Keladi bunting (Eichhornia crassipes, kini juga dikenali sebagai Pontederia crassipes) ialah tumbuhan terapung dengan bunga ungu yang cantik. Di sebalik rupanya yang menarik, ia merupakan antara tumbuhan akuatik paling invasif di dunia. Hamparan keladi bunting boleh menutup sungai dan tasik sepenuhnya, menyekat laluan bot dan menjejaskan kehidupan akuatik.
Artikel ini meneliti kesan keladi bunting, kaedah kawalan dan potensi menggunakannya sebagai sumber bernilai.
Asal dan Penyebaran
Keladi bunting berasal dari Amerika Selatan [1]. Ia kini boleh ditemui di semua benua yang boleh dihuni, hasil corak pertumbuhan yang agresif dan pantas, dibantu oleh perdagangan tumbuhan hiasan kolam [2]. Dalam satu kes di Ethiopia, ia diperkenalkan sebagai tumbuhan hiasan [1]. Manusia merupakan agen utama penyebaran keladi bunting [1].
Satu kajian menyatakan keladi bunting telah menceroboh sistem air tawar di lebih 50 negara [3].
Kesan Negatif
Satu ulasan sistematik menyatakan keladi bunting mengganggu ekosistem akuatik dengan mengurangkan paras oksigen, menghalang cahaya matahari dan menggantikan spesies asli [4]. Dari segi ekonomi, penyebarannya menjejaskan pertanian, perikanan dan pengangkutan air [4].
Kajian berasaskan komuniti di kawasan luar bandar India mendapati [5]:
| Kesan | Dapatan |
|---|---|
| Litupan keladi bunting | 75% hingga 94% |
| Penurunan tangkapan ikan | 65% hingga 70% |
| Kehilangan pendapatan bulanan isi rumah | ?3000 |
| Kualiti air | pH, kekeruhan dan E. coli melebihi had |
[5]
Satu ulasan lain menyatakan pertumbuhan tanpa kawalan keladi bunting juga menggalakkan pembiakan lalat dan nyamuk [6].
Kaedah Kawalan
Pelbagai kaedah telah dicuba, dengan kelebihan dan kekurangan tersendiri:
Kawalan fizikal. Pembuangan secara manual boleh dilakukan pada peringkat awal apabila keladi bunting masih meliputi kawasan kecil [1]. Kaedah fizikal selamat tetapi memerlukan tenaga kerja yang tinggi dan kurang praktikal pada skala besar [7].
Kawalan biologi. Ulasan sistematik terhadap 141 kajian mendapati kawalan biologi merupakan strategi yang paling banyak digunakan (56.8%) [7]. Kumbang Neochetina dan kulat parasit telah digunakan di peringkat percubaan di Ethiopia [1].
Kawalan kimia. Racun herba seperti 2,4-D dan glifosat menunjukkan keberkesanan tinggi tetapi menimbulkan kebimbangan dari segi kesan alam sekitar dan sosioekonomi [7].
Pendekatan bersepadu. Kebanyakan ulasan bersetuju bahawa gabungan kaedah biologi dan fizikal merupakan pendekatan paling mampan dan kos efektif [8].
Pencegahan Lebih Baik daripada Rawatan
Satu kajian berdasarkan pengalaman di Tasik Victoria menyimpulkan bahawa keladi bunting hampir mustahil dihapuskan sepenuhnya selepas bertapak [3]. Mengawal penyebarannya ke kawasan baharu mungkin merupakan cara paling kos efektif [3]. Pengkaji juga mengesyorkan pengurangan kepekatan nutrien dalam badan air bagi mengurangkan kerentanan terhadap pencerobohan [3].
Daripada Rumpai kepada Sumber
Ramai penyelidik kini melihat keladi bunting sebagai sumber yang berpotensi. Biojisimnya dicadangkan untuk rawatan air sisa, pemulihan logam berat, penghasilan bioetanol dan biogas, makanan ternakan dan pembangunan mampan [9]. Satu ulasan di Mexico mendapati 73.4% penyelidikan memberi tumpuan kepada penggunaan biojisim keladi bunting [10].
Ulasan lain yang meneliti 35 kajian tentang penggunaan keladi bunting sebagai bahan pembaik tanah melaporkan manfaat seperti peningkatan karbon organik tanah, ketersediaan nutrien dan hasil tanaman [11]. Namun, kebanyakan kajian adalah jangka pendek dan dijalankan dalam rumah hijau atau pasu, dan pelaporan bahan cemar tidak konsisten, menimbulkan kebimbangan keselamatan makanan [11].
Kajian di India pula mendapati 83% responden menyokong penghasilan baja bio daripada keladi bunting [5].
Pengalaman Antarabangsa dalam Pemanfaatan
Satu ulasan literatur berbahasa Cina sejak akhir 1970-an membincangkan perdebatan sama ada pertumbuhan keladi bunting merupakan masalah, cabaran atau peluang [12]. Literatur mencadangkan teknologi bersepadu dan pengurusan yang baik mungkin menjadi penyelesaian berkesan, termasuk menggunakannya sebagai agen biologi untuk menyingkirkan nutrien berlebihan daripada badan air yang tercemar pada kos rendah [12]. Pengkaji menegaskan bahawa setiap usaha pengurusan yang mampan mesti menjana manfaat sosial dan ekonomi secara serentak [12].
