Kurma sering digelar “makanan super” dengan pelbagai dakwaan manfaat kesihatan. Satu ulasan oleh University of Central Punjab dan rakan kongsi menyatakan kurma telah ditunjukkan memberikan pelbagai manfaat kesihatan, termasuk dalam pengurusan dislipidemia, hiperglisemia, obesiti dan penyakit kardiovaskular [1].
Namun, apakah jenis bukti yang menyokong dakwaan ini? Artikel ini meneliti kualiti bukti tentang kurma dan kesihatan, terutamanya kesihatan jantung.
Senarai Panjang Aktiviti
Ulasan sistematik oleh University of Sharjah menyatakan kajian praklinikal telah menunjukkan sifat antimutagenik, pelindung hati, antiradang, antidiabetes, antibakteria, antivirus, antikulat, antitumor, pelindung buah pinggang, pelindung kardiovaskular dan antikanser bagi isi, kulit dan biji kurma [2].
Ulasan oleh Father Muller Medical College Hospital pula menyatakan kajian praklinikal menunjukkan buah kurma mempunyai aktiviti memerangkap radikal bebas, antioksidan, antimutagenik, antimikrob, antiradang, pelindung gastrik, pelindung hati, pelindung buah pinggang, antikanser dan perangsang imun [3].
Perkataan penting di sini ialah praklinikal, iaitu kajian dalam makmal dan pada haiwan.
Dos dalam Kajian Haiwan
Ulasan University of Central Punjab memberikan butiran dos [1]:
-
Kajian haiwan menggunakan 300 hingga 1,000 mg/kg/hari ekstrak kurma menunjukkan peningkatan profil lipid dan aktiviti enzim antioksidan.
-
Ujian in vitro pada 60 hingga 600 ?g/mL menunjukkan mekanisme antiradang dan anti-apoptosis.
Ulasan ini menekankan keperluan mendesak untuk lebih banyak ujian klinikal bagi mengesahkan dapatan ini [1]. Ulasan ini juga menyatakan kesan biologi penuh buah kurma, terutamanya dalam konteks sinergi, belum difahami sepenuhnya [1].
Kesihatan Vaskular
Satu ulasan oleh Public Authority for Applied Education and Training dan University of California, Davis menyatakan kurma kaya dengan polifenol, terutamanya flavonoid, mikronutrien tertentu dan serat diet, yang boleh memberi kesan kepada kesihatan vaskular [4].
Data daripada kajian in vitro dan haiwan menunjukkan kurma atau ekstraknya boleh memodulasi penanda kesihatan vaskular, terutamanya paras trigliserida dan kolesterol, serta penanda tekanan oksidatif dan keradangan [4]. Namun, data manusia adalah sangat terhad [4].
Ulasan ini menyatakan siasatan lanjut diperlukan untuk menentukan tahap pengambilan yang selamat dan berkesan [4].
Ulasan Sistematik Kardiovaskular
Satu ulasan sistematik oleh Shaqra University mengenal pasti 109 kajian dan akhirnya memasukkan 21 kajian [5]. Bukti daripada kajian in vitro, in vivo dan klinikal menunjukkan pengambilan kurma atau ekstraknya boleh mengawal penanda kesihatan kardiovaskular tertentu, terutamanya lipid, penanda keradangan dan tekanan oksidatif [5].
Bukti Manusia: Kolesterol
Ujian klinikal oleh University of Bahrain ke atas 100 pesakit diabetes jenis 2 mendapati makan tiga biji kurma sehari selama 16 minggu menurunkan kolesterol total dengan signifikan [6].
Namun, ujian lain oleh Royal College of Surgeons in Ireland – Bahrain yang menggunakan 60 g kurma sehari selama 12 minggu tidak mendapati sebarang perbezaan dalam lipid, tekanan darah atau protein C-reaktif [7]. Pengkaji menyatakan tiada kesan terapeutik bermanfaat kurma pada indeks kardiovaskular lain [7].
Dua ujian ini memberikan keputusan bercampur tentang kesan kurma pada kolesterol.
Ulasan Ujian Klinikal: Kualiti Rendah
Satu ulasan sistematik oleh Tabriz University of Medical Sciences meneliti ujian klinikal tentang kurma dari tahun 2000 hingga 2019, dan memasukkan 26 kajian [8]. Dapatannya [8]:
-
Hanya 38% kajian ialah ujian terkawal rawak.
-
80% kajian mempunyai bias pelaksanaan dan pengesanan.
-
Kira-kira 50% mempunyai bias pemilihan.
-
Kira-kira 20% mempunyai bias pengurangan dan pelaporan.
Pengkaji menyimpulkan tidak cukup bukti klinikal untuk menyokong kesan klinikal yang didakwa dalam artikel ulasan lain dan sistem perubatan tradisional [8].
Ulasan sistematik oleh North-West University dan rakan kongsi mengenal pasti 215 kajian, tetapi hanya 16 merupakan bukti klinikal [9]. Ulasan ini juga menyatakan masih kekurangan kajian pengesahan klinikal untuk memberikan bukti kukuh tentang kegunaan perubatan kurma [9].
Kesihatan Usus
Ulasan University of Sharjah menyatakan beta-glukan daripada kurma menggalakkan pertumbuhan mikroflora usus yang bermanfaat [2]. Ulasan Jordan University of Science and Technology turut menyatakan kesan bermanfaat kurma pada kesihatan usus dan kesihatan vaskular telah dicatatkan [10]. Ulasan Public Authority for Applied Education and Training mencadangkan ujian klinikal masa depan menilai profil mikrobiom usus, bersama penanda fungsi vaskular seperti dilatasi aliran [4].
