Penyakit akar putih ialah antara ancaman terbesar kepada pokok getah. Satu kajian oleh Universiti Putra Malaysia (UPM) dan Universiti Teknologi Malaysia (UTM) menyatakan Rigidoporus microporus, penyebab penyakit reput akar putih, ialah ancaman yang semakin membimbangkan kepada ladang getah di Malaysia [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang penyebab, simptom, kelaziman, virulens dan kaedah kawalan penyakit akar putih getah, terutamanya kajian di Malaysia.
Penyebab dan Simptom
Satu ulasan oleh UPM dan Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI) menyatakan R. microporus menyebabkan kerugian teruk kepada industri getah di seluruh dunia [2]. Ulasan ini menerangkan perjalanan penyakit [2]:
-
Kulat menjangkiti akar pokok melalui miselium berserabut putih.
-
Jangkitan menyebabkan gangguan vaskular.
-
Simptom yang kelihatan termasuk perubahan warna daun dan mati rosot pada pokok yang dijangkiti teruk.
-
Peringkat akhir penyakit ditandai dengan kemunculan jasad buah (basidiokarp) pada pangkal batang.
Ulasan ini menyatakan perkembangan penyakit bergantung pada kepelbagaian kulat dalam tanah, pH, suhu dan paras kation [2]. Satu kajian oleh Prince of Songkla University menyatakan kulat ini kekal lama pada sisa akar mati atau hidup [3].
Kelaziman di Malaysia
Satu kajian oleh UPM dan Institut Penyelidikan Perhutanan Malaysia (FRIM) mengumpul sampel berpenyakit dari Julai 2017 hingga Mei 2018 [4]. Lokasi persampelan termasuk [4]:
-
Kedah (Baling).
-
Kelantan (FELCRA Machang dan pekebun kecil di Machang).
-
Perak (Ipoh).
-
Selangor (Sungai Buloh dan UPM Serdang).
-
Sarawak (Bintulu).
Dapatannya [4]:
-
Semua kawasan persampelan dijangkiti penyakit reput akar.
-
Kejadian penyakit di lapangan antara 5% hingga 40% berdasarkan persampelan rawak.
-
Analisis filogenetik terhadap 27 isolat membentuk dua klad utama, iaitu klad Asia dan Afrika.
-
Analisis gen beta-tubulin mendedahkan asal geografi yang berbeza antara isolat tempatan.
Virulens Berbeza Mengikut Isolat
Satu kajian oleh UPM dan University of Warwick membandingkan virulens lima isolat R. microporus dari beberapa negeri di Malaysia [5]. Ujian di tapak semaian menggunakan 24 anak benih klon RRIM600 bagi setiap isolat [5]. Indeks keparahan penyakit selepas enam bulan [5]:
| Isolat | Indeks keparahan penyakit |
|---|---|
| RL21 (Sarawak) | 80.52% |
| RL22 | 68.65% |
| RL20 | 66.04% |
| RL26 | 54.38% |
| RL25 | 43.13% |
Isolat RL21 tumbuh optimum pada 25–30°C, dengan keutamaan persekitaran berasid lemah hingga neutral (pH 6–7) [5]. Pengkaji menyatakan isolat berbeza mempunyai tahap virulens berbeza walaupun diasingkan daripada spesies perumah yang sama di bawah kawasan iklim yang sama [5].
Kajian ini menyatakan penentuan isolat paling virulen penting untuk memilih isolat patogen yang sesuai dalam membangunkan langkah kawalan yang lebih berkesan [5].
Kaedah Kawalan Semasa
Ulasan UPM dan UPSI menyatakan penyakit ini diurus melalui kaedah fizikal dan kimia, tetapi kaedah fizikal memerlukan tenaga kerja yang banyak dan kaedah kimia memberi kesan negatif kepada alam sekitar [2]. Tiada klon getah yang tahan telah dikenal pasti setakat ini [2]. Kajian Prince of Songkla University menyatakan kawalan biasanya dijalankan melalui rawatan kimia [6].
Kawalan Biologi dengan Trichoderma
Kajian UPM dan UTM menilai 35 isolat kulat dari tanah rizosfera pokok getah sebagai antagonis R. microporus [1]. Dapatannya [1]:
-
Isolat Trichoderma boleh menghalang pertumbuhan jejari R. microporus sebanyak 75% atau lebih dalam ujian kultur dwi.
-
T. asperellum menunjukkan kesan perencatan dalam ujian metabolit meruap dan tidak meruap.
-
Di tapak semaian, klon RRIM600 yang dirawat awal dengan T. asperellum sahaja, atau gabungan T. asperellum dan T. spirale, mengurangkan indeks keparahan penyakit kepada purata di bawah 30%.
