, tertakluk kepada ujian lapangan dan penentuan dos.
Rujukan
1. Hurairah, S. N., Mohamad Fahimi, N. S., Abdul Halim, A., et al. (2023). Archidendron jiringa seed peel extract in the removal of lead from synthetic residual water using coagulation-flocculation process. ScienceAsia, 49. https://doi.org/10.2306/scienceasia1513-1874.2022.135
2. Alfauzi, R. A., Hartati, L., Suhendra, D., et al. (2022). Ekstraksi senyawa bioaktif kulit jengkol (Archidendron jiringa) dengan konsentrasi pelarut metanol berbeda sebagai pakan tambahan ternak ruminansia. Jurnal Ilmu Nutrisi dan Teknologi Pakan, 20(3). https://doi.org/10.29244/jintp.20.3.95-103
3. Malini, D. M., Fitriani, N., Laila, A., et al. (2021). Morphological and histological kidney structure in diabetic rats model treated with ethanol extracts of jengkol fruit peel (Archidendron pauciflorum). Jurnal Biologi Udayana, 25(2). https://doi.org/10.24843/jbiounud.2021.v25.i02.p13
4. Zhang, M., Liu, Z., Lin, D., et al. (2025). Enzymatic conversion of djenkolic acid in djenkol bean to aromatic cyclic organosulfides with antimicrobial activity. Food Chemistry, 146677. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2025.146677
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: jering, kulit jering, penggumpalan, plumbum, rawatan air sisa, tanin, saponin, makanan ternakan ruminan
