Kegunaan Tradisional Langsat dan Duku: Apa yang Disokong oleh Kajian?

Selain dimakan sebagai buah, hampir semua bahagian pokok langsat dan duku digunakan dalam perubatan tradisional. Satu ulasan menyatakan Lansium domesticum digunakan secara tradisional untuk radang mata, ulser, cirit-birit, disentri, demam, kekejangan, kembung perut, cacing, gigitan serangga, sengatan kala jengking dan malaria, serta sebagai penghalau nyamuk, pelembap kulit dan agen pemutih [1].

Artikel ini meneliti kegunaan tradisional tersebut dan sejauh mana ia telah dikaji secara saintifik.

Kegunaan Tradisional Mengikut Bahagian

Kajian-kajian merekodkan pelbagai kegunaan:

Biji: Digunakan sebagai ubat demam [2].
Kulit batang: Digunakan untuk merawat sengatan kala jengking [2].
Daun: Digunakan untuk menghalau nyamuk [2].
Kulit buah: Di sesetengah kawasan, digunakan secara tradisional sebagai ubat [3], dan sebagai penghalau serangga [4].

Satu ulasan oleh penyelidik Universitas Sumatera Utara menyatakan tumbuhan ini mempunyai potensi besar untuk dibangunkan sebagai ubat tradisional yang dipiawaikan [5].

Aktiviti yang Dilaporkan dalam Kajian

Satu ulasan merangkumi data dari 1931 hingga November 2021 dan menyenaraikan aktiviti biologi yang telah dikaji, termasuk antimalaria, antifidan, anti-penuaan, penyembuhan luka, antioksidan, sitotoksik, analgesik, antibakteria, antimutagenik, insektisid dan larvisid [1]. Ulasan ini menyatakan kebanyakan aktiviti tersebut dikaitkan dengan kehadiran terpenoid dan fenolik [1].

Satu kajian di Indonesia menyatakan duku dilaporkan mengandungi sebatian bioaktif yang berpotensi sebagai antitumor, antikanser, antimalaria, antimelanogenesis, antibakteria dan antimutagenik [6].

Batu Karang: Kajian Makmal

Satu kajian di University of Kerala menguji ekstrak metanol isi buah dua varieti L. domesticum, iaitu duku dan langsat, untuk aktiviti melarutkan kristal kalsium oksalat dalam makmal [4]. Ekstrak kedua-dua varieti menunjukkan potensi yang lebih tinggi untuk melarutkan kristal kalsium oksalat berbanding ubat piawai Cystone dan kalium sitrat [4].

Pengkaji mencadangkan ekstrak ini boleh digunakan sebagai ubat semula jadi untuk penyakit urogenital, terutamanya batu karang [4]. Namun, kajian ini hanya dijalankan dalam tabung uji. Melarutkan kristal dalam makmal tidak sama dengan merawat batu karang dalam badan manusia.

Sitotoksik: Kajian Kulit Batang

Satu kajian mengasingkan sebatian triterpenoid, LPR17, daripada ekstrak metanol kulit batang L. parasiticum (dikenali di Sumatera sebagai derendan) [7]. Sebatian ini menunjukkan aktiviti sitotoksik yang sangat kuat dalam ujian udang brine [7]. Ujian udang brine hanya merupakan ujian saringan awal, bukan ujian terhadap sel kanser manusia.

Perlindungan Buah Pinggang pada Tikus

Satu kajian mendapati ekstrak etanol daun L. parasiticum melindungi buah pinggang tikus daripada kerosakan akibat ubat doksorubisin, dengan mengurangkan MDA, urea dan kreatinin serta meningkatkan glutation [8].

Antiparasit

Satu kajian makmal mendapati nanopartikel perak yang dilindungi ekstrak akueus L. parasiticum berkesan terhadap cacing parasit Haemonchus contortus yang rintang terhadap albendazol [9]. Satu ulasan turut menyatakan sesetengah kajian telah menyediakan nanopartikel dan formulasi farmaseutikal daripada tumbuhan ini [1].