Ulasan lain menyatakan kajian penghasilan biogas dan kompos daripada keladi bunting banyak dijalankan oleh beberapa kumpulan penyelidik di India [13]. Di kawasan luar bandar, keladi bunting dicadangkan untuk digunakan secara bersepadu dalam sistem rawatan air sisa berpusat kecil yang digabungkan dengan penghasilan biogas [13]. Ulasan terkini pula menyifatkan pemanfaatan sumber keladi bunting sebagai strategi mampan untuk mengawalnya, khususnya dalam pemulihan pencemaran [14].
Cabaran Penggunaan
Satu ulasan menyatakan cabaran utama penggunaan berskala besar termasuk kos menuai dan menyahair yang tinggi [6]. Pengkaji juga menekankan keperluan menilai kesan penanaman keladi bunting terhadap kesihatan ekosistem akuatik bagi mengelakkan risiko alam sekitar [6].
Panduan Praktikal
Jangan sekali-kali melepaskan keladi bunting ke dalam sungai, tasik atau parit.
Buang keladi bunting secepat mungkin apabila mula muncul di kolam atau saluran air.
Keringkan dan kompos biojisim yang dibuang jauh dari air untuk mengelakkan ia bercambah semula.
Kurangkan aliran baja dan sisa ke dalam badan air.
Jika racun herba perlu digunakan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI serta Jabatan Pengairan dan Saliran tentang kawalan keladi bunting.
Kesimpulan
Keladi bunting ialah rumpai air invasif yang menyebabkan masalah ekologi dan ekonomi yang besar, termasuk penurunan tangkapan ikan dan kualiti air. Kajian menunjukkan pendekatan bersepadu yang menggabungkan kawalan biologi dan fizikal paling mampan, manakala pencegahan merupakan strategi paling kos efektif. Biojisim keladi bunting berpotensi dijadikan kompos, baja bio dan tenaga, tetapi cabaran kos dan keselamatan perlu diatasi.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Kawalan rumpai di kawasan awam perlu mendapat kebenaran dan mematuhi peraturan pihak berkuasa berkaitan.
Rujukan
[1] Awoke Damtie Addis et al. (2024). The highly invasive water hyacinth (Eichhornia crassipes [Mart.] Solms) and its control methods in Ethiopia’s freshwater ecosystems. CABI Reviews. DOI: 10.1079/cabireviews.2024.0039.
[2] Jason Roberts et al. (2026). The Biology, Ecology, Distribution and Future Management Challenges of the Invasive Species Pontederia crassipes (Water Hyacinth): A Global Review. Weed Research. DOI: 10.1111/wre.70058.
[3] L. May et al. (2021). Controlling water hyacinth (Eichhornia crassipes (Mart.) Solms): a proposed framework for preventative management. Inland Waters. DOI: 10.1080/20442041.2021.1965444.
[4] Aji Abba et al. (2024). Global impact of water hyacinth (Eichhornia Crassipes) on rural communities and mitigation strategies: a systematic review. Environmental Science and Pollution Research. DOI: 10.1007/s11356-024-33905-7.
[5] Aji Abba et al. (2025). Sustainable Management of Water Hyacinth (Eichhornia crassipes): Community-Led Strategies for Livelihood Enhancement in Rural India. Results in Engineering. DOI: 10.1016/j.rineng.2025.105033.
[6] Weiping Su et al. (2018). The Resource Utilization of Water Hyacinth (Eichhornia crassipes [Mart.] Solms) and Its Challenges. Resources. DOI: 10.3390/resources7030046.
[7] Umar Saeed et al. (2026). A systematic review of global control and management strategies for water hyacinth (Pontederia crassipes). Environmental Science and Pollution Research. DOI: 10.1007/s11356-026-38081-4.
[8] F. Karouach et al. (2022). A Comprehensive Evaluation of the Existing Approaches for Controlling and Managing the Proliferation of Water Hyacinth (Eichhornia crassipes): Review. Unknown Journal. DOI: 10.3389/fenvs.2021.767871.
[9] Seema Patel (2012). Threats, management and envisaged utilizations of aquatic weed Eichhornia crassipes: an overview. Reviews in Environmental Science and Bio/Technology. DOI: 10.1007/s11157-012-9289-4.
[10] María de Lourdes Cinco-Izquierdo et al. (2026). Eradication or Exploitation? Water Hyacinth Control Alternatives in Mexico: A Review. Processes. DOI: 10.3390/pr14050745.
[11] A. Canning (2025). A Review on Harnessing the Invasive Water Hyacinth (Eichhornia crassipes) for Use as an Agricultural Soil Amendment. Land. DOI: 10.3390/land14051116.
[12] Shao Yan et al. (2017). Advances in management and utilization of invasive water hyacinth (Eichhornia crassipes) in aquatic ecosystems – a review. Critical Reviews in Biotechnology. DOI: 10.3109/07388551.2015.1132406.
[13] A. Malik (2006). Environmental challenge vis a vis opportunity: the case of water hyacinth. Environment international. DOI: 10.1016/j.envint.2006.08.004.
[14] Jing Xu et al. (2022). The Multifaceted Function of Water Hyacinth in Maintaining Environmental Sustainability and the Underlying Mechanisms: A Mini Review. International Journal of Environmental Research and Public Health. DOI: 10.3390/ijerph192416725.
