Kebanyakan dakwaan kesihatan tentang manggis berpusat pada satu kumpulan sebatian yang dipanggil santon (xanthone). Satu ulasan menyatakan daripada 68 santon manggis yang telah dikenal pasti, yang paling banyak dikaji ialah alfa-mangostin dan gamma-mangostin [1]. Alfa-mangostin, yang pertama kali dikenal pasti pada 1855, kebanyakannya terdapat dalam kulit buah manggis [2].
Artikel ini meneliti kajian tentang alfa-mangostin, aktiviti biologinya, isu keselamatan, dan jurang antara kajian makmal dengan penggunaan pada manusia.
Kulit Manggis: Sumber Utama
Satu kajian menyatakan pemprosesan manggis menghasilkan banyak sisa, kerana kira-kira 60% buah terdiri daripada kulit yang tidak boleh dimakan [3]. Kulit ini kaya dengan santon terprenil seperti alfa-, beta- dan gamma-mangostin [4].
Selain santon, kulit manggis juga mengandungi tujuh asid organik, tiga isomer tokoferol, empat asid lemak dan lima belas sebatian fenolik [3]. Pengekstrakan fenolik paling cekap menggunakan campuran etanol dan air (54 mg/g ekstrak), berbanding etanol sahaja atau air sahaja [3].
Aktiviti yang Dilaporkan
Ulasan-ulasan menyenaraikan pelbagai aktiviti santon manggis:
-
Antioksidan, anti-radang, antibakteria, antikulat, antimalaria, antidiabetes dan antikanser [1].
-
Antiaterogenik dan perlindungan saraf dalam penyakit Alzheimer [5].
-
Antiulser [6].
-
Dalam kosmetik, kesan anti-penuaan, anti-kedut, rawatan jerawat dan pelembap kulit [7].
Satu ulasan sistematik menyatakan sebatian santon boleh memainkan peranan utama dalam rawatan penyakit, tetapi mekanisme tindakan yang tepat masih belum jelas [6].
Antibakteria: Paling Kuat terhadap Bakteria Gram-Positif
Satu ulasan terkini menyatakan alfa-mangostin menunjukkan aktiviti yang kuat terhadap bakteria Gram-positif, termasuk genus Staphylococcus dan Enterococcus [8]. Mekanisme utamanya ialah merosakkan membran bakteria dan meningkatkan kebolehtelapan dinding bakteria [8]. Alfa-mangostin juga boleh mengganggu pembentukan biofilem dan menunjukkan tindakan sinergi dengan antibiotik biasa, termasuk terhadap strain yang rintang ubat [8].
Struktur penting. Satu kajian degradasi mendapati pendedahan kepada asid mengubah dua kumpulan prenil pada alfa-mangostin [9]. Bentuk yang terurai ini memerlukan kepekatan jauh lebih tinggi untuk aktiviti antibakteria (MIC melebihi 25 µg/mL berbanding 0.39 hingga 1.56 µg/mL bagi alfa-mangostin asal) [9]. Keadaan lain seperti suhu, kelembapan, cahaya dan pengoksidaan memberi kesan minimum [9].
Kanser: Belum Ada Ujian Klinikal
Satu ulasan sistematik oleh penyelidik termasuk dari Universiti Malaya menilai 29 kajian tentang alfa-mangostin dan kanser payudara [10]. Dapatannya [10]:
-
Kajian makmal menunjukkan alfa-mangostin merencat sel kanser, mencetuskan apoptosis dan autofagi.
-
Kajian haiwan melaporkan perencatan pertumbuhan tumor dan metastasis.
-
Namun, tiada ujian klinikal pada pesakit kanser payudara dilaporkan setakat ini.
Pengkaji menyatakan kajian farmakokinetik, toksikologi dan keberkesanan yang dipiawaikan, diikuti ujian klinikal yang direka dengan baik, adalah penting [10].
