Pencemaran air oleh logam berat, sisa domestik dan efluen industri merupakan masalah alam sekitar yang serius. Kaedah rawatan konvensional sering mahal dan memerlukan tenaga yang tinggi. Salah satu pendekatan alternatif yang dikaji ialah fitoremediasi, iaitu penggunaan tumbuhan untuk menyerap atau menyingkirkan bahan pencemar. Azolla, dengan pertumbuhannya yang pantas, merupakan antara tumbuhan akuatik yang paling banyak dikaji untuk tujuan ini.
Artikel ini meringkaskan kajian tentang keupayaan azolla membersihkan air, termasuk kajian yang menggunakan sampel air sungai di Selangor.
Bagaimana Azolla Membersihkan Air?
Satu ulasan menyatakan tumbuhan akuatik boleh memperbaiki kualiti air melalui pengumpulan bio atau penjerapan bio bahan toksik, nutrien berlebihan dan logam [1]. Azolla dilaporkan boleh menyingkirkan pelbagai bahan pencemar daripada air sisa, termasuk fluorida, ammonium, bisfenol A, pewarna, permintaan oksigen kimia (COD), nitrogen, fosforus dan logam toksik [1].
Ulasan lain melaporkan kecekapan penyingkiran yang berbeza-beza, dengan penyingkiran logam berat sering melebihi 90% bagi besi, kromium dan plumbum, manakala penyingkiran nutrien mencapai sehingga 78% bagi COD dan 66% bagi jumlah nitrogen [2].
Dapatan Kajian Utama
| Kajian | Jenis air | Dapatan utama |
|---|---|---|
| A. microphylla, 35 hari | Air sisa domestik | COD turun 94.9%; Pb dan Cd turun 80% |
| A. pinnata | Tanah lembap buatan (air sisa domestik) | Penyingkiran Zn 70.03% dan 64.51% dalam dua musim |
| A. filiculoides | Air sisa terawat | Fe 92%, Al 96%, levofloksasin 60%; Cr dan diklofenak kurang 10% |
| A. microphylla | Larutan kuprum | Cu berkurang sehingga 95.32% |
| A. filiculoides | Larutan logam berat | Penyingkiran 40% hingga 70% dalam 10 hari |
[3] [4] [5] [6] [7]
Kajian di Algeria mendapati kolam air sisa domestik yang dirawat dengan A. microphylla selama 35 hari mencatat penurunan COD sebanyak 94.9%, BOD5 sebanyak 89% dan pepejal terampai melebihi 93% [3]. Plumbum, kadmium, kuprum, zink, besi dan mangan berkurang antara 76% hingga 85% [3]. Dalam kajian lain, A. filiculoides menunjukkan prestasi lebih baik berbanding Lemna minuta, dan pengkaji mengaitkannya dengan toleransi yang lebih tinggi terhadap bahan pencemar, mungkin disebabkan kehadiran mikroorganisma pengikat nitrogen dalam daunnya [5].
Kajian dengan Air Sungai Malaysia
Kajian yang diterbitkan dalam jurnal Sains Malaysiana menilai A. microphylla dan Lemna minor yang diubah suai sebagai bahan penjerap untuk menyingkirkan kuprum daripada air sungai [8]. Kepekatan kuprum dalam Sungai Petani, Sungai Selangor dan Sungai Langat didapati antara 2 hingga 5 mg/L [8]. Keadaan optimum penjerapan ialah pH 4, masa sentuhan 30 minit dan 0.4 g bahan penjerap [8]. Pengkaji menyatakan azolla berkesan sebagai penjerap kuprum kerana penyediaan sampel yang mudah, menjimatkan masa dan kos [8].
Perlu diingat, kajian ini menggunakan azolla kering sebagai bahan penjerap, bukan azolla hidup yang tumbuh di atas air.
Air Sisa Ternakan
Satu kajian membandingkan A. pinnata dan Lemna minor untuk merawat air sisa ternakan [9]. Kecekapan penyingkiran mangan lebih tinggi bagi L. minor (92%) berbanding A. pinnata (77%) [9]. Stomata kedua-dua tumbuhan mengecut dalam tempoh 24 jam selepas pendedahan [9]. Ini menunjukkan azolla bukan sentiasa tumbuhan paling berkesan, dan pilihan spesies perlu disesuaikan dengan jenis air sisa.
Had Keupayaan Azolla
Beberapa kajian menunjukkan had yang penting:
Pencemaran terlalu tinggi membunuh azolla. Kajian A. imbricata dalam air sisa sintetik pelbagai logam mendapati biojisim menurun sehingga 72.6% mengikut kepekatan [10]. Kebanyakan faktor biokepekatan kurang daripada 1, menunjukkan azolla bertindak terutamanya sebagai penghalang logam, bukan pengumpul [10]. Pengkaji menyatakan air sisa yang sangat tercemar mungkin memerlukan rawatan awal [10].
