Apabila cuaca panas berpanjangan, dua perkara paling cepat terjejas di dusun ialah kelembapan tanah dan suhu di sekeliling pokok. Tanah yang terdedah menjadi panas dan cepat kering, manakala daun dan buah terdedah kepada cahaya matahari terik. Kajian di pelbagai negara menunjukkan sungkupan, pengairan yang dirancang dan teduhan boleh mengurangkan tekanan ini.
Artikel ini meneliti kajian tentang strategi pengurusan tanah, air dan iklim mikro dusun untuk menghadapi cuaca panas.
Sungkupan: Penebat Tanah
Satu ulasan tentang sungkupan menyatakan ia membantu memulihara air dengan mengurangkan penyejatan permukaan, terutamanya di kawasan yang terancam oleh kemarau dan tekanan haba [1]. Bahan sungkupan termasuk filem plastik, jerami tanaman, batu kerikil, abu gunung berapi, pasir, pelet kertas dan baja haiwan [1]. Sungkupan mengurangkan kehilangan air tanah dan hakisan, meningkatkan fauna tanah, memperbaiki sifat tanah dan kitaran nutrien, serta mengurus suhu tanah [1].
Sungkupan Organik vs Plastik: Kesan Suhu Berbeza
Satu perkara penting yang ditunjukkan oleh kajian ialah jenis sungkupan memberikan kesan suhu yang berbeza.
Jerami menyejukkan tanah. Kajian di dusun epal di China mendapati sungkupan jerami jagung mengurangkan dan menstabilkan suhu tanah sepanjang musim, serta menghalang kemerosotan fotosintesis pada waktu tengah hari [2]. Sungkupan fabrik hortikultur pula tidak memberikan kesan signifikan terhadap suhu tanah [2]. Kedua-dua sungkupan meningkatkan kandungan air tanah dan hasil epal [2].
Rumput kering. Kajian di dusun epal berketumpatan tinggi di India mendapati sungkupan rumput kering mengurangkan suhu tanah maksimum purata 2.2 °C dan meningkatkan suhu minimum 1.3 °C berbanding tanpa sungkupan [3]. Gabungan sungkupan rumput dan pengairan penuh memberikan hasil tertinggi [3].
Plastik memanaskan tanah. Kajian di China mendapati sungkupan plastik meningkatkan suhu tanah, manakala jerami menurunkannya [4]. Dalam kajian jangka panjang 2008 hingga 2015, pertumbuhan akar pokok epal di bawah sungkupan filem terjejas oleh haba musim panas yang tinggi, dan hasilnya rendah walaupun kandungan air tanahnya agak tinggi [4]. Sungkupan jerami pula memberikan kandungan air tanah dan hasil yang lebih tinggi, serta kawalan suhu yang lebih baik [4].
Pengajaran: Untuk cuaca panas, sungkupan organik seperti jerami, rumput kering atau daun kering lebih sesuai berbanding plastik yang boleh memanaskan zon akar.
Pengairan Defisit: Jimat Air Tanpa Kehilangan Hasil?
Pengairan defisit bermaksud memberikan air kurang daripada keperluan penuh pokok secara terkawal.
Mangga. Kajian lapangan di tanah berpasir dengan musim panas yang terik menguji strategi pengairan pada mangga, termasuk pengeringan akar separa (PRD) pada 50% pengairan penuh, bersama lapisan sungkupan organik [5]. Strategi PRD meningkatkan hasil buah sebanyak 3.7% dan 7.3%, serta produktiviti air sebanyak 51.9% dan 53.1% dalam dua musim, sambil mengurangkan air pengairan sebanyak 50% [5]. Gabungan PRD dengan sungkupan organik memberikan hasil terbaik [5].
Limau mandarin. Kajian tiga tahun di dusun komersial beriklim separa kering mendapati pengairan defisit berterusan (kira-kira 70% kawalan) tidak mengurangkan hasil berbanding kawalan, dan meningkatkan produktiviti air sebanyak 35% [6]. Penambahan sungkupan geotekstil mengurangkan keamatan tekanan air sebanyak 18% secara purata [6].
