Kesan cuaca panas terhadap sayur bukan sahaja dilihat di ladang. Ia juga boleh mengubah kandungan vitamin, antioksidan dan mineral dalam sayur yang kita makan, serta mempengaruhi jumlah pengeluaran sayur negara. Beberapa kajian di Malaysia telah meneliti hubungan antara iklim dan pengeluaran pertanian, manakala kajian lain meneliti perubahan nilai pemakanan sayur akibat suhu tinggi.
Artikel ini meneliti dapatan kajian tentang kesan suhu tinggi terhadap kualiti pemakanan sayur dan pengeluaran pertanian di Malaysia.
Kesan Iklim terhadap Pengeluaran Pertanian Malaysia
Sayur dan padi. Kajian menggunakan data stesen meteorologi Malaysia, Jabatan Perangkaan Malaysia dan Penunjuk Pembangunan Dunia bagi tempoh 1985 hingga 2016 [1]. Keputusan menunjukkan suhu dan penggunaan tenaga memberi kesan negatif dan signifikan terhadap pengeluaran padi dan sayur-sayuran di Malaysia [1]. Pengkaji menyeru penggubal dasar dan pakar alam sekitar bekerjasama merangka strategi penyesuaian yang sesuai [1].
Pengeluaran pertanian keseluruhan. Kajian oleh Universiti Putra Malaysia menggunakan data 37 tahun (1980 hingga 2016) [2]. Pekali jangka panjang bagi hujan dan suhu masing-masing ialah ?0.338 dan ?0.024, bermakna setiap peningkatan satu peratus hujan dan suhu dikaitkan dengan penurunan purata pengeluaran pertanian sebanyak 0.338% dan 0.024% [2].
Analisis agregat. Kajian oleh Universiti Malaysia Kelantan menyatakan pengeluaran pertanian lestari di Malaysia diancam oleh perubahan iklim, dengan gelombang haba, hujan tidak teratur dan berlebihan, ribut dan banjir menjadi kebimbangan semasa ramai petani [3]. Kajian bagi tempoh 1990 hingga 2021 mendapati perubahan iklim mempunyai kesan negatif yang signifikan secara statistik terhadap pengeluaran pertanian di Malaysia [3]. Cadangan termasuk agroperhutanan, penanaman tumbuhan berdaya tahan iklim, giliran tanaman dan teknologi tanah pintar [3].
Perlu diingat, kajian-kajian ini menggunakan data agregat peringkat negara, jadi ia menunjukkan hubungan statistik dan tidak memisahkan kesan suhu dengan faktor lain secara langsung.
CO2 Tinggi: Hasil Meningkat, Nutrien Mencair?
Satu ulasan komprehensif menyatakan CO2 atmosfera yang tinggi boleh meningkatkan fotosintesis dan pengumpulan biomas dalam sayur C3 dan tanaman ubi [4]. Namun, manfaat ini sering diimbangi oleh tekanan haba, kekurangan air serta peningkatan perosak dan penyakit [4].
Lebih penting, peningkatan hasil akibat CO2 sering dikaitkan dengan pencairan nutrien, iaitu pengurangan kepekatan protein dan mikronutrien penting, yang menimbulkan risiko kepada keselamatan makanan dan pemakanan [4].
Brokoli: Sebahagian Nutrien Naik, Sebahagian Turun
Kajian terhadap anak benih brokoli yang ditanam pada suhu tinggi menunjukkan perubahan yang bercampur [5]:
| Meningkat pada suhu tinggi | Menurun pada suhu tinggi |
|---|---|
| Jumlah fenol | Jumlah flavonoid |
| Gula larut | Protein |
| Karotenoid | Glukosinolat |
| Kuersetin | Klorofil a dan b |
| K, Na, Se | Ca, Mg, Mn, P |
Menariknya, beberapa unsur yang tidak diingini seperti As, Hg dan Pb turut meningkat pada suhu tinggi [5]. Pengkaji menyimpulkan suhu pertumbuhan anak benih ialah faktor kritikal bagi nilai pemakanannya [5].
