Pucuk Daun Jambu Batu untuk Cirit-Birit: Antara Tradisi dan Sains

Daun jambu batu ialah antara ubat tradisional yang paling banyak digunakan untuk cirit-birit. Satu ulasan dalam Frontiers in Pharmacology yang merangkumi 189 kajian mendapati Psidium guajava digunakan secara meluas dalam perubatan tradisional di 44 negara untuk merawat cirit-birit [1].

Artikel ini meneliti apa yang diketahui daripada kajian tentang penggunaan daun jambu batu untuk cirit-birit, kandungan kimia daun, dan soalan yang masih belum terjawab.

Penggunaan Tradisional

Ulasan Frontiers in Pharmacology mendapati [1]:

Rebusan merupakan kaedah penyediaan yang paling kerap.
Pengambilan melalui mulut merupakan cara penggunaan yang paling kerap.
Daun merupakan bahagian tumbuhan yang paling kerap disebut.

Satu ulasan sistematik lain menyatakan jambu batu digunakan secara tradisional untuk cirit-birit, disentri, vertigo, masalah kulit, penyakit kuning dan masalah perut [2]. Satu kajian di Indonesia pula menyatakan daun jambu batu digunakan secara tradisional untuk cirit-birit, luka, reumatisme, alahan dan kekejangan [3].

Sebatian yang Dikenal Pasti

Ulasan Frontiers in Pharmacology menyatakan kira-kira 27 sebatian antidiarea atau antibakteria telah diasingkan dan dikenal pasti daripada jambu batu, termasuk glikosida benzofenon, terpena, polisakarida, fenol dan flavonoid [1].

Satu ulasan dalam Foods menyenaraikan fitokimia dalam daun jambu batu, termasuk kuersetin, avikularin, apigenin, guaijaverin, kaempferol, hiperin, mirisetin, asid galik, katekin, epikatekin, asid klorogenik dan asid kafeik [4].

Satu ulasan lain menyatakan jambu batu, sebagai sumber flavonoid dan kuersetin, menunjukkan aktiviti antibakteria, antidiarea dan antidisentri, melegakan otot usus dan merencat kontraksi usus [5].

Bukti Klinikal

Satu ulasan ke atas ujian pada manusia menyatakan terdapat bukti klinikal yang menyokong penggunaan jambu batu untuk gangguan gastrousus, iaitu melegakan simptom cirit-birit [6]. Ringkasan ulasan ini tidak memperincikan saiz atau reka bentuk ujian tersebut.

Soalan yang Belum Terjawab

Walaupun banyak kajian telah diterbitkan, ulasan Frontiers in Pharmacology menyatakan beberapa soalan penting masih belum terjawab [1]:

Adakah kuersetin dan glikosidanya satu-satunya sebatian yang bertindak sebagai agen antidiarea?
Apakah mekanisme tindakan sebatian antidiarea jambu batu?
Adakah penggunaan daun jambu batu selamat bagi semua populasi, termasuk kanak-kanak, dan pada dos berapa?

Pengkaji menyatakan kajian fitokimia yang lebih lengkap dan ujian klinikal yang sistematik diperlukan untuk menjawab soalan-soalan ini [1].

Minyak Pati Daun Jambu Batu

Daun jambu batu kaya dengan minyak pati. Satu kajian oleh National Research Centre dan Mansoura University membandingkan minyak pati daun enam varieti jambu batu yang ditanam di ladang yang sama di Mesir, termasuk satu varieti bernama Red Malaysian [7]. Dapatannya [7]:

Penyulingan hidro menghasilkan 0.11 hingga 0.48% minyak pati.
Sebanyak 38 sebatian dikenal pasti.
Beta-kariofilena dan globulol merupakan sebatian utama dalam semua varieti.
Varieti Red Malaysian mempunyai kandungan monoterpena tertinggi (56.87%) dan kandungan D-limonena yang tinggi (33.96%).

Pengkaji menyatakan daun jambu batu, yang dianggap sisa pertanian, kaya dengan sebatian aktif secara biologi yang boleh memberi nilai tambah untuk kegunaan farmakologi dan industri [7].

Kegunaan Lain Daun Jambu Batu

Ulasan dari Universidad de Granada menyatakan kajian makmal dan haiwan telah menunjukkan potensi ekstrak daun jambu batu untuk rawatan bersama penyakit seperti diabetes, penyakit kardiovaskular, kanser dan jangkitan parasit [8]. Ulasan ini juga menyebut kegunaan dalam makanan seperti teh jambu batu dan makanan tambahan untuk akuakultur [8].

Ulasan dalam Foods menyatakan daun jambu batu berpotensi digunakan sebagai bahan dalam pembangunan makanan berfungsi dan farmaseutikal, tetapi ujian klinikal yang lebih terperinci diperlukan [4].

