Durian merupakan raja buah dan antara tanaman buah paling bernilai di Malaysia. Namun, buah yang berharga ini juga menjadi sasaran pelbagai serangga perosak. Ulat yang mengorek buah hingga ke biji boleh merosakkan nilai pasaran durian dengan teruk. Kajian di Malaysia, Thailand dan Vietnam memberikan gambaran tentang perosak utama durian dan cara mengawalnya.
Artikel ini meneliti kajian tentang serangga perosak utama durian dan strategi pengurusannya.
Ulat Pengorek Buah Durian (Mudaria)
Perosak paling penting di Malaysia. Satu kajian menyatakan ulat pengorek buah durian, Mudaria magniplaga, merupakan serangga perosak paling penting bagi durian di Malaysia [1]. Larvanya diketahui hanya memakan buah durian, yang bermusim sekali atau dua kali setahun [1].
Turut menyerang kudup bunga. Kajian ini mengenal pasti dua spesies Mudaria, iaitu M. magniplaga dan satu spesies yang mungkin baharu [1]. Dapatan utama [1]:
-
Semua 823 spesimen daripada buah ialah M. magniplaga.
-
M. magniplaga juga menyerang kudup bunga durian.
-
Spesies Mudaria yang lain menyerang kudup bunga tetapi tidak menyerang buah.
Kajian terbaharu di Thailand. Satu kajian di Uttaradit mengenal pasti ulat pengorek biji durian sebagai Mudaria stahlgretschae, perosak ekonomi utama yang menjejaskan penanaman durian di Asia Tenggara [2]. Aktiviti penerbangan dewasa terhad kepada tempoh lima bulan dari April hingga Julai 2025, dengan kemuncak pada Mei, selari dengan peringkat pertengahan perkembangan buah [2]. Empat calon feromon seks telah dikenal pasti, membuka jalan kepada pembangunan umpan feromon sintetik [2].
Ulat Pengorek Buah dan Pucuk (Conogethes)
Di Malaysia. Ulasan oleh MARDI menyatakan empat spesies Conogethes telah direkodkan di Malaysia [3]. C. punctiferalis paling penting kerana mempunyai julat perumah dan taburan yang luas, dan merupakan perosak utama durian, belimbing dan buah tropika lain [3].
Kaedah kawalan yang disyorkan [3]:
-
Penjarangan buah dan pembalutan buah, kerana buah tunggal kurang disukai untuk bertelur dan makan.
-
Tanaman selingan dan sanitasi kebun.
-
Racun perosak biologi seperti entomopatogen dan formulasi neem.
-
Menggalakkan musuh semula jadi.
Di Vietnam. Kajian di selatan Vietnam menyatakan durian, durian belanda, longan dan rambutan merupakan tanaman buah utama yang diserang C. punctiferalis [4]. Gabungan kaedah kultur, mekanikal, biologi dan kimia terbukti berkesan [4].
Isu kuarantin. Ulat ini telah dipintas dalam konsainan buah di England, Wales, Belanda, Australia, New Zealand dan Amerika Syarikat [5]. Oleh itu, ia merupakan perosak yang penting dari segi kuarantin dan perlu dipantau semasa penuaian, pemprosesan, pembungkusan dan pengangkutan [5].
Feromon dan Musuh Semula Jadi
Satu kajian tentang C. punctiferalis menyatakan langkah perlindungan yang ideal ialah menghalang rama-rama daripada bertelur pada buah, dan oleh itu kajian feromon perlu dipergiat [6]. Walaupun komponen feromon telah dikenal pasti, perkadaran, bahan tambahan dan reka bentuk perangkap masih perlu diperhalusi [6]. Pengeluaran besar-besaran dan pelepasan musuh semula jadi secara komuniti, serta penanaman kultivar yang tahan, dilihat sebagai langkah jangka panjang yang penting [6].
Perosak Utama Durian di Chanthaburi
Satu kajian dua tahun di Chanthaburi, Thailand, terhadap durian varieti Chanee mengenal pasti perosak utama yang penting dari segi ekonomi [7]:
| Perosak | Kumpulan |
|---|---|
| Psilid durian (Allocaridara malayensis) | Homoptera |
| Ulat pengorek buah (Conogethes punctiferalis) | Lepidoptera |
| Hama merah Afrika (Eutetranychus africanus) | Hama |
| Kutu tepung (Pseudococcus sp.) | Homoptera |
| Ulat pengorek biji durian (Mudaria magniplaga) | Lepidoptera |
Dilema racun perosak. Kajian ini mendapati kawalan menggunakan racun perosak berkesan dan murah, tetapi boleh menyebabkan kebangkitan semula populasi perosak akibat rintangan perosak dan pembunuhan pemangsa secara tidak terpilih [7].
