Tanaman landskap membawa banyak manfaat, tetapi juga risiko. Pokok yang tumbang semasa ribut, akar yang merekahkan jalan dan tumbuhan hiasan beracun di taman permainan merupakan antara isu yang dihadapi pemilik rumah dan pihak berkuasa tempatan. Artikel ini membincangkan risiko tersebut dan cara mengurangkannya berdasarkan kajian.
Aduan Pokok Tepi Jalan Meningkat
Di Malaysia, perubahan pesat alam sekitar secara tidak langsung mempengaruhi keadaan pokok tepi jalan, termasuk kejadian pokok tumbang. Aduan awam berkaitan masalah pokok tepi jalan meningkat sebanyak 39% dari 2014 hingga 2016 [1].
Jenis Risiko
Kerosakan infrastruktur
Pokok tepi jalan diakui boleh merosakkan permukaan jalan, laluan pejalan kaki dan utiliti bawah tanah [2]. Model pemilihan pokok menekankan ciri morfologi seperti struktur akar, saiz kanopi dan corak pertumbuhan untuk mengelakkan kerosakan infrastruktur dan mengurangkan kos penyelenggaraan [3].
Pokok dan dahan tumbang
Pokok tepi jalan yang kurang tahan dan tidak sihat meningkatkan risiko patah dan tumbang yang membahayakan pemandu dan pejalan kaki. Dahan yang terjulur pula boleh melindungi lampu jalan, papan tanda dan isyarat lalu lintas [4].
Pereputan kayu
Jangkitan kulat pereput kayu merupakan masalah bandar yang berbahaya, kerana pereputan terkumpul selama bertahun-tahun dan meningkatkan bahaya pokok tumbang [5]. Kestabilan pokok boleh dipantau menggunakan kaedah tanpa invasif seperti tomografi akustik [5].
Tekanan haba dan kemarau
Tekanan bandar seperti haba dan kemarau meningkatkan kematian pucuk pokok. Tanah bandar juga menghalang perkembangan mikoriza yang penting untuk kesihatan akar [5].
Atribut Keselamatan dalam Pemilihan Spesies
Kajian di empat pihak berkuasa tempatan di Lembah Klang mengenal pasti atribut tambahan yang berkaitan keselamatan [2]:
| Atribut | Kepentingan |
|---|---|
| Sifat invasif akar | Elak kerosakan jalan dan paip |
| Kerapuhan kayu dan risiko dahan jatuh | Keselamatan pengguna jalan |
| Potensi alahan | Kesihatan awam |
| Ketahanan api | Keselamatan semasa kemarau |
| Kestabilan struktur dan ketahanan angin | Elak pokok tumbang |
Spesies Mudah vs Sukar Diselenggara
Kajian di Iskandar Malaysia mendapati keperluan penyelenggaraan berbeza mengikut spesies [4]:
Rendah: bunga tanjung (Mimusops elengi), kayu manis (Cinnamomum verum) dan merawan siput jantan (Hopea odorata).
Tinggi: mahogani Afrika (Khaya senegalensis).
Pokok atau dahan yang paling kuat cenderung menyebabkan kurang masalah dan memerlukan kurang penyelenggaraan [4].
Kajian berasingan di kawasan yang sama mendapati mempari (Pongamia pinnata), jambu laut (Syzygium grande), pulai (Alstonia angustifolia), merawan dan angsana mendapat skor penyelenggaraan yang baik [6].
Tumbuhan Landskap Beracun
Di taman awam
Tinjauan di 100 lokasi taman di Sicily, Itali mendapati 108 daripada 137 taksa yang direkodkan adalah beracun dan 32 menyebabkan alahan. Sebanyak 21 taksa dikategorikan sangat beracun [7].
Di laman rumah
Banyak tumbuhan landskap boleh menjadi toksik jika dimakan, dan berisiko kepada kanak-kanak kecil, haiwan peliharaan dan ternakan. Tumbuhan ini masih boleh digunakan, tetapi pemilik perlu mengenal pasti spesies toksik untuk mengelakkan pendedahan tidak sengaja [8].
Di kawasan hijau perbandaran
Di Mato Grosso do Sul, Brazil, 214 kes keracunan tanaman hiasan direkodkan dalam tempoh 2005 hingga 2015, dengan kanak-kanak sebagai 84% mangsa. Penyelidik mencadangkan pemilihan tanaman untuk kawasan hijau perbandaran berdasarkan kriteria yang meminimumkan risiko [9].
Pokok di Tempat yang Salah Juga Memanaskan
Pokok tidak selalu menyejukkan. Kajian simulasi mendapati kanopi padat boleh menyebabkan pemanasan setempat sehingga 25% di bahagian bawah angin, dan pokok perlu dielakkan di koridor pengudaraan [10].