Tidak semua bahan pencemar disingkirkan. Penyingkiran kromium dan diklofenak kurang daripada 10% dalam satu kajian [5].
Kepekatan mempengaruhi kecekapan. Kecekapan penyingkiran menurun apabila kepekatan logam meningkat daripada 5 kepada 25 mg/L [7].
Apa yang Berlaku kepada Biojisim Tercemar?
Satu ulasan menyatakan biojisim azolla yang dihasilkan semasa fitoremediasi mempunyai pelbagai kegunaan, termasuk makanan haiwan, biogas dan baja [1]. Namun, biojisim yang telah mengumpul logam berat perlu dikendalikan dengan berhati-hati. Menggunakan azolla dari air tercemar sebagai makanan ternakan atau ikan berisiko memindahkan logam berat ke dalam rantai makanan, walaupun kajian yang dibincangkan di sini tidak menguji risiko ini secara langsung.
Panduan Praktikal
Gunakan azolla sebagai rawatan lanjutan selepas rawatan konvensional, seperti yang disyorkan dalam satu ulasan.
Jangan beri azolla dari air tercemar logam berat kepada ternakan atau ikan.
Tuai biojisim secara berkala dan lupuskan dengan cara yang selamat.
Uji kualiti air sebelum dan selepas rawatan untuk menilai keberkesanan.
Rujuk Jabatan Alam Sekitar sebelum melaksanakan sistem rawatan air sisa.
Kesimpulan
Kajian menunjukkan azolla mampu menyingkirkan pelbagai bahan pencemar daripada air sisa, termasuk logam berat dan nutrien, dengan kecekapan yang tinggi dalam keadaan tertentu. Kajian menggunakan air sungai di Selangor juga menunjukkan potensi azolla kering sebagai bahan penjerap kuprum. Namun, azolla mempunyai had apabila air terlalu tercemar, dan tidak berkesan bagi semua jenis pencemar. Biojisim yang tercemar perlu dilupuskan dengan selamat dan tidak dijadikan makanan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sistem rawatan air sisa perlu mematuhi peraturan alam sekitar yang berkuat kuasa dan direka oleh pakar.
Rujukan
[1] Samaneh Taghilou et al. (2023). A review on the significance of Azolla for water and wastewater treatment. DESALINATION AND WATER TREATMENT. DOI: 10.5004/dwt.2023.29528.
[2] M. Goala et al. (2025). A comprehensive review of recent advances in phytoremediation of wastewaters using Azolla species. 3 Biotech. DOI: 10.1007/s13205-025-04399-y.
[3] Noureddine Benguennouna et al. (2025). Eco-phytoremediation using Azolla microphylla enhances heavy metal removal, water quality, and biomass valorization in semi-arid wastewater treatment. Desalination and Water Treatment. DOI: 10.1016/j.dwt.2025.101437.
[4] C. Akinbile et al. (2016). Phytoremediation of domestic wastewaters in free water surface constructed wetlands using Azolla pinnata. International Journal of Phytoremediation. DOI: 10.1080/15226514.2015.1058330.
[5] E. Bianchi et al. (2020). Improving the efficiency of wastewater treatment plants: Bio-removal of heavy-metals and pharmaceuticals by Azolla filiculoides and Lemna minuta. The Science of the total environment. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2020.141219.
[6] S. Astuti et al. (2026). Phytoremediation Potential of Azolla microphylla and Salvinia molesta for Copper (Cu) Removal: Effects on Biomass, Antioxidant Activity, and DNA Integrity. Journal of Biotechnology and Natural Science. DOI: 10.12928/jbns.v6i1.16334.
[7] Dariush Naghipour et al. (2018). Phytoremediation of heavy metals (Ni, Cd, Pb) by Azolla filiculoides from aqueous solution: A dataset. Data in Brief. DOI: 10.1016/j.dib.2018.10.111.
[8] Nasuha Binti Mohamad Nasrol et al. (2024). Adsorption of Heavy Metal from Wastewater by Bioabsorbent Modified Azolla microphylla and Lemna minor. Sains Malaysiana. DOI: 10.17576/jsm-2024-5305-15.
[9] N. A. N. Md Nasir et al. (2024). Azolla pinnata and Lemna minor as comparative hyperaccumulators for livestock wastewater treatment: morpho-physiological and genetic approach. Environmental Science and Pollution Research. DOI: 10.1007/s11356-024-35598-4.
[10] Je-Sung Park et al. (2025). Metal-tolerant and -sensitive Azolla in synthetic wastewater: Phytoremediation potential and biochemical responses to metal stress. Desalination and Water Treatment. DOI: 10.1016/j.dwt.2025.101575.