Pengkaji menyatakan T. asperellum ialah agen kawalan biologi berpotensi yang perlu diterokai lebih lanjut [1].
Batang Penanti yang Lebih Toleran
Kajian Prince of Songkla University mendapati klon PB 5/51 mempunyai toleransi terbaik, diikuti RRIM 623 (klon Malaysia) dan RRIT 251 [6]. Pengkaji menyatakan kajian ini membuka kemungkinan baharu untuk mengawal penyakit akar putih menggunakan klon batang penanti alternatif [6].
Satu kajian lain di selatan Thailand menguji anak benih daripada 10 klon tempatan berbanding RRIM 600 dan GT 1 [3]. Kebanyakan akar aktif berada pada kedalaman tanah 45–60 cm [3]. Anak benih daripada Sakraphangsurin, Bangrak, PSU1 dan PSU2 cenderung menunjukkan rintangan, manakala simptom pada Kantang, Khaowiset dan GT 1 kira-kira 50% [3].
Pertahanan Pokok
Satu kajian oleh Mahidol University dan Prince of Songkla University mendapati satu protein baharu kumpulan PR-10 meningkat dengan mendadak dalam daun pokok getah semasa interaksi dengan R. microporus [7]. Pengkaji menyatakan protein ini berpotensi menyumbang kepada pertahanan pokok [7].
Bagi Pekebun Getah
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI, serta Lembaga Getah Malaysia, sebaik sahaja simptom akar putih dikesan.
Kesimpulan
Kajian di Malaysia mendapati penyakit akar putih hadir di semua kawasan persampelan di lima negeri, dengan kejadian 5% hingga 40%. Isolat dari Sarawak paling virulen dalam satu kajian. Tiada klon tahan telah dikenal pasti, tetapi Trichoderma asperellum mengurangkan keparahan penyakit di tapak semaian, dan beberapa klon batang penanti menunjukkan toleransi lebih baik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus.
Rujukan
[1] W. Z. Go, Kit-Ling Chin et al. (2023). Exploring the Biocontrol Efficacy of Trichoderma spp. against Rigidoporus microporus, the Causal Agent of White Root Rot Disease in Rubber Trees (Hevea brasiliensis). Plants. DOI: 10.3390/plants12051066. https://consensus.app/papers/details/914dbd5ce1c552aa8d7d46280bfdbd19/
[2] N. Saidi and J. Al-Obaidi (2023). Rigidoporus microporus and the white root rot disease of rubber. Forest Pathology. DOI: 10.1111/efp.12794. https://consensus.app/papers/details/faeac51978fb589198430cf36e6b39e0/
[3] Suneerat Wattanasilakorn, S. Sdoodee et al. (2012). Screening of rubber (Hevea brasiliensis Muell. Arg.) rootstocks for the white root disease resistance.. International Journal of Agricultural Technology. https://consensus.app/papers/details/d9d4c10bd9395d688eb93949836d8e0d/
[4] Bernice Andrew, Khairulmazmi Ahmad et al. (2021). Disease prevalence and molecular characterisation of Rigidoporus microporus associated with white root rot disease of rubber tree (Hevea brasiliensis) in Malaysia. Journal of Rubber Research. DOI: 10.1007/s42464-021-00083-x. https://consensus.app/papers/details/ec3f84ff6adb566194a69a192e33d8c9/
[5] W. Z. Go, Kit L. Chin et al. (2021). Virulence of Rigidoporus microporus Isolates Causing White Root Rot Disease on Rubber Trees (Hevea brasiliensis) in Malaysia. Plants. DOI: 10.3390/plants10102123. https://consensus.app/papers/details/d2c126b3a55c57d3bb23a9d9be93f3a1/
[6] Afdholiatus Syafaah, Natthakorn Woraathakorn et al. (2020). COMPARATIVE GROWTH PERFORMANCE AND ACTIVITY OF DEFENSE RELATED ENZYMES AND GENE EXPRESSION IN RUBBER CLONES AGAINST RIGIDOPORUS MICROPORUS INFECTION. Pakistan Journal of Biotechnology. DOI: 10.34016/pjbt.2020.17.3.161. https://consensus.app/papers/details/dc9104a1011c5b1a9f7cdc1a27bbc6d6/
[7] Rawit Longsaward, A. Pengnoo et al. (2023). A novel rubber tree PR-10 protein involved in host-defense response against the white root rot fungus Rigidoporus microporus. BMC Plant Biology. DOI: 10.1186/s12870-023-04149-3. https://consensus.app/papers/details/0a2e77b7447e5aafad2da22ac59a1619/
Kata Kunci
getah, penyakit akar putih, Rigidoporus microporus, kawalan biologi, kulat
