Penyakit dan Perosak Rambutan: Reput Buah, Penyakit Daun dan Kutu Bertepung

Rambutan terdedah kepada pelbagai penyakit kulat dan serangan perosak, termasuk satu penyakit reput buah yang pertama kali dilaporkan di Malaysia. Satu ulasan oleh penyelidik Universiti Sains Malaysia menyatakan penyakit kulat dan oomiset memberi kesan negatif kepada hasil dan kualiti tanaman buah tropika seperti rambutan, menyebabkan kerugian yang besar [1].

Artikel ini meneliti kajian tentang penyakit reput buah, penyakit daun dan perosak kutu bertepung pada rambutan.

Reput Buah: Laporan Pertama di Malaysia

Satu kajian oleh penyelidik Universiti Sains Malaysia melaporkan buat pertama kali kulat Gliocephalotrichum bacillisporum menyebabkan reput buah rambutan di Malaysia [2]. Butiran utama [2]:

Reput buah diperhatikan antara Ogos dan Disember 2011 di beberapa kawasan di Pulau Pinang dan Perak.
Simptom awal ialah lesi perang muda yang kelihatan basah, bermula pada kulit dan isi buah.
Lesi kemudian membesar dan bertukar perang gelap.
Miselium perang kelabu diperhatikan pada kawasan yang dijangkiti, dan bertukar kekuningan pada peringkat akhir.

Kajian ini turut menyatakan permintaan eksport rambutan Malaysia meningkat pada 2011 [2].

Reput Buah di Negara Lain

Puerto Rico. Satu kajian melaporkan Gliocephalotrichum bulbilium dan G. simplex menyebabkan reput buah rambutan [3]. Lapan hari selepas inokulasi, simptom reput buah dan reput isi diperhatikan, dengan warna buah bertukar daripada merah kepada perang [3]. Kajian ini menyatakan spesies Gliocephalotrichum telah dikaitkan dengan reput buah rambutan di Hawaii, Sri Lanka dan Thailand [3].

Hawaii. Satu kajian melaporkan kulat Pestalotiopsis virgatula menyebabkan tompok perang gelap hingga hitam pada buah matang, dan kawasan hitam di pangkal bulu buah [4]. Kajian ini menyatakan spesies Pestalotiopsis juga telah dilaporkan pada rambutan di Malaysia, Brunei dan Australia [4]. Simptom sebelum tuai berpotensi menjejaskan kualiti buah selepas tuai jika tidak disimpan dengan betul [4].

Penyakit Daun

Puerto Rico. Satu kajian melaporkan kulat Diaporthe tulliensis menyebabkan tompok nekrotik dan hawar daun rambutan, dengan kejadian penyakit 80% [5]. Daun yang dijangkiti mengalami nekrosis yang bermula dari hujung dan merebak ke seluruh helaian daun [5]. Varieti yang disampel termasuk Benjai, Gula Batu, Jitlee, R-134, R-156Y, R-162, R-167 dan Rongren [5].

Filipina. Satu tinjauan penyakit pokok buah tropika di Pulau Panay mendapati rambutan dan manggis merupakan spesies yang paling rentan kepada penyakit daun [6]. Sebelas penyakit daun direkodkan pada pokok-pokok buah yang dikaji, termasuk antraknos, hawar daun, karat daun, tompok daun, cendawan tepung dan kulapuk jelaga [6].

Penyakit batang. Tinjauan di Pulau Panay turut merekodkan tiga penyakit batang, iaitu kanker, karat batang dan mati rosot [6]. Namun, penyakit batang ini dikaitkan dengan durian, manggis dan limau bali, bukan rambutan [6].

Kekurangan kalium. Kajian Diaporthe tulliensis di Puerto Rico menyatakan penyakit tersebut sering dikaitkan dengan kekurangan kalium di banyak bahagian dunia [5]. Pengkaji menyatakan pengurusan kawalan yang berkesan penting di negara pengeluar rambutan [5].

Kutu Bertepung

Chiapas, Mexico. Satu kajian di enam dusun mengenal pasti 1,236 kutu bertepung betina dewasa daripada empat spesies [7]:

Ferrisia virgata (57%).
Dysmicoccus brevipes (24.9%).
Maconellicoccus hirsutus (15.7%).
Nipaecoccus nipae (2.4%).

Bilangan kutu bertepung lebih tinggi di dusun di kawasan rendah [7].

Jawa Barat, Indonesia. Satu kajian mendapati kutu bertepung Exallomochlus hispidus menyerang 31 spesies tumbuhan, dengan perumah utama termasuk koko, duku, rambutan, sapodilla, soursop, manggis dan lemon [8]. Kutu bertepung ini merupakan perosak kuarantin, jadi kehadirannya boleh menjadi penghalang eksport [8].

Rawatan kuarantin. Satu kajian mendapati dos penyinaran 166 Gy disyorkan sebagai dos minimum rawatan fitosanitari terhadap kutu bertepung Pseudococcus jackbeardsleyi, dan rambutan Rongrien disifatkan sebagai perumah kegemarannya [9].