Malaria: Bukti Masih Praklinikal

Satu ulasan sistematik terkini menyimpulkan L. domesticum pada masa ini merupakan sumber petunjuk praklinikal, bukan ubat antimalaria yang telah disahkan [10]. Ulasan ini juga menyatakan walaupun tumbuhan ini digunakan secara meluas dalam perubatan tradisional Asia Tenggara, kepelbagaian fitokimia dan aktiviti antioksidannya tidak boleh dianggap sebagai bukti muktamad keberkesanan antimalaria [10].

Prebiotik dan Kesihatan Usus

Satu kajian oleh penyelidik Universiti Sultan Zainal Abidin mendapati duku dan langsat kering beku menggalakkan pertumbuhan dan kemandirian beberapa spesies Bifidobacterium dalam susu tanpa lemak, setanding atau lebih baik daripada oligosakarida komersial seperti inulin, GOS dan FOS [11]. Dapatan ini mencadangkan potensi buah sebagai sumber prebiotik semula jadi, tetapi kajian pada manusia belum dijalankan.

Antioksidan Isi Buah

Kajian UniSZA lain mendapati ekstrak air isi buah duku mempunyai kandungan fenolik dan flavonoid tertinggi berbanding pelarut lain, dengan aktiviti antioksidan DPPH 68.51% [12]. Pengkaji menyatakan kajian lanjut secara in vitro atau in vivo masih perlu dijalankan untuk mengesahkan manfaat biologinya [12].

Keselamatan dan Had Bukti

Satu ulasan sistematik ke atas lebih 80 sebatian daripada L. domesticum menyatakan data sedia ada perlu disahkan lagi menggunakan model in vivo bersama analisis toksikologi untuk menentukan dos maksimum yang boleh diterima [13].

Beberapa had penting:

Kebanyakan kajian dijalankan dalam makmal atau pada haiwan.
Tiada ujian klinikal pada manusia ditemui dalam carian ini.
Kajian-kajian menggunakan pelbagai bahagian tumbuhan, pelarut dan kaedah, menyukarkan perbandingan.
Ujian ketoksikan yang menyeluruh masih kurang [13].

Bagi yang Menanam Langsat dan Duku Sendiri

Bagi yang menanam langsat, duku atau dokong sendiri, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penjagaan pokok buah.

Kesimpulan

Langsat dan duku mempunyai sejarah panjang dalam perubatan tradisional, dengan biji, daun, kulit batang dan kulit buah digunakan untuk pelbagai tujuan. Kajian makmal dan haiwan telah melaporkan aktiviti seperti antioksidan, antimalaria, sitotoksik, perlindungan buah pinggang dan pelarutan kristal batu karang. Namun, tiada ujian pada manusia ditemui, dan ulasan sistematik menekankan keperluan kajian ketoksikan dan in vivo yang lebih ketat sebelum sebarang kegunaan perubatan boleh disyorkan.

Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Jangan gunakan bahagian pokok langsat sebagai ubat tanpa nasihat doktor, terutamanya untuk penyakit serius seperti malaria atau batu karang.

Rujukan

[1] H. M. Abdallah, G. Mohamed, and S. Ibrahim (2022). Lansium domesticum—A Fruit with Multi-Benefits: Traditional Uses, Phytochemicals, Nutritional Value, and Bioactivities. Nutrients. DOI: 10.3390/nu14071531. https://consensus.app/papers/details/86809f77faa15a83a23e3f6caa8ed94c/

[2] Yamin Yamin, R. Ruslin et al. (2020). Determination of Antiradical Activity, Total Phenolic, and Total Flavonoid Contents of Extracts and Fractions of Langsat (Lansium domesticum Coor.) Seeds. Unknown Journal. DOI: 10.33084/bjop.v3i4.1500. https://consensus.app/papers/details/e7a95d69da9258f09ba8ec9eea7bd2e8/

[3] C. Techavuthiporn (2018). Langsat—Lansium domesticum. Unknown Journal. DOI: 10.1016/b978-0-12-803138-4.00036-8. https://consensus.app/papers/details/e314ed7eea175742b1929f64cc47900a/