Peringatan. Kajian-kajian ini dijalankan di kawasan kering dan separa kering. Di Malaysia, pengairan defisit perlu diuji dengan berhati-hati kerana keperluan setiap tanaman berbeza, terutamanya semasa pembungaan dan pembesaran buah.
Teduhan: Menyejukkan Iklim Mikro Dusun
Pic di bawah iklim Mediterranean. Kajian dua tahun di dusun pic mendapati jaring teduhan hujan batu mengurangkan suhu udara (?1 °C), kelajuan angin (?57%) dan sinaran matahari (?32%), serta meningkatkan kelembapan relatif (+9.5%) [7]. Gabungan pengairan defisit, jaring teduhan dan sungkupan mengurangkan isi padu air pengairan sebanyak 25% dan meningkatkan hasil sebanyak 36% [7].
Oren Washington Navel di kawasan separa kering. Kajian empat tahun menguji sungkupan tiruan, jaring teduhan dan gabungannya [8]. Gabungan sungkupan dan jaring teduhan meningkatkan set buah sebanyak 99.19% dan hasil sebanyak 46.08%, serta mengurangkan selaran buah sebanyak 76.78% [8]. Suhu kanopi dan tanah berkurangan sehingga 17.50% dan 19.49% [8].
Delima. Jaring teduhan 50% mengurangkan selaran buah kepada 12% dan keretakan kepada 11%, berbanding 41% dan 27% pada kawalan [9]. Semburan silikon dan kalium juga membantu mengurangkan kesan negatif tekanan haba [9].
Tanaman Selingan sebagai Teduhan Semula Jadi
Bagi petani kecil, teduhan tidak semestinya memerlukan jaring. Kajian di timur laut Thailand, di mana penanam betik berdepan keadaan kering yang menjejaskan pertumbuhan, hasil dan kualiti, menguji tanaman selingan betik dengan pisang [10]. Bilangan buah tidak berbeza secara signifikan, tetapi tanaman selingan dengan pisang meningkatkan hasil betik melalui panjang buah dan ketebalan isi [10]. Ulasan tentang selaran matahari juga menyenaraikan tanaman selingan untuk teduhan sebagai salah satu amalan petani [11].
Ringkasan Dapatan
| Strategi | Kesan utama dalam kajian |
|---|---|
| Sungkupan jerami/rumput | Suhu tanah lebih rendah dan stabil, air tanah lebih tinggi |
| Sungkupan plastik | Boleh memanaskan tanah dan menjejaskan akar |
| Pengairan defisit terkawal | Jimat air dengan hasil dikekalkan dalam sesetengah kajian |
| Jaring teduhan | Suhu kanopi lebih rendah, kurang selaran |
| Tanaman selingan | Teduhan semula jadi, hasil betik meningkat |
Panduan Praktikal
-
Sungkup pangkal pokok dengan bahan organik seperti jerami padi, rumput kering, daun kering atau tandan kosong sawit, dengan jarak sedikit dari batang.
-
Elakkan sungkupan plastik gelap di sekeliling pokok buah semasa musim panas.
-
Gunakan pengairan titis untuk membekalkan air terus ke zon akar.
-
Siram pada awal pagi atau lewat petang untuk mengurangkan kehilangan air melalui penyejatan.
-
Pertimbangkan jaring teduhan bagi tanaman muda atau bernilai tinggi.
-
Tanam tanaman selingan seperti pisang untuk teduhan, dengan jarak yang sesuai.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang reka bentuk sistem pengairan dan sungkupan yang sesuai.
