Jagung rebus, jagung bakar dan jagung cawan merupakan makanan yang sangat biasa di Malaysia. Namun, jagung bukan sekadar snek. Di peringkat global, jagung ialah salah satu tanaman bijirin terpenting yang membekalkan tenaga, nutrien dan sebatian bioaktif kepada berbilion manusia. Artikel ini merumuskan apa yang dikatakan oleh kajian saintifik tentang khasiat jagung.
Kepentingan Jagung di Dunia
Jagung (Zea mays) ialah tanaman bijirin penting dunia dan merupakan sumber nutrisi serta sebatian fitokimia [1]. Bersama beras dan gandum, jagung membekalkan 60% daripada pengambilan kalori dunia [2]. Jagung juga membekalkan sehingga 30% kalori makanan kepada 4.5 bilion orang di dunia [3].
Jagung kini merupakan bijirin utama dari segi isipadu pengeluaran dan dijangka menjadi tanaman yang paling banyak ditanam dan didagangkan dalam dekad akan datang. Secara global, ia digunakan terutamanya sebagai makanan ternakan [4].
Kandungan Nutrien
Jagung terdiri terutamanya daripada karbohidrat, dengan kanji sebagai pecahan utama, bersama protein sederhana dan lemak yang rendah yang tertumpu dalam lembaga biji [5]. Satu ulasan melaporkan komposisi umum berikut [3]:
| Komponen | Kandungan |
|---|---|
| Karbohidrat | 66.2% |
| Protein | 11.1% |
| Lemak | 3.6% |
| Vitamin dan mineral | 3.6% |
| Serat | 2.7% |
Jagung turut membekalkan vitamin B serta mineral seperti zat besi, zink dan magnesium [5]. Ulasan lain menyenaraikan vitamin A, B, E dan K, serta mineral magnesium, fosforus dan kalium [6].
Kelemahan pemakanan
Jagung kekurangan dua asid amino penting, iaitu triptofan dan lisina, serta mineral seperti zat besi dan zink dan vitamin B12 [3]. Ketersediaan bio mineral dalam jagung juga dikurangkan oleh antinutrien seperti fitat [5].
Sebatian Fitokimia
Jagung mengandungi pelbagai fitokimia utama seperti karotenoid, sebatian fenolik dan fitosterol [1]. Sebatian penting termasuk [6]:
Asid fenolik: asid ferulik, kumarik dan siringik.
Karotenoid: termasuk lutein dan zeaxantin.
Flavonoid: termasuk antosianin dalam jagung berwarna.
Serat diet.
Manfaat Kesihatan
Semakin banyak bukti saintifik menunjukkan pengambilan jagung bijirin penuh secara kerap boleh menurunkan risiko penyakit kronik seperti penyakit kardiovaskular, diabetes jenis 2 dan obesiti, serta memperbaiki kesihatan pencernaan [6]. Namun, penyelidik menyatakan kajian lanjut tentang sebatian bioaktif jagung masih diperlukan [6].
Kanji rintang daripada jagung dilaporkan mengurangkan risiko kanser sekum, aterosklerosis dan komplikasi berkaitan obesiti [1]. Jagung juga dianggap mempunyai nisbah kos-manfaat yang baik dalam pencegahan sindrom metabolik kerana kehadiran antioksidan seperti fenol dan fitosterol [7].
Minyak jagung
Satu sudu besar minyak jagung memenuhi keperluan asid lemak perlu untuk kanak-kanak atau orang dewasa yang sihat [1].
Kegunaan Tradisional
Rebusan rambut jagung, akar, daun dan tongkol jagung digunakan secara tradisional untuk masalah pundi kencing, loya, muntah dan masalah perut [1]. Rambut jagung dibincangkan dengan lebih lanjut dalam artikel lain siri ini.
Kesan Pemprosesan
Jagung biasanya tidak dimakan terus dari tongkol tetapi diproses terlebih dahulu. Bijirin yang diproses kadang-kadang lebih berkhasiat kerana ketersediaan nutrien meningkat dan antinutrien berkurangan, tetapi sesetengah rawatan juga boleh mengurangkan nutrien [8].
Kaedah memasak tradisional seperti nikstamalisasi (memasak dengan air kapur) dan penapaian boleh meningkatkan ketersediaan mikronutrien seperti niasin [9].
Biofortifikasi
Melalui pembiakan tumbuhan konvensional, kandungan protein, karotenoid provitamin A dan zink dalam jagung telah ditingkatkan [2]. Jagung Protein Berkualiti (QPM) mengandungi lebih banyak lisina, triptofan dan provitamin A [5].