Panduan Penyelenggaraan
1. Periksa pokok secara berkala, terutamanya pokok tua dan besar [5].
2. Cantas dahan terjulur yang menghalang lampu dan papan tanda [4].
3. Siram dan sungkup pokok semasa kemarau [5].
4. Pilih spesies berkayu kuat dan berakar tidak invasif [2].
5. Kenal pasti dan letakkan tumbuhan beracun jauh dari kawasan kanak-kanak [8].
6. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
7. Laporkan pokok berisiko di kawasan awam kepada pihak berkuasa tempatan.
Mengapa Pemilihan Awal Penting
Pangkalan data pemilihan pokok bandar di Eropah dibangunkan khusus untuk mencegah kesilapan perancangan yang boleh membawa kos ekologi dan ekonomi yang tinggi [11]. Di Malaysia, penyelidik turut membangunkan model pemilihan spesies pokok tepi jalan untuk rujukan pihak berkuasa tempatan, kerana spesies yang salah di tempat yang salah boleh membawa akibat besar [2]. Pangkalan data dalam talian kolaboratif untuk ketahanan iklim spesies pokok di Malaysia juga telah dibangunkan [12].
Bekalan Air untuk Pokok
Pokok yang cukup air lebih berupaya bertranspirasi dan menyejukkan persekitaran [13]. Pokok yang ditanam di atas rumput juga bertranspirasi jauh lebih tinggi berbanding pokok dalam lubang berturap [14], jadi ruang akar yang mencukupi membantu kesihatan pokok.
Kesimpulan
Aduan berkaitan pokok tepi jalan di Malaysia telah meningkat, dan risiko seperti pokok tumbang, kerosakan infrastruktur dan tumbuhan beracun perlu diurus dengan serius. Pemilihan spesies yang betul, pemeriksaan berkala dan penyelenggaraan yang baik membolehkan manfaat tanaman landskap dinikmati dengan selamat.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Penebangan atau pencantasan pokok besar di kawasan awam memerlukan kebenaran pihak berkuasa tempatan dan perlu dilakukan oleh arboris bertauliah. Jika berlaku keracunan, segera dapatkan rawatan perubatan.
Rujukan
[1] R. Hasan et al. (2018). DEVELOPING MALAYSIAN ROADSIDE TREE SPECIES SELECTION MODEL IN URBAN AREAS. PLANNING MALAYSIA JOURNAL. DOI: 10.21837/pmjournal.v16.i7.515.
[2] Ramly Hasan et al. (2025). Roadside Trees Species Selection Model for Environmental Health and Public Safety in MalaysiaRoadside Trees Species Selection Model for Environmental Health and Public Safety in Malaysia. Journal of Tropical Resources and Sustainable Science (JTRSS). DOI: 10.47253/jtrss.v13i3.2009.
[3] Sabarudin Buang et al. (2025). Optimizing Street Tree Selection Model for Sustainable Urban Landscapes in Malaysia. ALAM CIPTA International Journal Of Sustainable Tropical Design & Practice. DOI: 10.47836/ac.18.s2.paper07.
[4] Abdullah Rohayu et al. (2018). Identification of suitable trees for urban parks and roadsides in iskandar malaysia. Chemical engineering transactions. DOI: 10.3303/cet1863065.
[5] U. Lüttge et al. (2020). Trees: structure and function and the challenges of urbanization. Trees. DOI: 10.1007/s00468-020-01964-1.
[6] R. Abdullah (2019). Tree species for urban parks and roadside based on carbon storage, sequestration and maintenance in Iskandar Malaysia. Unknown Journal.
[7] G. Domina et al. (2024). Main Poisonous and Allergenic Plant Species in Sicilian Gardens and Parks: Applications and Recommendations for Use. Plants. DOI: 10.3390/plants13071031.
[8] Yuvraj Khamare et al. (2025). Common Poisonous Landscape Plant Species in Florida. EDIS. DOI: 10.32473/edis-ep648-2025.
[9] D. R. Pedrinho et al. (2021). Ocorrência de Casos de Intoxicação por Plantas Ornamentais Tóxicas no Estado de Mato Grosso do Sul. Ensaios e Ciência C Biológicas Agrárias e da Saúde. DOI: 10.17921/1415-6938.2021v25n2p186-194.
[10] Clément Nevers et al. (2026). Heat exposure and cooling efficiency of trees in a tropical hot-humid neighborhood with a park. Sustainable Cities and Society. DOI: 10.1016/j.scs.2026.107122.
[11] J. Vogt et al. (2016). Citree: a database supporting tree selection for urban areas in temperate climate. Landscape and Urban Planning. DOI: 10.1016/j.landurbplan.2016.06.005.
[12] Sofia Castelo et al. (2023). A study of climate resilience in urban tree species of Peninsular Malaysia. Eco Cities. DOI: 10.54517/ec.v5i1.2685.
[13] N. Meili et al. (2020). Tree effects on urban microclimate: Diurnal, seasonal, and climatic temperature differences explained by separating radiation, evapotranspiration, and roughness effects. Urban Forestry & Urban Greening. DOI: 10.1016/j.ufug.2020.126970.
[14] Mohammad A. Rahman et al. (2020). Traits of trees for cooling urban heat islands: A meta-analysis. Building and Environment. DOI: 10.1016/j.buildenv.2019.106606.
