Penyakit Gugur Daun Pestalotiopsis dan Penyakit Daun Lain pada Getah

Penyakit daun boleh menjejaskan hasil lateks dengan ketara. Satu ulasan oleh Universiti Putra Malaysia (UPM) dan Lembaga Getah Malaysia (LGM) menyatakan satu epidemik penyakit daun baharu yang serius, dinamakan sementara sebagai gugur daun sekunder Pestalotiopsis, telah dikenal pasti menjejaskan banyak ladang getah di negara pengeluar getah [1].

Artikel ini meneliti kajian tentang penyakit gugur daun Pestalotiopsis dan penyakit daun utama lain pada getah, kesannya terhadap hasil, serta perbezaan antara klon.

Penyakit Daun Utama di Malaysia

Ulasan UPM dan LGM menyenaraikan lima penyakit daun utama yang telah dikenal pasti secara muktamad menjejaskan ladang getah di seluruh Malaysia [1]:

• Gugur daun sekunder Oidium.

• Gugur daun sekunder Colletotrichum.

• Gugur daun sekunder Corynespora.

• Hawar daun Fusicoccum.

• Gugur daun luar biasa Phytophthora.

Ulasan ini memberi tumpuan kepada patogen penyebab, simptom dan kesan terhadap ladang getah [1].

Kepelbagaian Kulat dalam Daun Bergejala di Malaysia

Satu kajian oleh LGM mengambil 110 daun bergejala peringkat awal dan 110 daun peringkat lewat daripada 12 klon Hevea di tujuh kawasan di Malaysia, semasa musim luruh daun dan musim basah [2]. Kajian ini menyatakan penyakit gugur daun Pestalotiopsis telah meningkat dalam beberapa tahun kebelakangan, menyebabkan penurunan hasil lateks di banyak negara pengeluar getah [2].

Dapatannya [2]:

• Sebanyak 487 isolat kulat diperoleh (241 daripada daun peringkat awal dan 246 daripada daun peringkat lewat).

• Isolat ini dikelompokkan kepada 11 morfotip.

• Kekayaan morfotip berbeza dengan signifikan mengikut klon, musim dan lokasi.

• Lima morfotip utama paling hampir dengan Colletotrichum conoides, Neopestalotiopsis surinamensis, Lasiodiplodia theobromae, Phyllosticta fallopiae dan Letendraea cordylinicola.

Kajian ini menyatakan beberapa laporan sebelum ini menunjukkan kehadiran patogen kulat selain *Pestalotiopsis dalam daun berpenyakit [2]

Kesan terhadap Hasil

Banyuasin. Satu kajian oleh Sriwijaya University dan rakan kongsi di kebun kecil getah di Banyuasin mendapati serangan gugur daun baharu oleh Pestalotiopsis mencapai 80% hingga 100%, dengan penurunan pengeluaran antara 20% hingga 50% [3]. Semua klon yang ditanam rentan terhadap penyakit baharu ini [3].

Indeks luas daun. Satu kajian di Kebun Percubaan Institut Penyelidikan Getah Indonesia, Sembawa mendapati korelasi kuat antara peningkatan keparahan penyakit dan penurunan indeks luas daun, yang seterusnya menurunkan pengeluaran lateks [4]. Kajian ini menyatakan tempoh luruh daun biasanya berlaku selama sebulan sebagai tindak balas kepada kemarau, tetapi akibat penyakit ini luruh daun berlaku secara beransur-ansur dan lebih awal [4].

Satu kajian lain menyatakan kehilangan hasil melebihi 20% diperhatikan sepanjang lima tahun lalu akibat penyakit gugur daun bulat [5].

Patogen Sebenar

Satu kajian oleh IPB University mengasingkan patogen penyakit gugur daun baharu daripada 32 progeni F1 kacukan PB 260 × SP 217 [6]. Patogen dikenal pasti sebagai *Neopestalotiopsis* sp., dan kesemua isolat patogenik dengan darjah virulens berbeza [6].

Kajian di Indonesia pula menyatakan penyakit ini disebabkan oleh kulat Pestalotiopsis microspora [4].

Klon Tahan dan Rentan

Kajian menggunakan ujian daun tertanggal mendapati [6] [5]:

Kajian Sriwijaya University mendapati PB 340 mengalami peratus gugur daun tertinggi (47.19%), manakala RRIC 100 hanya 4.98% [3].

Kajian ini menggunakan kaedah ujian daun tertanggal, dan faktor isolat, klon dan interaksi klon × isolat memberi kesan sangat signifikan terhadap diameter lesi pada hari ke-5 dan ke-7 selepas inokulasi [5]. Pengkaji menyatakan kaedah ini berpotensi digunakan untuk pemilihan awal dalam program pembiakbakaan klon tahan pada masa depan [5]. Kajian IPB University turut menyatakan cara paling cekap untuk mengawal penyakit ini ialah menggunakan klon tahan [6].