Kajian Haiwan: Gula Darah
Satu kajian menguji ekstrak etanol kulit manggis dari wilayah Lam Dong pada mencit yang diberi diet tinggi lemak selama 8 minggu [11]. Ekstrak mempunyai kandungan fenolik yang tinggi (200.16 mg setara asid galik/g) dan aktiviti antioksidan yang sederhana [11]. Pada dos 400 mg/kg, ekstrak menurunkan glukosa darah dengan signifikan berbanding kumpulan diet tinggi lemak, manakala dos 300 mg/kg memberikan kesan pertengahan [11]. Namun, ujian klinikal pada pesakit diabetes warga emas tidak menemui kesan terhadap gula darah [12].
Kajian Komputer
Satu ulasan merumuskan kajian berasaskan komputer (in silico) yang menunjukkan alfa-mangostin mempunyai afiniti pengikatan yang mencukupi dengan reseptor sasaran yang berkaitan dengan Alzheimer, diabetes, kanser, penyakit buah pinggang kronik, periodontitis kronik dan artritis reumatoid [2]. Namun, kajian komputer hanya merupakan saringan awal sebelum kajian makmal dan klinikal [2].
Masalah Bioavailabiliti
Satu cabaran utama ialah keterlarutan alfa-mangostin yang rendah dalam air [8]. Oleh itu, formulasi nano telah dikaji untuk meningkatkan bioavailabilitinya [8]. Satu ulasan lain menyatakan emulsi mikro kendiri telah direka untuk memperbaiki kelemahan farmakokinetik alfa-mangostin [7].
Keselamatan
Satu ulasan sistematik ke atas 20 kajian ketoksikan umum menganggarkan [13]:
-
Nilai LD50 alfa-mangostin, iaitu dos yang membunuh separuh haiwan ujian, dengan had atas sehingga 6,000 mg/kg berat badan.
-
Nilai NOAEL (tahap tanpa kesan buruk yang diperhatikan) antara kurang 100 hingga 2,000 mg/kg berat badan.
Julat yang luas ini menunjukkan keputusan ketoksikan berbeza-beza mengikut kaedah, haiwan dan cara pemberian [13]. Kajian kulit manggis mendapati ekstrak etanol menunjukkan ketoksikan terhadap sel normal [3].
Satu ulasan berasaskan kajian komputer menyatakan alfa-mangostin mematuhi peraturan Lipinski dan menunjukkan profil ketoksikan yang rendah, tetapi dapatan ini masih perlu disahkan melalui kajian makmal, haiwan dan klinikal [2].
Kegunaan Lain
Satu ulasan menyatakan alfa-mangostin dijangka mempunyai aplikasi dalam pengurusan kesakitan dan sebagai larvisid nyamuk yang kuat [2]. Satu lagi ulasan menerangkan produk makanan yang mengandungi alfa-mangostin yang sudah tersedia di pasaran, serta kajian klinikal dan keselamatannya [4].
Bagi yang Menanam Manggis Sendiri
Bagi yang menanam manggis sendiri, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengurusan dusun manggis.
Kesimpulan
Alfa-mangostin ialah santon utama dalam kulit manggis dan menunjukkan pelbagai aktiviti dalam kajian makmal dan haiwan, terutamanya sebagai antibakteria terhadap bakteria Gram-positif. Namun, keterlarutannya yang rendah menghadkan penyerapan dalam badan, dan julat keselamatannya dalam kajian haiwan sangat luas. Bagi kanser, tiada ujian klinikal pada pesakit dilaporkan. Dakwaan bahawa alfa-mangostin boleh merawat penyakit masih belum disokong oleh bukti klinikal yang kukuh.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Jangan gantikan rawatan kanser atau rawatan lain dengan suplemen manggis.