Kegunaan Lain yang Dikaji pada Manusia

Selain cirit-birit, ulasan ke atas ujian pada manusia turut menyebut bukti klinikal bagi beberapa kegunaan lain jambu batu [6]:

Kesihatan mulut, iaitu mencegah gingivitis dan mengurangkan patogen mulut.
Penjagaan kulit, iaitu mengawal penghasilan sebum.
Kesihatan otot dan sendi, iaitu mengurangkan sakit lutut.

Ulasan ini mengaitkan kesan-kesan tersebut dengan profil fitokimia jambu batu, termasuk flavonoid, karotenoid dan kandungan vitamin C yang sangat tinggi [6]. Namun, ulasan yang sama mengakui kajian lanjut masih diperlukan untuk menjelaskan mekanisme tindakan dan mengoptimumkan cara penyediaan [6].

Satu ulasan lain menyatakan fitokimia dalam daun jambu batu digunakan untuk mengurangkan masalah batuk dan selsema [9]. Satu ulasan sistematik pula menyatakan daun jambu batu menunjukkan kesan antioksidan, antidiabetes, antiradang dan melindungi hati, dan mencadangkan ujian klinikal diperlukan untuk membangunkan ubat yang mampu milik daripada jambu batu [2].

Bagi yang Menanam Jambu Batu Sendiri

Bagi yang mengambil daun dari pokok sendiri, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penjagaan pokok jambu batu.

Kesimpulan

Daun jambu batu digunakan untuk cirit-birit dalam perubatan tradisional di 44 negara, terutamanya sebagai rebusan. Kira-kira 27 sebatian antidiarea atau antibakteria telah dikenal pasti, termasuk flavonoid seperti kuersetin. Namun, ulasan terkini menyatakan mekanisme, dos selamat dan keselamatan bagi kanak-kanak masih belum jelas, dan ujian klinikal sistematik masih diperlukan.

Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Cirit-birit yang teruk, berdarah atau berpanjangan, terutamanya pada kanak-kanak dan warga emas, memerlukan rawatan doktor segera.

Rujukan

[1] Cheng-Mei Liu, Valérie Jullian, and François Chassagne (2024). Ethnobotany, phytochemistry, and biological activities of Psidium guajava in the treatment of diarrhea: a review. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2024.1459066. https://consensus.app/papers/details/5f064652a79b5dbc8c6294c1915645d5/

[2] F. Khan, Saeed Akhtar et al. (2025). A comprehensive review on guava: Nutritional profile, bioactive potential, and health-promoting properties of its pulp, peel, seeds, pomace and leaves. Trends in Food Science & Technology. DOI: 10.1016/j.tifs.2024.104822. https://consensus.app/papers/details/fe109c41f35e59e390ca63c8ee669ca2/

[3] M. Y. Musdja, Feizar Mahendra, and Ahmad Musir (2017). Anti-hyperglycemic effect and glucose tolerance of guajava (Psidium guajava L.) leaf ethanol extract in diabetic rats. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/101/1/012006. https://consensus.app/papers/details/a67649244f505c3fa8fdcca719491e25/

[4] Manoj Kumar, M. Tomar et al. (2021). Guava (Psidium guajava L.) Leaves: Nutritional Composition, Phytochemical Profile, and Health-Promoting Bioactivities. Foods. DOI: 10.3390/foods10040752. https://consensus.app/papers/details/1d1747c2784b5c33a7b6f16822ea4134/

[5] Krishan Kumar Singh, Prabhat Kumar et al. (2023). PHYSICO-CHEMICAL CHARACTERISTICS OF DIFFERENT GUAVA (PSIDIUM GUAJAVA L.) CULTIVARS: A REVIEW. PLANT ARCHIVES. DOI: 10.51470/plantarchives.2023.v23.no1.049. https://consensus.app/papers/details/7b629e5495a3518ba218b990a6e6c8a2/

[6] Tanpa nama pengarang (2025). Clinical efficacy of guava (Psidium guajava L.) in human trials: A review of therapeutic and nutritional applications. Pharmacy Reports. DOI: 10.51511/pr.85. https://consensus.app/papers/details/ea74cc7d19835cbda29cbe773feafce0/

[7] E. Hassan, A. E. E. El Gendy et al. (2020). Comparative Chemical Profiles of the Essential Oils from Different Varieties of Psidium guajava L. Molecules. DOI: 10.3390/molecules26010119. https://consensus.app/papers/details/8b96fbaaf5f057539a159de362aef9f2/

[8] Elixabet Díaz-de-Cerio, V. Verardo et al. (2017). Health Effects of Psidium guajava L. Leaves: An Overview of the Last Decade. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms18040897. https://consensus.app/papers/details/2c4d6d33bc6f5f2d8e15c1da17f7f259/

[9] Edepalli Edepalli, N. V. S. Lakshmi et al. (2022). A review on nutritional and medicinal properties of guava (Psidium guajava L.). Annals of Phytomedicine: An International Journal. DOI: 10.54085/ap.2022.11.2.26. https://consensus.app/papers/details/d31599659fb0555cb84d5595566892ea/