Apabila membeli anak pokok cantuman, kebanyakan orang hanya bertanya tentang varieti buah. Namun, bahagian bawah tanah, iaitu pokok penanti atau batang bawah (rootstock), juga memainkan peranan besar. Ia mempengaruhi saiz pokok, kekuatan pertumbuhan, hasil, malah kualiti buah.
Artikel ini meneliti kajian tentang kesan pokok penanti terhadap mangga dan limau, serta pengajaran untuk pekebun buah.
Apa Peranan Pokok Penanti?
Pokok penanti boleh mengubah saiz pokok, pembungaan, serta hasil dan kualiti buah mangga [1]. Penggunaan pokok penanti merupakan satu pilihan untuk meningkatkan kecekapan pengeluaran pokok [1]. Bagi limau, memilih gabungan pokok penanti dan sulur yang serasi adalah penting untuk mencapai hasil tinggi dan kualiti buah yang baik [2].
Pokok penanti limau juga menyumbang kepada keupayaan tanaman menyesuaikan diri dengan keadaan biotik dan abiotik, menjadikannya faktor penting dalam menghadapi perubahan iklim [3].
Kesan kepada Saiz Pokok
Pokok penanti merendahkan. Kajian 21 tahun terhadap mangga Alphonso pada lapan pokok penanti mendapati Vellaikulamban memberikan kesan merendahkan pokok [4]. Walaupun jumlah hasil sepokok lebih tinggi pada pokok penanti yang bertenaga, hasil per isi padu kanopi dan per keluasan tanah lebih tinggi dengan Vellaikulamban [4]. Pengkaji mencadangkan Vellaikulamban dan Olour sebagai pokok penanti berpotensi untuk penanaman intensif [4].
Kajian empat tahun di kawasan subtropika. Kajian tiga varieti mangga pada lima pokok penanti poliembrionik mendapati K-2 dan K-5 mengurangkan pertumbuhan menegak dan sisi [5]. K-2 memberikan kesan kerdil kepada Pusa Arunima dan Pusa Surya, tetapi gagal mengubah pertumbuhan varieti kerdil Amrapali [5].
Mangga Manila. Pokok penanti Julie menghasilkan pokok lebih besar dan pengeluaran buah lebih tinggi, manakala Thomas mengurangkan saiz pokok [1]. Menariknya, kekuatan pokok penanti tidak semestinya mencerminkan saiz pokok [1].
Limau. Bagi limau mandarin Shatangju, pokok penanti Flying Dragon menghasilkan pokok rendah dan dicadangkan untuk penanaman berkepadatan tinggi [6].
Kesan kepada Hasil
Kajian mangga di New Delhi mendapati isi padu kanopi dan hasil sepokok tertinggi (56.85 kg) dicatatkan bagi gabungan Mallika dengan Pusa Aam Moolvrant-2, dan terendah (19.91 kg) bagi Dashehari dengan Kurukkan [7]. Kajian di Mesir pula mendapati pokok penanti Succary memberikan hasil sepokok lebih tinggi berbanding Balady [8].
Namun, kajian lain mendapati keputusan hasil tidak konsisten antara pokok penanti bagi ketiga-tiga varieti mangga yang diuji [5].
Kesan kepada Kualiti Buah: Bukti Bercampur
Persoalan sama ada pokok penanti mempengaruhi kualiti buah memberikan jawapan bercampur:
Kesan minimum. Kajian empat tahun mendapati pokok penanti mempengaruhi kekuatan pokok dan hasil, tetapi hanya sedikit mengubah kualiti buah kecuali kandungan vitamin C [5]. Perbezaan berat buah, nisbah isi dan kandungan gula lebih dipengaruhi oleh varieti mangga [5].
Kesan ketara. Kajian lain di New Delhi mendapati pokok penanti Olour menghasilkan jumlah pepejal larut, keasidan dan asid askorbik tertinggi pada Dashehari dan Mallika [7]. Kajian berkaitan mendapati Olour terbaik untuk meningkatkan kualiti buah dan hayat simpanan [9].
Limau. Kajian limau mandarin Daya mendapati jumlah pepejal larut buah pada pokok penanti limau trifoliat lebih tinggi berbanding Hongju [10].
Dapatan yang berbeza ini menunjukkan kesan pokok penanti terhadap kualiti mungkin bergantung kepada gabungan varieti tertentu.
Kesan di Peringkat Nurseri
Pokok penanti juga mempengaruhi kejayaan cantuman. Kajian di Lembah São Francisco, Brazil, mendapati varieti Keitt, Palmer dan Kent mencatat kejayaan cantuman lebih tinggi pada pokok penanti Espada [11]. Pokok penanti juga mempengaruhi pertumbuhan, pigmen fotosintesis dan pengumpulan karbohidrat sulur [11].