Penggunaan Tradisional
Ulasan National Research Centre menyatakan dalam perubatan rakyat, kurma digunakan untuk meningkatkan imuniti dan merawat gangguan saluran pencernaan, edema, bronkitis, luka, kanser dan penyakit berjangkit [11]. Namun, ulasan yang sama menyatakan manfaat kesihatan sebenar kurma belum dikaji sepenuhnya dan secara mendalam [11].
Bagi yang Menanam Kurma Sendiri
Bagi kawalan serangga perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penjagaan pokok kurma.
Kesimpulan
Kajian makmal dan haiwan menunjukkan kurma mempunyai pelbagai aktiviti biologi, termasuk kesan pada lipid dan keradangan. Namun, data manusia sangat terhad. Dua ujian klinikal memberikan keputusan bercampur tentang kolesterol, dan ulasan sistematik mendapati kebanyakan ujian klinikal tentang kurma mempunyai risiko bias yang tinggi. Kurma boleh menjadi sebahagian daripada diet sihat, tetapi bukan pengganti ubat.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Pesakit jantung atau kolesterol tinggi tidak boleh menggantikan ubat dengan kurma atau ekstraknya, dan perlu berbincang dengan doktor sebelum mengubah diet.
Rujukan
[1] K. A. Awan, Sanabil Yaqoob et al. (2025). Therapeutic Power of Date Fruit (Phoenix dactylifera L.): A Nutrient?Rich Superfood for Holistic Health and Disease Prevention. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.70896. https://consensus.app/papers/details/5809890c86f55d4ea21a37ac1b5307ca/
[2] M. Hussain, M. Farooq, and Q. Syed (2020). Nutritional and biological characteristics of the date palm fruit (Phoenix dactylifera L.) – A review. Food bioscience. DOI: 10.1016/j.fbio.2019.100509. https://consensus.app/papers/details/542e75e217465bf1adcce5ec8f7667c7/
[3] M. Baliga, B. Baliga et al. (2011). A review of the chemistry and pharmacology of the date fruits (Phoenix dactylifera L.). Food Research International. DOI: 10.1016/j.foodres.2010.07.004. https://consensus.app/papers/details/8cdcf6161ee45f3e88b046ba4ece5e00/
[4] Yousef A. Al-Dashti, Roberta R. Holt et al. (2021). Date Palm Fruit (Phoenix dactylifera): Effects on Vascular Health and Future Research Directions. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms22094665. https://consensus.app/papers/details/dd1c1f7db8fd5360a004470eda68cc72/
[5] Thippeswamy Boreddy Shivanandappa, Ghallab Alotaibi et al. (2025). Unveiling the Cardiovascular-Guarding Secrets of Phoenix dactylifera: A Systematic Review. Journal of Young Pharmacists. DOI: 10.5530/jyp.20251656. https://consensus.app/papers/details/1303f5ec81a6577e9e56693b4fb787b0/
[6] T. Alalwan, S. Perna et al. (2020). Effects of Daily Low-Dose Date Consumption on Glycemic Control, Lipid Profile, and Quality of Life in Adults with Pre- and Type 2 Diabetes: A Randomized Controlled Trial. Nutrients. DOI: 10.3390/nu12010217. https://consensus.app/papers/details/dc1c16d1d088510597ac51f3ea397f02/
[7] A. Butler, Jenan E Obaid et al. (2022). Effect of Date Fruit Consumption on the Glycemic Control of Patients with Type 2 Diabetes: A Randomized Clinical Trial. Nutrients. DOI: 10.3390/nu14173491. https://consensus.app/papers/details/af89feb814df5321880fbbd57beeb573/
[8] Alireza Bagherzadeh Karimi, A. Elmi et al. (2020). Clinical effects of date palm (Phoenix dactylifera L.): A systematic review on clinical trials. Complementary therapies in medicine. DOI: 10.1016/j.ctim.2020.102429. https://consensus.app/papers/details/e1206f899ed75b78851e0a16aebb085e/
[9] M. Mahomoodally, Shahana Khatoon Khadaroo et al. (2023). Nutritional, medicinal and functional properties of different parts of the date palm and its fruit (Phoenix dactylifera L.) – A systematic review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. DOI: 10.1080/10408398.2023.2191285. https://consensus.app/papers/details/8d2ab357f4eb5d78bacdf037a2cf94aa/
[10] M. Alu’datt, T. Rababah et al. (2024). Date palm (Phoenix dactylifera) bioactive constituents and their applications as natural multifunctional ingredients in health-promoting foods and nutraceuticals: A comprehensive review. Comprehensive reviews in food science and food safety. DOI: 10.1111/1541-4337.70084. https://consensus.app/papers/details/5d3b46c76e8f5b7cafb1e5182d1ea38f/
[11] S. Al-Okbi (2022). Date Palm as Source of Nutraceuticals for Health Promotion: a Review. Current Nutrition Reports. DOI: 10.1007/s13668-022-00437-w. https://consensus.app/papers/details/4bba5f1f263a5eb1a34a083f9c24bded/
Kata Kunci
kurma, kesihatan jantung, kolesterol, kajian haiwan, antioksidan