Panduan Praktikal
1. Pilih jagung rebus atau bakar berbanding jagung cawan dengan mentega, susu pekat dan gula.
2. Makan bersama sumber protein lain seperti kekacang, telur atau ikan untuk melengkapkan lisina dan triptofan [3].
3. Pelbagaikan bijirin dengan beras perang, oat dan gandum penuh.
4. Kawal saiz hidangan jika anda menghidap diabetes, kerana jagung tinggi karbohidrat [5].
Dedak Jagung dan Produk Fermentasi
Dedak jagung, iaitu lapisan luar biji yang terhasil semasa pengilangan, merupakan sumber serat diet dan sebatian fenolik yang murah dan lestari. Ia kaya dengan polisakarida bukan kanji seperti arabinoxilan serta asid ferulik, p-kumarik dan siringik, yang dilaporkan dapat mengurangkan keterukan beberapa penyakit kronik [10]. Ini menunjukkan bahawa produk jagung bijirin penuh yang mengekalkan dedak lebih berkhasiat berbanding tepung jagung yang ditapis.
Jagung juga digunakan untuk menghasilkan makanan fermentasi tradisional menggunakan bakteria asid laktik. Makanan fermentasi berasaskan jagung dilaporkan mempunyai kualiti deria dan pemakanan yang lebih baik, jangka hayat yang lebih panjang dan menghasilkan sebatian antimikrob [11]. Jagung juga mengandungi beta-glukan, oligosakarida dan kanji rintang [11].
Jagung dalam Diet Dunia
Bagi satu pertiga penduduk dunia, terutamanya di sub-Sahara Afrika, Asia Tenggara dan Amerika Latin, jagung merupakan makanan ruji, tetapi kekurangan zat masih berleluasa. Ini menunjukkan manusia tidak boleh bergantung kepada jagung sahaja [9].
Kesimpulan
Jagung ialah bijirin penting dunia yang kaya karbohidrat dan mengandungi vitamin B, mineral, karotenoid, asid fenolik dan serat. Kajian mengaitkan pengambilan jagung bijirin penuh dengan risiko penyakit kronik yang lebih rendah, walaupun kajian lanjut masih diperlukan. Jagung kekurangan lisina dan triptofan, jadi ia paling baik dimakan bersama sumber protein lain.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Individu dengan diabetes atau keadaan kesihatan tertentu perlu berbincang dengan doktor atau pakar dietetik.
Rujukan
[1] K. Prasad et al. (2016). Maize—A potential source of human nutrition and health: A review. Cogent Food & Agriculture. DOI: 10.1080/23311932.2016.1166995.
[2] N. Palacios-Rojas et al. (2020). Mining maize diversity and improving its nutritional aspects within agro-food systems. Comprehensive reviews in food science and food safety. DOI: 10.1111/1541-4337.12552.
[3] M. Kaushal et al. (2022). Maize: an underexploited golden cereal crop. Cereal Research Communications. DOI: 10.1007/s42976-022-00280-3.
[4] O. Erenstein et al. (2022). Global maize production, consumption and trade: trends and R&D implications. Food Security. DOI: 10.1007/s12571-022-01288-7.
[5] Sandra Etumah Ifie et al. (2025). Nutritional composition of Zea mays L: A comprehensive Review of Macronutrients, Micronutrients, and Bioactive Compounds. Open Research Africa. DOI: 10.12688/openresafrica.16056.2.
[6] Siyuan Sheng et al. (2018). Corn phytochemicals and their health benefits. Food Science and Human Wellness. DOI: 10.1016/j.fshw.2018.09.003.
[7] S. Bathla et al. (2020). Nutritive Value. Maize – Production and Use. DOI: 10.5772/intechopen.88963.
[8] F. Bello et al. (2021). Nutritional Value, Bioactive Compounds, and Potential Health Benefits of Maize and Maize-Based Food Products. Handbook of Cereals, Pulses, Roots, and Tubers. DOI: 10.1201/9781003155508-13.
[9] E. Nuss et al. (2010). Maize: A Paramount Staple Crop in the Context of Global Nutrition. Comprehensive reviews in food science and food safety. DOI: 10.1111/j.1541-4337.2010.00117.x.
[10] Muzzamal Hussain et al. (2024). Maize bran as an agro-industrial by-product: its bioactive compounds and their potential health benefits. Cogent Food & Agriculture. DOI: 10.1080/23311932.2024.2390157.
[11] (2022). Bioactive Components and Health Benefits of Maize-based Fermented Foods: A Review. Biointerface Research in Applied Chemistry. DOI: 10.33263/briac134.338.