Kesimpulan
Kajian menunjukkan sungkupan organik seperti jerami dan rumput kering menyejukkan dan menstabilkan suhu tanah, manakala sungkupan plastik boleh memanaskan zon akar. Pengairan defisit terkawal mampu menjimatkan air tanpa mengurangkan hasil dalam sesetengah kajian. Jaring teduhan mengurangkan suhu kanopi dan selaran buah, dan gabungan sungkupan dengan teduhan memberikan kesan yang paling ketara. Bagi petani kecil, tanaman selingan boleh menjadi alternatif teduhan semula jadi.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila dapatkan nasihat pegawai pertanian sebelum mengubah sistem pengairan atau pengurusan kebun anda.
Rujukan
[1] H. El-Beltagi, Abdul Basit et al. (2022). Mulching as a Sustainable Water and Soil Saving Practice in Agriculture: A Review. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy12081881. https://consensus.app/papers/details/242e06fbb2e5556fb00b965acc7d926c/
[2] Yang Liao, Hong-Xia Cao et al. (2020). Effects of the combination of mulching and deficit irrigation on the soil water and heat, growth and productivity of apples. Agricultural Water Management. DOI: 10.1016/j.agwat.2020.106482. https://consensus.app/papers/details/155ce1bb2dd65c9a89cd510b208ef51f/
[3] S. Ananthakrishnan, J. Sharma et al. (2025). Mulching and irrigation strategies for climate resilient apple cultivation in high-density orchards. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-025-86552-4. https://consensus.app/papers/details/d27d8421efb65fa58ca6c2e2c013652b/
[4] Gai-Di Suo, Yong-Sheng Xie et al. (2019). Long-term effects of different surface mulching techniques on soil water and fruit yield in an apple orchard on the Loess Plateau of China. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2018.11.028. https://consensus.app/papers/details/75a3c4abd9885c63b096a5a9ad21354a/
[5] Abdulrahman Al-hashimi, Arwa A. Al-Huqail et al. (2023). Using Deficit Irrigation Strategies and Organic Mulches for Improving Yield and Water Productivity of Mango under Dry Environment Conditions. Agriculture. DOI: 10.3390/agriculture13071415. https://consensus.app/papers/details/5b1b23873ec45ecc94976225192c0f41/
[6] P. Berríos, A. Temnani et al. (2024). Effect of deficit irrigation and mulching on the agronomic and physiological response of mandarin trees as strategies to cope with water scarcity in a semi-arid climate. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2023.112572. https://consensus.app/papers/details/b6508cb230a251bcb4ee44ab70de454e/
[7] P. Campi, L. Gaeta et al. (2020). Innovative Soil Management and Micro-Climate Modulation for Saving Water in Peach Orchards. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2020.01052. https://consensus.app/papers/details/d0805810547b5735bd6a90c7ee1ca6b3/
[8] M. S. Tadayon, Seyed Majid Mousavi et al. (2025). Improving Washington Navel orange yield under drought: effects of artificial mulch and shade netting. The Journal of Horticultural Science and Biotechnology. DOI: 10.1080/14620316.2025.2456723. https://consensus.app/papers/details/3394c3a3d0675f94b182b4bcb948fdc2/
[9] Samira Moradi, Z. Zamani et al. (2025). Shading net and foliar applications of Si and K alleviates heat stress and improves pomegranate fruit quality. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-025-22501-5. https://consensus.app/papers/details/6e9c2c80ef6b5c36b8087a5f85bbe7ae/
[10] Chutisorn Deemark, L. Lerslerwong et al. (2023). Evaluation of Intercropped Papaya with Banana on Growth, Fruit, and Nutrient Status. The Horticulture Journal. DOI: 10.2503/hortj.qh-011. https://consensus.app/papers/details/b8429662c52056058d0ba002b5d89199/
[11] Gerhard Fischer, J. O. Orduz-Rodríguez, and C. Amarante (2022). Sunburn disorder in tropical and subtropical fruits. A review. Revista Colombiana de Ciencias Hortícolas. DOI: 10.17584/rcch.2022v16i3.15703. https://consensus.app/papers/details/2294d482120257ca965c38cfac835ecb/
Kata Kunci
cuaca panas, sungkupan, pengairan, teduhan, pengurusan dusun
