Pernahkah anda membuka manggis dan mendapati isinya tercemar dengan getah kuning yang pahit, atau isinya kelihatan lut sinar dan berair? Kedua-dua masalah ini merupakan kecacatan utama dalam pengeluaran manggis. Satu kajian menyatakan getah kuning merupakan masalah utama dalam agribisnes manggis kerana ia menurunkan kualiti buah [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang punca getah kuning dan isi lut sinar, serta kesan kalsium, boron dan pengairan dalam mengurangkannya.
Apa Itu Getah Kuning?
Satu kajian menerangkan getah kuning dihasilkan dalam semua bahagian pokok manggis [2]. Masalah berlaku apabila getah keluar dari salurannya yang pecah, lalu mencemari isi buah (aril) dan kulit [2].
Saluran getah kuning ini dipercayai pecah kerana dinding sel epitelium saluran tersebut kekurangan kalsium [3] [2]. Boron juga dikatakan mempunyai fungsi yang sama dalam mengekalkan keutuhan dinding sel [2].
Kesan kepada eksport. Satu kajian menyatakan manggis ialah buah segar yang paling banyak dieksport dari Indonesia, tetapi hanya 20% daripada jumlah pengeluaran dapat dieksport kerana kualiti yang rendah, dengan getah kuning sebagai punca utama [4].
Isi Lut Sinar
Satu kajian menyatakan manggis mudah mengalami gangguan isi lut sinar dan gangguan getah kuning, dan kedua-duanya hanya kelihatan pada isi buah, menjadikan pemeriksaan visual dari luar mustahil [5]. Satu kajian lain cuba membangunkan sistem kecerdasan buatan untuk mengesan gangguan ini daripada gambar pelbagai sudut, dan mencapai ketepatan sehingga 78% (AUC) untuk pengesanan gangguan isi [6].
Kalsium di Tanah
Dolomit. Satu kajian di Kabupaten Lebak, Banten, menguji dolomit pada dos 2 hingga 6 kg sepokok, yang diberikan apabila pokok mula berbunga [3]. Dapatannya [3]:
-
Semua dos mengurangkan pencemaran getah kuning dalam isi buah.
-
Dos 5 kg sepokok mengurangkan pencemaran getah kuning pada kulit.
-
Dolomit tidak menjejaskan berat buah.
Kapur kalsit lawan dolomit. Satu kajian di Kabupaten Tanggamus, Lampung, mendapati dolomit dengan dos 2 tan Ca sehektar meningkatkan kandungan kalsium dalam kulit buah (terutamanya eksokarp) dan mengurangkan getah kuning pada kulit dan isi [7].
Dapatan bercampur. Satu kajian di Leuwiliang, Bogor, mendapati dolomit pada dos 3.5 tan Ca²? sehektar mengurangkan getah kuning pada kulit dengan signifikan, tetapi tidak memberi kesan signifikan pada isi buah [8].
Semburan Kalsium pada Buah
Satu kajian dua tahun menguji semburan pelbagai bentuk kalsium pada buah [1]:
-
Tahun pertama: semburan kalsium klorida, kalsium hidroksida dan kalsium nitrat tidak berkesan mengurangkan tompok getah kuning.
-
Tahun kedua: semburan kalsium klorida pada pelbagai dos berkesan mengurangkan getah kuning pada kulit dan isi, tetapi tiada perbezaan signifikan antara dos.
Laporan awal kajian yang sama menyatakan semburan dilakukan 5 kali pada tahun pertama dan 7 kali pada tahun kedua, setiap 2 minggu selepas bunga kembang [9].
Kalsium Bersama Boron
Indonesia. Satu kajian di Purwakarta, Jawa Barat, menguji gabungan kalsium dan boron [2]. Peratusan buah dengan pencemaran isi minimum ialah 1.05% pada gabungan optimum 5.0 kg Ca sepokok dan 1.55 g B?O? sepokok [2].
Thailand. Satu kajian di Chantaburi, timur Thailand, menguji gipsum di tanah bersama semburan kalsium dan boron [5]. Dapatannya [5]:
-
Kalsium di tanah, dengan atau tanpa semburan, mengurangkan isi lut sinar dengan signifikan.
-
Nisbah kalium kepada kalsium (K/Ca) dalam isi merupakan penunjuk yang baik: nisbah tinggi membawa kepada lebih banyak isi lut sinar.
-
Buah yang lebih besar cenderung mempunyai lebih banyak isi lut sinar.
-
Kalsium di tanah mengurangkan getah kuning, dan lebih berkesan apabila digabungkan dengan semburan boron atau kalsium dan boron.
-
Kalsium berlebihan tanpa boron tidak mengurangkan getah kuning.
Pengairan Titis
Satu kajian di Kabupaten Buleleng menguji pengairan titis dan gipsum [4]. Dapatannya [4]:
-
Pengairan titis mengurangkan getah kuning pada kulit dan isi dengan signifikan.
-
Peratusan isi tanpa getah kuning ialah 83.70% dengan pengairan titis, berbanding hanya 36.30% tanpa pengairan.
