Selain simptom menopaus, kacip fatimah juga dikaji untuk masalah lain yang berkaitan dengan kekurangan estrogen, seperti tulang rapuh, kulit berkedut dan atrofi faraj. Industri kosmetik turut menggunakan ekstraknya dalam produk penjagaan kulit. Artikel ini merumuskan bukti kajian untuk kegunaan-kegunaan ini, dan menjelaskan bahawa kebanyakannya masih di peringkat makmal dan haiwan.
Mengapa Estrogen Penting untuk Tulang dan Kulit?
Selepas menopaus, paras estrogen menurun. Ini dikaitkan dengan kehilangan jisim tulang, penipisan kulit dan perubahan pada tisu faraj. Oleh kerana kacip fatimah mempunyai sifat fitoestrogen [1], penyelidik ingin mengetahui sama ada ia boleh melindungi tisu-tisu ini.
Ulasan 2024 menyatakan kajian semasa tertumpu pada kesan kacip fatimah terhadap penyakit berkaitan kekurangan estrogen pada wanita dan penyakit tulang [2].
Kesihatan Tulang
Kajian pada tikus selepas menopaus
Kajian 2019 menggunakan tikus betina yang dibuang ovari untuk meniru keadaan menopaus. Tikus diberi ekstrak daun atau akar var. alata pada dos 20 mg/kg sehari selama 8 minggu, dibandingkan dengan rawatan estrogen [3]:
Ekstrak daun meningkatkan pecahan isipadu tulang dan struktur mikro tulang dengan ketara berbanding tikus tanpa rawatan.
Daya patah dan tegasan maksimum tulang juga lebih tinggi dalam kumpulan ekstrak daun.
Kesan perlindungan ekstrak daun lebih baik berbanding ekstrak akar, dan menyerupai kesan estrogen.
Dapatan ini menarik kerana kebanyakan produk tradisional menggunakan akar atau keseluruhan tumbuhan.
Ulasan
Ulasan kesihatan kronik turut membincangkan peranan kacip fatimah dalam perlindungan kardiovaskular dan osteoporosis, sambil menekankan bahawa kajian lanjut diperlukan [4].
Kesihatan Faraj
Atrofi faraj ialah penipisan dan kekeringan dinding faraj akibat kekurangan estrogen selepas menopaus. Kajian 2019 menguji gel kacip fatimah yang disapu ke dalam faraj tikus yang dibuang ovari selama tujuh hari [5]:
Ketebalan epitelium faraj meningkat seiring dengan peningkatan dos.
Ekspresi protein yang berkaitan dengan percambahan sel, sambungan ketat sel dan saluran air meningkat.
Kesan ini serupa dengan gel estriol (sejenis estrogen).
Penyelidik menyimpulkan gel kacip fatimah berpotensi digunakan untuk merawat atrofi faraj [5]. Namun, ini kajian haiwan sahaja dan belum diuji pada wanita.
Kesihatan Kulit dan Anti-Penuaan
Sintesis kolagen
Ulasan 2012 menyatakan satu dapatan penting tentang kacip fatimah ialah sumbangannya dalam menggalakkan sintesis kolagen kulit. Ulasan itu menilai prestasi herba ini sebagai agen anti-penuaan, sama ada akibat penuaan semula jadi atau yang dipercepatkan oleh sinaran UV [6].
Anti-radang dan anti-elastase
Elastase ialah enzim yang memecahkan elastin, protein yang memberi keanjalan kepada kulit:
Ekstrak etil asetat daun kacip fatimah menunjukkan aktiviti anti-radang dan anti-elastase tertinggi. Tiga triterpenoid, iaitu asid betulinik, asid oleanolik dan lupeol, dikenal pasti [7].
Ekstrak metanol daun var. alata merencat enzim elastase dan COX-2, tidak toksik kepada sel fibroblas kulit sehingga 100 µg/mL dan memberi perlindungan terhadap sinaran UVB. Asid galik merupakan sebatian utama [8].
Keselamatan untuk kosmetik
Penilaian keselamatan ekstrak air untuk kegunaan kosmetik mendapati [9]:
Tidak menyebabkan mutasi dalam ujian bakteria.
Tidak menyebabkan kerengsaan mata dalam ujian kornea.
Tidak menunjukkan kesan buruk pada dos sapuan kulit berulang sehingga 1,000 mg/kg selama 28 hari dalam kajian haiwan.
Namun, analisis pemekaan menunjukkan ekstrak ini ialah pemeka (sensitizer) dengan kereaktifan rendah, iaitu berpotensi menyebabkan alahan kulit pada sesetengah individu.