Rujukan
[1] Lindsay S. Kalick, Hamaad Khan et al. (2022). Mangosteen for malignancy prevention and intervention: Current evidence, molecular mechanisms, and future perspectives. Pharmacological research. DOI: 10.1016/j.phrs.2022.106630. https://consensus.app/papers/details/e0cfcfe9f35e55118cc9c136f8cdbf1c/
[2] C. Suhandi, Gofarana Wilar et al. (2024). Updating the Pharmacological Effects of ?-Mangostin Compound and Unraveling Its Mechanism of Action: A Computational Study Review. Drug Design, Development and Therapy. DOI: 10.2147/dddt.s478388. https://consensus.app/papers/details/c3fced8c4c0c5bca9853115168627a96/
[3] B. Albuquerque, M. I. Días et al. (2023). Insights into the Chemical Composition and In Vitro Bioactive Properties of Mangosteen (Garcinia mangostana L.) Pericarp. Foods. DOI: 10.3390/foods12050994. https://consensus.app/papers/details/fe2bfad4eb0e55c089527d456fc8909b/
[4] Swathy Unnikrishna Pillai Saraswathy, L. Lalitha et al. (2022). A Review on Synthetic and Pharmacological Potential of Compounds Isolated from Garcinia mangostana Linn. Phytomedicine Plus. DOI: 10.1016/j.phyplu.2022.100253. https://consensus.app/papers/details/24ffd60bf98953459b4ef535dc961148/
[5] Ming-Hui Wang, Kuo-Jun Zhang et al. (2017). Pharmacology of mangostins and their derivatives: A comprehensive review. Chinese journal of natural medicines. DOI: 10.1016/s1875-5364(17)30024-9. https://consensus.app/papers/details/dbc88864e36d54108bfa8b648fe9f997/
[6] S. Jindarat (2014). Xanthones from mangosteen (Garcinia mangostana): multi-targeting pharmacological properties. Journal of the Medical Association of Thailand = Chotmaihet thangphaet. https://consensus.app/papers/details/df03dfe3b061552eb3a3a0d526ef864f/
[7] Guo-Qing Chen, Yong Li et al. (2018). Bioactivity and pharmacological properties of ?-mangostin from the mangosteen fruit: a review. Expert Opinion on Therapeutic Patents. DOI: 10.1080/13543776.2018.1455829. https://consensus.app/papers/details/cf75af614b79593b8cd8fe9755a4c679/
[8] H. Górecka, Mateusz Gu?niczak et al. (2025). Alpha-Mangostin: A Review of Current Research on Its Potential as a Novel Antimicrobial and Anti-Biofilm Agent. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms26115281. https://consensus.app/papers/details/9d64a8bcb6585582b5fba21f473c70a8/
[9] Pratixha M Palkar, Shital Palghadmal et al. (2024). Insights from degradation studies of alpha mangostin from Garcinia mangostana: key findings. Natural Product Research. DOI: 10.1080/14786419.2024.2378201. https://consensus.app/papers/details/7a353cdf11f55602a18ba2667d3c54d6/
[10] Muchtaridi Muchtaridi, Bintang Satrio Mahardika et al. (2026). Current Study of Alpha-Mangostin in Breast Cancer Therapy: Antioxidant Mechanisms and Redox Modulation from In Silico to In Vivo Studies. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox15080998. https://consensus.app/papers/details/521300e5f36e59618bfa24e2c099a253/
[11] H. Nguyen, Ngân Thu Tr?n, and H?nh Th? H?ng Nguy?n (2026). ANTIOXIDANT ACTIVITY AND SELECTED METABOLIC EFFECTS OF ETHANOL EXTRACT FROM MANGOSTEEN (Garcinia mangostana L.) PERICARP IN HIGH-FAT DIET–INDUCED MICE: AN IN VITRO AND IN VIVO STUDY. Journal of Science Natural Science. DOI: 10.18173/2354-1059.2026-0011. https://consensus.app/papers/details/edb05c9082ce5ff3a4399f9995f8a678/
[12] Yosef Purwoko, Heri Nugroho et al. (2026). Effect of Garcinia mangostana Linn. Pericarp Extract Supplementation on Lipid Profile and Glycemic Parameters in Elderly Patients with Type 2 Diabetes Mellitus: A Double-Blind Randomized Controlled Trial. Indonesian Journal of Global Health Research. DOI: 10.37287/ijghr.v8i4.1661. https://consensus.app/papers/details/6a5526e3075a5a11af38c3ebc7e5789e/
[13] L. U. Setyawati, Wiwit Nurhidayah et al. (2023). General toxicity studies of alpha mangostin from Garcinia mangostana: A systematic review. Heliyon. DOI: 10.1016/j.heliyon.2023.e16045. https://consensus.app/papers/details/c69f6b0b4eea5dd78ab6104908129a4b/
Kata Kunci
manggis, alfa-mangostin, xanthone, kulit manggis, sebatian bioaktif