Ketinggian dusun. Dalam kajian di Chiapas, semua spesies kutu bertepung menyerang buah rambutan di dusun pada zon ketinggian sederhana [7]. M. hirsutus tidak dikesan di dusun tanah tinggi, manakala N. nipae tidak ditemui di dusun tanah rendah [7].

Kajian di Chiapas menyatakan dapatan ini ialah penilaian awal dan dijangka menjadi asas untuk kajian lanjut [7].

Jurang Penyelidikan

Satu ulasan penyelidikan rambutan di Filipina mendapati kajian sedia ada telah mendokumentasikan patogen kulat, nematod parasit tumbuhan dan kebimbangan tentang vektor penyakit [10]. Namun, jurang besar masih wujud dalam pengawasan perosak dan penyakit [10].

Ulasan Universiti Sains Malaysia menekankan bahawa pengetahuan tentang jenis penyakit dan patogen penyebabnya adalah asas untuk membangunkan amalan pengurusan penyakit yang sesuai di ladang dan rawatan lepas tuai yang betul [1].

Panduan Umum

Bagi kawalan penyakit dan perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI untuk mengenal pasti penyakit dan perosak rambutan serta kaedah kawalan yang disyorkan.

Kesimpulan

Reput buah rambutan yang disebabkan oleh kulat Gliocephalotrichum bacillisporum telah dilaporkan di Pulau Pinang dan Perak, manakala spesies kulat lain dilaporkan menyebabkan reput buah dan penyakit daun di negara lain. Rambutan juga diserang beberapa spesies kutu bertepung, yang sebahagiannya merupakan perosak kuarantin yang boleh menghalang eksport. Pengenalpastian patogen dan perosak yang tepat penting untuk pengurusan yang berkesan.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus. Penyakit sebenar perlu disahkan oleh pakar.

Rujukan

[1] L. Zakaria (2022). Fungal and Oomycete Diseases of Minor Tropical Fruit Crops. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae8040323. https://consensus.app/papers/details/ecb2477bbfcd5a92bddd4836410439b9/

[2] M. A. Intan Sakinah and Z. Latiffah (2013). First Report of Gliocephalotrichum bacillisporum Causing Fruit Rot of Rambutan (Nephelium lappaceum) in Malaysia. Plant disease. DOI: 10.1094/pdis-09-12-0831-pdn. https://consensus.app/papers/details/d4c07b83a3845f1fb4cd11b90203e9c5/

[3] L. M. Serrato-Díaz, E. I. Latoni-Brailowsky et al. (2012). First Report of Gliocephalotrichum bulbilium and G. simplex Causing Fruit Rot of Rambutan in Puerto Rico. Plant disease. DOI: 10.1094/pdis-02-12-0210-pdn. https://consensus.app/papers/details/a84a32fc664e5a589f288c7aeaa38f24/

[4] L. Keith (2008). First Report of Pestalotiopsis virgatula Causing Pestalotiopsis Fruit Rot on Rambutan in Hawaii. Plant disease. DOI: 10.1094/pdis-92-5-0835b. https://consensus.app/papers/details/5acc7a1306a25cb8b2288c6b860f8bfd/

[5] L. M. Serrato-Díaz, Ashley Avilés-Noriega et al. (2023). First Report of Diaporthe tulliensis Causing Necrotic Spots and Leaf Blight on Rambutan in Puerto Rico. Plant disease. DOI: 10.1094/pdis-09-22-2058-pdn. https://consensus.app/papers/details/205fd2301ae0542e9d361dd7c8834a86/

[6] Belinda G. Leonida, Noemi G. Laspiñas, and G. Gabinete (2023). Survey of diseases affecting tropical fruit trees in Central Panay Island, Philippines. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1208/1/012024. https://consensus.app/papers/details/ed69a137cc885d28b1125df6a5573af7/

[7] Hernán Villatoro-Moreno, J. Cisneros et al. (2016). Mealybugs (Hemiptera: Pseudococcidae) Associated with Rambutan (Nephelium lappaceum L.) in Chiapas, Mexico. Journal of the Kansas Entomological Society. DOI: 10.2317/0022-8567-89.4.289. https://consensus.app/papers/details/b0952389f0385a86b3da750c69711ab3/

[8] M. Indarwatmi, I. A. Nasution et al. (2021). Host range of Exallomochlus hispidus (Morrison) (Hemiptera: Pseudococcidae) in West Java, Indonesia. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/807/2/022113. https://consensus.app/papers/details/836680a5c62f5d8e8bb54c5a5921e544/

[9] G. Zhan, Ying Shao et al. (2016). Phytosanitary irradiation of Jack Beardsley mealybug (Hemiptera: Pseudococcidae) females on rambutan (Sapindales: Sapindaceae) fruits. Florida Entomologist. https://consensus.app/papers/details/5903864c239d50bc86762e039b42c9cd/

[10] Jay Mark G. Cortado, Angelo L. Lozano, and Dynah Ruth D. Bellong (2026). Progress and research contributions on rambutan (Nephelium lappaceum L.) in the Philippines: a Scopus-based review (2000-2025). Notulae Scientia Biologicae. DOI: 10.55779/nsb18212933. https://consensus.app/papers/details/42ab0a85772a5309a96b5393d5f382d5/