Kajian lanjut terhadap brokoli pada pelbagai peringkat perkembangan mendapati peringkat perkembangan menyumbang purata 75% kepada variasi, manakala suhu menyumbang 39% [6]. Kandungan prolina dalam anak benih meningkat sebanyak 587% pada suhu tinggi [6].
Kajian lain mendapati kandungan vitamin C brokoli tidak berubah dengan suhu dan panjang hari yang berbeza, manakala respons glukosinolat individu berbeza-beza [7]. Pengkaji menyatakan kandungan fitokimia bioaktif tidak dipengaruhi dalam satu arah yang seragam [7].
Salad: Suhu Akar Mempengaruhi Pigmen
Kajian pada salad merah hidroponik mendapati suhu zon akar 35 °C mengurangkan pertumbuhan tetapi meningkatkan dengan ketara kandungan pigmen seperti antosianin dan karotenoid [8]. Kajian lain mendapati menaikkan suhu zon akar 3 °C melebihi suhu udara meningkatkan karotenoid, asid askorbik, klorofil serta mineral seperti Mg, K, Fe dan Se dalam daun [9].
Tomato: Iklim Mikro dan Karotenoid
Kajian dalam keadaan tropika mendapati sesetengah hibrid tomato anggur yang ditanam di bawah panel polikarbonat dengan aliran air (yang menyederhanakan iklim mikro) menunjukkan pengumpulan likopena dan beta-karotena yang lebih tinggi [10]. Ini menunjukkan penyederhanaan suhu boleh memberi manfaat kepada kualiti berkaitan karotenoid bergantung kepada genotip [10].
Kualiti Turut Terjejas
Satu ulasan menyatakan perubahan iklim mempengaruhi ciri kualiti sayur termasuk pembentukan warna, keseimbangan gula dan asid, sebatian antioksidan, kepedasan dan ciri penyimpanan [11]. Ulasan lain menegaskan kehilangan hasil akibat haba disertai kualiti produk yang terjejas, sekali gus meningkatkan pembaziran [12].
Kesimpulan Umum Kajian
-
Suhu tinggi dikaitkan secara statistik dengan pengeluaran sayur yang lebih rendah di Malaysia [1].
-
Kesan suhu terhadap nutrien tidak seragam: sesetengah meningkat, sesetengah menurun [5] [7].
-
CO2 tinggi mungkin meningkatkan hasil tetapi mencairkan nutrien [4].
Panduan Praktikal
Untuk petani:
-
Uruskan iklim mikro dengan sungkupan, teduhan atau rumah pelindung untuk mengekalkan kualiti hasil.
-
Tuai pada waktu pagi ketika suhu lebih rendah untuk mengekalkan kesegaran.
-
Sejukkan hasil segera selepas dituai dan elakkan meninggalkannya di bawah matahari.
-
Pelbagaikan tanaman untuk mengurangkan risiko kerugian akibat cuaca melampau.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang amalan pertanian berdaya tahan iklim.
Untuk pengguna:
-
Makan pelbagai jenis sayur untuk mendapatkan nutrien yang seimbang.
-
Simpan sayur dalam peti sejuk dan makan dalam tempoh yang singkat.
Kesimpulan
Kajian di Malaysia mendapati suhu mempunyai kesan negatif dan signifikan terhadap pengeluaran sayur dan pertanian secara keseluruhan. Suhu tinggi juga mengubah nilai pemakanan sayur, tetapi tidak dalam satu arah: pada brokoli, fenol dan karotenoid meningkat manakala protein dan glukosinolat menurun. CO2 yang tinggi mungkin meningkatkan hasil tetapi mencairkan protein dan mikronutrien. Pengurusan iklim mikro dan amalan pertanian berdaya tahan iklim penting untuk mengekalkan kuantiti dan kualiti sayur tempatan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila rujuk pegawai pertanian untuk nasihat penanaman dan pakar pemakanan untuk keperluan diet khusus.