-
Gipsum 6 kg sepokok menghasilkan peratusan isi tanpa getah kuning tertinggi (70.00%), berbanding 54.44% tanpa gipsum.
Satu kajian di Thailand juga mendapati ladang manggis yang diairi dengan kelembapan tanah yang stabil menghasilkan buah dengan kurang kecacatan [10].
Berbeza Mengikut Musim
Satu kajian di Nakhon Si Thammarat mendapati purata getah kuning dalam buah antara 13.19 hingga 46.44% bergantung kepada musim dan tahun [11]. Ini menunjukkan masalah getah kuning sangat berbeza antara musim.
Bagi Penanam Manggis
Bagi kawalan perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang ujian tanah, pengapuran dan program pembajaan kalsium serta boron bagi dusun manggis.
Kesimpulan
Getah kuning dan isi lut sinar ialah kecacatan utama manggis yang dikaitkan dengan kekurangan kalsium, ketidakseimbangan kalium-kalsium dan kekurangan air. Kajian di Indonesia dan Thailand menunjukkan dolomit, gipsum, kalsium klorida dan boron boleh mengurangkan masalah ini, tetapi keberkesanannya tidak konsisten, terutamanya pada isi buah. Gabungan kalsium dengan boron dan pengairan yang stabil memberikan hasil yang paling menjanjikan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus. Dos baja sebenar bergantung kepada keadaan tanah dan pokok.
Rujukan
[1] Dorly, S. Tjitrosemito et al. (2011). Calcium spray reduces yellow latex on mangosteen fruits (Garcinia mangostana L.). Journal of fruit and ornamental plant research. https://consensus.app/papers/details/aabde79f9b19550a9fc2f9567d844042/
[2] T. Purnama (2017). OPTIMASI DOSIS PUPUK KALSIUM DAN BORON UNTUK MENGENDALIKAN CEMARAN GETAH KUNING PADA BUAH MANGGIS. Unknown Journal. DOI: 10.21082/ip.v25n1.2016.p29-40. https://consensus.app/papers/details/52e8171a66605d52ba021002ebf54b13/
[3] S. Yuniarti, S. Lestari et al. (2021). The calcium application to control yellow latex in mangosteen fruit (Garcinia mangostana). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/807/4/042070. https://consensus.app/papers/details/e9aea5050fd053b495d60a4322b13361/
[4] I. Rai and I. Wiraatmaja (2013). Pengendalian Getah Kuning Buah Manggis dengan Irigasi Tetes dan Pemupukan Kalsium Control of Yellow Latex on the Mangosteen Fruit by Using Drip Irrigation and Calcium Fertilization. Unknown Journal. DOI: 10.29244/jhi.4.1.9-15. https://consensus.app/papers/details/6ab36748ec7c554aa60f4f637d6d410c/
[5] S. Poovarodom and N. Boonplang (2010). Soil calcium application and pre-harvest calcium and boron sprays on mangosteen fruit quality attributes. Unknown Journal. DOI: 10.17660/actahortic.2010.868.48. https://consensus.app/papers/details/6f3c167f42db57be8cfa269718019bb6/
[6] Worapan Kusakunniran, Thanandon Imaromkul et al. (2025). Detection of translucent flesh disorder and automatic grading of mangosteens in multi-view images. Neural Computing and Applications. DOI: 10.1007/s00521-025-11165-x. https://consensus.app/papers/details/acda02c229ba52c49e7778f5b07edd98/
[7] S. Primilestari (2011). Control of gamboge disorder and improved quality of mangosteen fruit through application of two calcium sources in different dosage. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/1960de9322c05ff496414639acb5c3e9/
[8] Indah Wulandari and R. Poerwanto (2015). Pengaruh Aplikasi Kalsium terhadap Getah Kuning pada Buah Manggis (Garcinia mangostana L.) The Effect of Calcium Aplication on Gamboge in Mangosteen Fruit (Garcinia mangostana L.). Unknown Journal. DOI: 10.29244/jhi.1.1.27-31. https://consensus.app/papers/details/6dc2b4464e9a579d8a59c344b1c5c049/
[9] Dorly, F. Barasa et al. (2009). Study of Calcium Spraying to Reduce Yellow Latex on Mangosteen Fruits (Garcinia mangostana L.). Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/9081226246d653ef8a4863ac59b68171/
[10] K. Jaroensutasinee, M. Jaroensutasinee et al. (2024). Mangosteen Yield and Fruit Quality under Regulated Irrigation with Sensors and IoT. Journal of Human, Earth, and Future. DOI: 10.28991/hef-2024-05-02-05. https://consensus.app/papers/details/c40bea875a165e458eeb7e341b620f0b/
[11] T. Thongjua, J. Thongjua, and C. Preecha (2013). Thrip Damage on Off-Season and In-Season Mangosteen Production in Nakhon Si Thammarat, Thailand. Unknown Journal. DOI: 10.2004/wjst.v10i4.443. https://consensus.app/papers/details/df548145c6a95a4c9e3a73d079902687/
Kata Kunci
manggis, getah kuning, isi lut sinar, kalsium, boron