Batang Antara (Interstock)
Kajian di New Delhi menguji penggunaan batang antara, iaitu lapisan ketiga di antara pokok penanti dan sulur [12]. Gabungan Olour/Amrapali/Olour menunjukkan potensi merendahkan pokok, dengan lilitan batang dan kadar fotosintesis paling rendah [12]. Pengkaji menyatakan kajian jangka panjang masih diperlukan [12].
Pengajaran untuk Malaysia
Kebanyakan kajian pokok penanti mangga dijalankan di luar negara, termasuk India, Mesir dan Brazil, dengan varieti yang berbeza daripada yang biasa di Malaysia. Namun, prinsipnya sama: pokok penanti yang sesuai boleh membantu mengawal saiz pokok untuk penanaman berkepadatan tinggi dan meningkatkan kecekapan hasil.
Panduan Praktikal
Tanya nurseri tentang jenis pokok penanti yang digunakan, bukan hanya varieti buah.
Pilih pokok penanti merendahkan jika merancang penanaman berkepadatan tinggi atau di halaman kecil.
Pilih pokok penanti bertenaga bagi tanah kurang subur atau kawasan bermasalah.
Pastikan keserasian antara pokok penanti dan sulur.
Rekod prestasi pokok mengikut gabungan untuk rujukan masa depan.
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pokok penanti yang disyorkan untuk varieti tempatan.
Kesimpulan
Pokok penanti mempengaruhi saiz pokok, hasil dan kadangkala kualiti buah. Kajian jangka panjang menunjukkan pokok penanti merendahkan boleh menghasilkan hasil per keluasan tanah yang lebih tinggi walaupun hasil sepokok lebih rendah. Kesan terhadap kualiti buah bercampur dan bergantung kepada gabungan varieti. Pemilihan pokok penanti yang tepat merupakan pelaburan jangka panjang bagi kebun buah yang produktif.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Prestasi pokok penanti berbeza mengikut varieti, tanah dan iklim setempat.
Rujukan
[1] A. Rebolledo-Martínez et al. (2019). Effect of rootstock in tree growth, dry matter, flowering, yield and quality of ‘Manila’ mango. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2019.03.012.
[2] Peng Wang et al. (2025). Physiological and Molecular Insights into Citrus Rootstock–Scion Interactions: Compatibility, Signaling, and Impact on Growth, Fruit Quality and Stress Responses. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae11091110.
[3] Julia Morales Alfaro et al. (2021). Effect of Rootstock on Citrus Fruit Quality: A Review. Food Reviews International. DOI: 10.1080/87559129.2021.1978093.
[4] Y. N. Reddy et al. (2003). Long-term effects of rootstocks on growth and fruit yielding patterns of ‘Alphonso’ mango (Mangifera indica L.). Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/s0304-4238(02)00025-0.
[5] A. Dubey et al. (2021). Long term performance of mango varieties on five polyembryonic rootstocks under subtropical conditions: effect on vigour, yield, fruit quality and nutrient acquisition. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2021.109944.
[6] Faisal Hayat et al. (2022). Influence of Citrus Rootstocks on Scion Growth, Hormone Levels, and Metabolites Profile of ‘Shatangu’ Mandarin (Citrus reticulata Blanco). Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae8070608.
[7] M. Shivran et al. (2026). Effect of different rootstocks for plant growth and fruit quality attributesin mango (Mangifera indica) cultivars. The Indian Journal of Agricultural Sciences. DOI: 10.56093/ijas.v96i6.157315.
[8] M. Hamed et al. (2021). EFFECT OF SOME MANGO ROOTSTOCKS ON THE PERFORMANCE OF KEITT,NAOMI AND HAYDI MANGO VARIETIES. Journal of Productivity and Development. DOI: 10.21608/jpd.2021.203274.
[9] M. Shivran et al. (2023). Scion/Rootstock Interaction Studies for Quality Traits in Mango (Mangifera indica L.) Varieties. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy13010204.
[10] Zhou Hu et al. (2022). Effects of scion-rootstock interaction on citrus fruit quality related to differentially expressed small RNAs. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2022.110974.
[11] Adriana da Silva Santos et al. (2024). Rootstock affects phytotechnical attributes, gas exchange, and carbohydrate accumulation in mango scion. Folia Horticulturae. DOI: 10.2478/fhort-2024-0019.
[12] Shikha Jain et al. (2025). Influence of different rootstock-interstock-scion combinations on mango (Mangifera indica L.) traits. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2025.1625932.