Batang Penanti

Satu kajian di Kebun Percubaan Sungei Putih menyatakan biji batang penanti di Indonesia kebanyakannya daripada klon PB 260, yang dikenal pasti rentan terhadap Pestalotiopsis [7]. Kajian ini mendapati anak benih daripada biji PB 260, PB 340 dan GT 1 tergolong tahan, dengan intensiti serangan 16.40%, 11.39% dan 12.92% [7]. Namun, tempoh pendam berbeza, iaitu 5 hari (PB 260), 6 hari (PB 340) dan 4 hari (GT 1) selepas inokulasi [7].

Dapatan ini menunjukkan PB 260 rentan sebagai klon tetapi anak benihnya tergolong tahan dalam satu kajian, satu perbezaan antara kajian [6] [7].

Kesan Gugur Daun Musiman

Kajian di Sumatera Utara mendapati pengeluaran lateks klon GT1 paling rendah pada Januari hingga Mac, semasa daun gugur [8].

Bagi Pekebun Getah

Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI, serta Lembaga Getah Malaysia, tentang pengenalpastian dan pengurusan penyakit daun getah.

Kesimpulan

Penyakit gugur daun Pestalotiopsis ialah epidemik baharu yang menyebabkan penurunan hasil 20% hingga 50% dalam satu kajian. Kajian LGM di Malaysia mendapati pelbagai kulat lain turut hadir dalam daun bergejala. Klon IRR 112 dan RRIC 100 tahan, manakala PB 260 dan IRR 39 rentan dalam ujian daun tertanggal.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus.

Rujukan

[1] Mui-Yun Wong and Mohd Rafii Yusop (2022). Emerging and Existing Major Leaf Diseases of Hevea brasiliensis in Malaysia. Journal of Current Opinion in Crop Science. DOI: 10.62773/jcocs.v3i1.129. https://consensus.app/papers/details/1493bd60ff7d54bc915366f6db253864/

[2] Mohamad Zamir Hadi Ismail, Aizat Shamin Noran et al. (2024). Unravelling fungal diversity in Pestalotiopsis leaf fall disease symptomatic leaves of Hevea brasiliensis in Malaysia. Journal of Rubber Research. DOI: 10.1007/s42464-024-00266-2. https://consensus.app/papers/details/dac8222b780653fa9deea92ec1414abe/

[3] N. Damiri, Yoga Pratama et al. (2022). Pestalotiopsis sp. infection causes leaf fall disease of new arrivals in several clones of rubber plants. Biodiversitas Journal of Biological Diversity. DOI: 10.13057/biodiv/d230811. https://consensus.app/papers/details/8b58a9dbe2b959bd99ebbb375a544cf8/

[4] P. J. K. Alchemi and S. Jamin (2022). Impact Of Pestalotiopsis Leaf Fall Disease On Leaf Area Index and Rubber Plant Production. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/995/1/012030. https://consensus.app/papers/details/dcbbbde92df85e9a911ae479c02b13c4/

[5] M. Darojat and F. Oktavia (2025). Genetic evaluation of several rubber tree clones to circular leaf fall disease. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1526/1/012012. https://consensus.app/papers/details/0d568d0f99215a8b97112b5153a62052/

[6] M. Darojat, Sintho Wahyuning Ardhie et al. (2023). New leaf fall disease in rubber-pathogen characterization and rubber clone resistance evaluation using detached leaf assay. Biodiversitas Journal of Biological Diversity. DOI: 10.13057/biodiv/d240401. https://consensus.app/papers/details/43849de5f0505de7b29e16ccabb51430/

[7] S. A. Pasaribu, Sayurandi, and Z. Fairuzah (2025). Resistance of some rubber (Hevea brasiliensis Muell. Arg.) rootstocks to Pestalotiopsis leaf fall disease. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1526/1/012014. https://consensus.app/papers/details/ece8a8771dbe5dc89fa7b25d468ca62e/

[8] Y. Purwaningrum, Y. Asbur et al. (2023). Combination of exploitation systems to optimize yield of GT1 clone in smallholder rubber (Hevea brasiliensis) plantation in Sumatera Utara, Indonesia. Plant Science Today. DOI: 10.14719/pst.2491. https://consensus.app/papers/details/c424b6e56d5d5231855951b76968f69d/

Kata Kunci

getah, Pestalotiopsis, penyakit gugur daun, penyakit daun, kulat