[4] G. Sruthi and R. Bai (2025). In vitro Antiurolithiatic Activity of Methanolic Extract of Fruit Pulp of Two Varieties of Lansium domesticum Correa (Meliaceae). Research Journal of Chemistry and Environment. DOI: 10.25303/301rjce058063. https://consensus.app/papers/details/0f94b55da50e59ffaee08bf61901815c/

[5] M. F. Lubis, P. A. Hasibuan et al. (2022). A Review on Phytochemicals and Pharmacological Activities as Ethnomedicinal Uses of Duku (Lansium domesticum Corr.). Open Access Macedonian Journal of Medical Sciences. DOI: 10.3889/oamjms.2022.8394. https://consensus.app/papers/details/143128bcbb31541faec1cb100c489c21/

[6] L. Hanum, R. Kasiamdari et al. (2015). The Phylogenetic Relationship Among Varieties of Lansium domesticum Correa Based on ITS rDNA Sequences. Indonesian Journal of Biotechnology. DOI: 10.22146/ijbiotech.7875. https://consensus.app/papers/details/58cbfe8056cd5dfb8283b512968a3d78/

[7] Haiyul Fadhl?, W?ky Rahmayan? et al. (2024). Cytotoxic activity of isolate compounds from derendan (Lansium parasiticum (Osbeck) K.C. Sahni & Bennet) fruit peel. JURNAL ILMU KEFARMASIAN INDONESIA. DOI: 10.35814/jifi.v22i1.1309. https://consensus.app/papers/details/c24d215db08c5f4085b2a2ffcd142bc2/

[8] Muhammad Fauzan Lubis, H. Syahputra et al. (2022). Antioxidant activity and nephroprotective effect of Lansium parasiticum leaves in doxorubicin-induced rats. Journal of Research in Pharmacy. DOI: 10.29228/jrp.154. https://consensus.app/papers/details/c10a00cf10bd548090c5fabd2a709ace/

[9] Vanshita Goel, Pawandeep Kaur et al. (2020). Biomedical Evaluation of Lansium parasiticum Extract-Protected Silver Nanoparticles Against Haemonchus contortus, a Parasitic Worm. Frontiers in Molecular Biosciences. DOI: 10.3389/fmolb.2020.595646. https://consensus.app/papers/details/2e8d60817cd45f6abb5117c78ad7d718/

[10] Fanny Fanny, Salwa Adilah Ningtiyas, and Sadakata Sinulingga (2026). Antiplasmodial potential of Lansium domesticum Corrêa: A systematic review and critical appraisal of preclinical evidence. Magna Scientia Advanced Research and Reviews. DOI: 10.30574/msarr.2026.17.2.0147. https://consensus.app/papers/details/13b202a23a8857ddbcc8bf5936c23b93/

[11] A. Norhayati, R. M. A. Khalili et al. (2016). POTENTIAL EFFECTS OF DUKU (LANSIUM DOMESTICUM CORR) AND LANGSAT (LANSIUM DOMESTICUM JACK) EXTRACTS ON THE GROWTH OF BIFIDOBACTERIA SPP. International Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences. DOI: 10.22159/ijpps.2016v8i11.11692. https://consensus.app/papers/details/4c8ff2b5cf4b52d28bd9048d19926399/

[12] Nurul Fatihah Muhamad Pithonah, M. A. K. Rohin et al. (2023). Study on phenolic content, flavonoid content, and antioxidant capacity of extracts from Lansium parasiticum (Osbeck). Mediterranean Journal of Chemistry. DOI: 10.13171/mjc02301131663rohin. https://consensus.app/papers/details/3c835c71cfc9509382c6fc6d809ec8d5/

[13] T. Mayanti, Siska Elisahbet Sinaga, and U. Supratman (2022). Phytochemistry and biological activity of Lansium domesticum Corr. species: a review. The Journal of pharmacy and pharmacology. DOI: 10.1093/jpp/rgac057. https://consensus.app/papers/details/9fb9e21ab0be54eebbc6f41d1d93ad17/