Rujukan
[1] R. Akhtar and M. Masud (2022). Dynamic linkages between climatic variables and agriculture production in Malaysia: a generalized method of moments approach. Environmental Science and Pollution Research. DOI: 10.1007/s11356-021-18210-x. https://consensus.app/papers/details/b4e9d50f64ba5e0e97eb7a66d0f56af0/
[2] A. Entezari, K. Wong, and Fazlin Ali (2021). Malaysia’s Agricultural Production Dropped and the Impact of Climate Change: Applying and Extending the Theory of Cobb Douglas Production. AGRARIS: Journal of Agribusiness and Rural Development Research. DOI: 10.18196/agraris.v7i2.11274. https://consensus.app/papers/details/a5f0b398baf25701b13fb4b3ef333847/
[3] C. Sulaiman, N. H. Hassin, and Nur Syafiqah Abdul Samad (2023). Climate Change and its Economic Impact on Sustainable Agricultural Production in Malaysia: An aggregate Analysis. BIO Web of Conferences. DOI: 10.1051/bioconf/20237302010. https://consensus.app/papers/details/5b00279390f45e3ca315471afd989779/
[4] Ayan Paul and R. Machavaram (2026). Climate change impacts on vegetable production: a comprehensive global and Indian review. International Journal of Vegetable Science. DOI: 10.1080/19315260.2026.2630185. https://consensus.app/papers/details/ffad3818721a558685c9ad0953cd856e/
[5] Daria Gmiži?, Marija Pinteri? et al. (2023). High Growing Temperature Changes Nutritional Value of Broccoli (Brassica oleracea L. convar. botrytis (L.) Alef. var. cymosa Duch.) Seedlings. Foods. DOI: 10.3390/foods12030582. https://consensus.app/papers/details/60b53803e5af5907b32f9a52da6e82f3/
[6] Daria Gmiži? and Ivana Šola (2025). Developmental and Temperature-Driven Variations in Metabolic Profile and Antioxidant Capacity of Broccoli (Brassica oleracea var. cymosa). Plants. DOI: 10.3390/plants14121825. https://consensus.app/papers/details/2f22a49fce445b4db10bbb27e75d0c06/
[7] J. Mølmann, A. I. H. Steindal et al. (2015). Effects of temperature and photoperiod on sensory quality and contents of glucosinolates, flavonols and vitamin C in broccoli florets. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2014.09.015. https://consensus.app/papers/details/cb6b3f48938a50c1a425b5ce28af0540/
[8] C. Levine, Sota Hayashi et al. (2023). Controlling root zone temperature improves plant growth and pigments in hydroponic lettuce. Annals of Botany. DOI: 10.1093/aob/mcad127. https://consensus.app/papers/details/4fc37cfe4f125e76a53c9997e76dfdc7/
[9] Sota Hayashi, C. Levine et al. (2024). Raising root zone temperature improves plant productivity and metabolites in hydroponic lettuce production. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2024.1352331. https://consensus.app/papers/details/92b9c1069e7f51c0b7e84351a76b6935/
[10] R. Garcia, Aline Nunes et al. (2026). Metabolism and Yield of Grape–Tomato Hybrids Under Heat Stress in an Innovative Protected Environment Using Twin-Walled Polycarbonates with Laminar Water Flow. Metabolites. DOI: 10.3390/metabo16060389. https://consensus.app/papers/details/6a519870959c58789b909a720a352576/
[11] J. Sherly, D. V. Vinod et al. (2026). Climate Change and Its Impact on the Phenology of Major Vegetable Crops: A Review. Journal of Advances in Biology & Biotechnology. DOI: 10.9734/jabb/2026/v29i74087. https://consensus.app/papers/details/361029e8b20b51a5b48ba5ab65c02a49/
[12] M. Bisbis, N. Gruda, and M. Blanke (2017). Potential impacts of climate change on vegetable production and product quality – A review. Journal of Cleaner Production. DOI: 10.1016/j.jclepro.2017.09.224. https://consensus.app/papers/details/add69f6c034557dc84c8168b0bb9b677/
Kata Kunci
cuaca panas, nilai pemakanan, sayur-sayuran, bekalan makanan, keselamatan makanan