Komuniti Serangga di Pokok Durian
Kajian di Pulau Tarakan, Kalimantan Utara, mendapati lebih daripada 80% herbivor pada pokok durian terdiri daripada kumbang daun, rama-rama, kutu tepung, psilid dan lompat daun [8]. Tiga spesies semut, termasuk Oecophylla smaragdina (semut kerengga), membentuk lebih 60% semut yang dikumpul [8]. Pengkaji mencadangkan ciri komuniti herbivor mungkin dipengaruhi oleh interaksi dengan semut [8].
Membalut Buah Durian
Kajian di Chanthaburi mendapati membalut buah durian dengan beg plastik 6 minggu selepas buah menjadi memberikan 100% perlindungan terhadap ulat pengorek biji durian [9]. Pembalutan pada 8 minggu menyebabkan 2.86% kerosakan, manakala buah tanpa pembalut mengalami 17.14% kerosakan [9].
Panduan Praktikal
-
Periksa kudup bunga dan buah muda secara berkala untuk tanda serangan.
-
Jarangkan buah dan buang buah yang menunjukkan kesan korekan.
-
Balut buah durian lebih awal, kira-kira 6 minggu selepas buah menjadi.
-
Kutip dan musnahkan buah yang gugur dan berulat.
-
Pertimbangkan racun perosak biologi seperti neem dan entomopatogen.
-
Lindungi semut kerengga dan musuh semula jadi lain di kebun.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan elakkan semburan berlebihan yang membunuh musuh semula jadi.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengurusan perosak bersepadu durian.
Kesimpulan
Ulat pengorek buah Mudaria magniplaga merupakan perosak durian paling penting di Malaysia, manakala Conogethes punctiferalis menyerang durian dan pelbagai buah tropika lain. Kajian di Thailand turut menyenaraikan psilid durian, hama merah dan kutu tepung sebagai perosak utama. Racun perosak berkesan dalam jangka pendek, tetapi boleh menyebabkan kebangkitan semula perosak. MARDI mengesyorkan gabungan penjarangan dan pembalutan buah, sanitasi, racun perosak biologi dan musuh semula jadi. Pembalutan awal terbukti memberikan perlindungan sepenuhnya dalam satu kajian.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.
Rujukan
[1] Bo-On-Kok Lee (1996). Seasonal Occurrence of the Durian Fruit Borer, Mudaria Magniplaga Walker (Lepidoptera: Noctuidae). Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/330dac1cf4715ab59132f253958bfa46/
[2] P. Chamsuk, Kanittha Wannachart et al. (2026). Integrative Taxonomy, Seasonal Phenology, and Sex Pheromone Profiling of the Durian Seed Borer (Mudaria stahlgretschae) for Enhanced Pest Monitoring. Diversity. DOI: 10.3390/d18050284. https://consensus.app/papers/details/8319309f69265256abe26bff5576009c/
[3] A. Sivapragasam and A. Badrulhadza (2018). Status and Management of Conogethes spp. in Malaysia. Unknown Journal. DOI: 10.1007/978-981-13-0390-6_8. https://consensus.app/papers/details/f850a1ba6eab58cabd311cf3588909f9/
[4] H. T. Loc, K. Kumar, and A. Chakravarthy (2018). Status of Conogethes punctiferalis (Guenée) in South of Vietnam. Unknown Journal. DOI: 10.1007/978-981-13-0390-6_6. https://consensus.app/papers/details/947390ebf1c05dcbaf6b2b58fc7ede88/
[5] G. P. Mutturaj, S. Subhash et al. (2018). Pest Risk Analysis for the Shoot and Fruit Borer, Conogethes spp. (Crambidae: Lepidoptera). Unknown Journal. DOI: 10.1007/978-981-13-0390-6_17. https://consensus.app/papers/details/60a3acd6eb075237ab572b225ac40d08/
[6] Sandeep Singh, Gurlaz Kaur et al. (2018). The Shoot and Fruit Borer, Conogethes punctiferalis (Guenee): An Important Pest of Tropical and Subtropical Fruit Crops. Unknown Journal. DOI: 10.1007/978-981-13-0390-6_14. https://consensus.app/papers/details/f0d4ebc9eb4a5270b344d16307503764/
[7] Sarut Suttiarom, Sathorn Sirisingh, and Wit Namruangsri . Entomology (1995). Pest management of durian insect. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/b9304db01daf5313adbe0cadd8064902/
[8] Abdul, Rahim et al. (2019). Species composition of herbivorous insects and ants on trees in the plantations of durian Durio zibethinus and citrus fruits Citrus amblycarpa in Tarakan Island of Borneo. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/82470eed3ce45018b751cea6015b28e6/
[9] S. Sudhi-Aromna and Kiengkrai Jumroenma . Entomology (1998). Appropriate fruit bagging time for preventing durian seed borer, Mudaria iuteileprosa Holloway. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/43ff7600e91a5eae8a95fe675bf5ade9/
Kata Kunci
serangga perosak, perosak durian, ulat pengorek biji, ulat pengorek buah, psilid durian