Jadual Ringkasan Bukti
| Kegunaan | Jenis kajian | Status bukti |
|---|---|---|
| Tulang | Tikus selepas menopaus | Awal, positif [3] |
| Atrofi faraj | Tikus, gel faraj | Awal, positif [5] |
| Kolagen kulit | Ulasan kajian makmal | Awal [6] |
| Anti-elastase | Makmal | Awal [7][8] |
| Keselamatan kosmetik | Praklinikal | Umumnya selamat, tetapi pemeka [9] |
Panduan Praktikal
1. Untuk osteoporosis, ikut rawatan doktor seperti kalsium, vitamin D, senaman dan ubat yang ditetapkan. Kacip fatimah belum terbukti untuk tulang manusia.
2. Untuk kekeringan faraj selepas menopaus, berbincang dengan doktor tentang pilihan rawatan yang terbukti.
3. Untuk produk kulit, buat ujian tampalan kecil dahulu kerana ekstrak kacip fatimah berpotensi menyebabkan pemekaan [9].
4. Pilih produk berdaftar dan elakkan dakwaan berlebihan.
Antioksidan sebagai Asas
Kebanyakan kesan kacip fatimah yang dikaji untuk kulit dikaitkan dengan sifat antioksidannya. Ulasan menyatakan fitokimia dalam ekstrak kacip fatimah menunjukkan sifat antioksidan yang tinggi, yang penting untuk pelbagai aktiviti farmakologi [6]. Kajian varieti pula mendapati var. alata mempunyai fenolik dan aktiviti antioksidan yang lebih tinggi berbanding var. pumila, dan mengenal pasti flavon bergliko seperti orientin buat pertama kali dalam var. alata [10]. Ini memberi panduan kepada industri kosmetik dalam memilih varieti untuk formulasi.
Kesimpulan
Kajian pada tikus menunjukkan ekstrak daun kacip fatimah melindungi struktur tulang dan gel kacip fatimah memperbaiki atrofi faraj dalam keadaan menyerupai menopaus. Kajian makmal pula menyokong potensi anti-penuaan kulit melalui sintesis kolagen dan perencatan elastase. Namun, kesemua dapatan ini masih di peringkat praklinikal dan belum disahkan melalui ujian klinikal pada wanita.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Masalah tulang, kulit atau kesihatan faraj perlu dirujuk kepada doktor.
Rujukan
[1] Alif Aiman Zakaria et al. (2021). A Review on Therapeutic Effects of Labisia pumila on Female Reproductive Diseases. BioMed Research International. DOI: 10.1155/2021/9928199.
[2] Ying Wang et al. (2024). Traditional uses, botany, phytochemistry, pharmacology and applications of Labisia pumila: A comprehensive review. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2024.118522.
[3] T. R. Giaze et al. (2019). Comparative anti-osteoporotic properties of the leaves and roots of Marantodes pumilum var. alata in postmenopausal rat model. Journal of Traditional and Complementary Medicine. DOI: 10.1016/j.jtcme.2019.01.002.
[4] Nik Hazlina Nik Hussain et al. (2013). Potential Role of Labisia pumila in the Prevention and Treatment of Chronic Diseases. Journal of Field Robotics. DOI: 10.5539/jfr.v2n4p55.
[5] N. Tan et al. (2019). Intravaginal treatment with Marantodes pumilum (Kacip Fatimah) ameliorates vaginal atrophy in rats with post-menopausal condition. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2019.02.027.
[6] Suan-Chua Lee et al. (2012). Review on Labisia pumila (Kacip Fatimah): bioactive phytochemicals and skin collagen synthesis promoting herb. Fitoterapia. DOI: 10.1016/j.fitote.2012.04.002.
[7] N. Abdullah (2017). Elastase and inflammation inhibitory from Labisia pumila. Unknown Journal.
[8] Sharifah Syed Hassan et al. (2024). Anti-inflammatory Activity of Polyphenols from Labisia pumila Leaves Extract. Malaysian Journal of Fundamental and Applied Sciences. DOI: 10.11113/mjfas.v20n2.3369.
[9] N. Ali (2014). The dermatoxicological profile of Labisia pumila extract for cosmetic application. Unknown Journal.
[10] Suan-Chua Lee et al. (2022). Comparing Three Varieties of Labisia pumila (Primulaceae): Phytochemicals and Antioxidation. Trends in Sciences. DOI: 10.48048/tis.2023.4042.
