Taman awam, pokok tepi jalan dan kawasan hijau perumahan sering dianggap sekadar hiasan bandar. Namun, semakin banyak kajian menunjukkan tanaman landskap mempunyai kaitan dengan kesihatan fizikal dan mental penduduk. Artikel ini merumuskan bukti tentang manfaat ruang hijau bandar, termasuk kajian di Kuala Lumpur dan Putrajaya.
Kajian di Kuala Lumpur
Pengunjung taman merasai manfaat kesihatan
Kajian di tiga taman di Kuala Lumpur menemu bual 250 pengunjung taman dan 60 penduduk berhampiran [1]:
Lebih separuh responden berada dalam usia bekerja dan mengunjungi taman sekurang-kurangnya 2 hingga 3 hari seminggu.
Bagi 98% responden, taman menyediakan ruang yang mencukupi untuk rekreasi seperti berjoging dan berjalan.
Lebih 80% responden melaporkan aktiviti di taman memberi kesan positif terhadap pengurangan tekanan, kecergasan fizikal, pengawalan berat badan dan kesejahteraan keseluruhan.
Lebih 50% sanggup menyumbang kepada pengurusan taman melalui derma atau kerja sukarela.
Penyelidik mencadangkan agar promosi ruang hijau di Malaysia dilihat sebagai intervensi kesihatan awam yang penting [1].
Mengapa rakyat Malaysia ke taman?
Tinjauan terhadap 669 pengguna lima taman di Kuala Lumpur mendapati sebab utama kunjungan ialah [2]:
| Sebab | Peratus |
|---|---|
| Mendapatkan udara segar | 74.7% |
| Mengurangkan tekanan dan berehat | 69.7% |
| Bersenam, bermain atau kekal cergas | 61.4% |
Kebanyakan responden mengunjungi taman bersama keluarga atau rakan, dan lebih 80% menganggap taman di Kuala Lumpur selamat [2].
Kajian di Putrajaya
Kira-kira 37% kawasan Putrajaya diperuntukkan sebagai kawasan lapang. Satu kajian (pracetak) terhadap pengguna empat kawasan lapang di Putrajaya mendapati saiz kawasan, kemudahan sedia ada dan kehijauan merupakan faktor utama yang menarik pengunjung [3].
Kajian lain terhadap 2,502 penduduk bandar di Malaysia mendapati kebanyakan responden berpuas hati dengan kemudahan hijau, tetapi isu seperti penyelenggaraan landskap dan pusat rekreasi perlu diperbaiki [4].
Bukti Antarabangsa
Kesihatan mental
Kajian di Australia terhadap 492 penduduk mendapati bilangan dan jumlah keluasan ruang hijau awam berkait dengan kesejahteraan mental yang lebih baik, dengan hubungan dos-tindak balas: lebih banyak ruang hijau, lebih baik kesihatan mental [5].
Di Singapura, kajian terhadap 1,000 isi rumah mendapati litupan kanopi pokok dalam radius 400 meter dari rumah berkait dengan kesihatan mental yang positif, lebih kuat berbanding kualiti penggunaan taman atau kehijauan yang dilihat [6].
Ulasan sistematik
Ulasan Kondo dan rakan mendapati hubungan negatif yang konsisten antara pendedahan ruang hijau bandar dengan kematian, kadar denyutan jantung dan keganasan, serta hubungan positif dengan perhatian, mood dan aktiviti fizikal [7].
Ulasan 68 artikel mendapati manfaat kesihatan lebih konsisten di kawasan yang mempunyai lebih banyak kanopi pokok, tetapi tidak bagi kawasan rumput [8].
Ulasan 153 artikel mendapati bilangan, peratus litupan tumbuhan dan saiz ruang hijau meningkatkan kesejahteraan, terutamanya kesihatan [9].
Kepelbagaian tumbuhan dan ciri air secara konsisten berkait dengan kesejahteraan mental [10].
Bukti Bercampur: Jangan Berlebihan
Ulasan Kondo mendapati keputusan bercampur atau tiada hubungan bagi kesihatan umum, berat badan, kemurungan dan tekanan yang diukur melalui kortisol [7]. Kebanyakan kajian juga bersifat keratan rentas, jadi hubungan sebab dan akibat belum dapat dipastikan [10].
Ulasan kajian di negara berpendapatan rendah dan sederhana mendapati kebanyakan kajian berkualiti sederhana hingga rendah, dan ruang hijau diukur secara subjektif [11]. Ini relevan kerana Malaysia termasuk dalam kumpulan negara ini.
Reka Bentuk Lebih Penting daripada Sekadar Menanam
Ulasan meta-naratif 38 kajian intervensi mendapati [12]:
Intervensi taman yang menggabungkan perubahan fizikal dan program promosi mempunyai bukti kukuh untuk meningkatkan penggunaan taman dan aktiviti fizikal.
Penghijauan tanah kosong mempunyai bukti kukuh untuk mengurangkan tekanan dan meningkatkan rasa selamat.
Penanaman pokok tepi jalan mempunyai bukti kukuh untuk manfaat alam sekitar.
Namun, intervensi taman tanpa program promosi kebanyakannya tidak berkesan (7 daripada 12 kajian tidak menunjukkan kesan ketara).
Panduan untuk Komuniti dan Pihak Berkuasa
1. Utamakan kanopi pokok, bukan sekadar rumput [8][6].
2. Sediakan ruang hijau dalam jarak berjalan kaki dari kediaman [5].
3. Gabungkan pembinaan taman dengan program aktiviti komuniti [12].
4. Pelbagaikan tumbuhan dan sertakan ciri air jika sesuai [10].
5. Libatkan penduduk dalam pengurusan taman, kerana ramai yang sanggup menyumbang [1].
Jenis Ruang Hijau yang Berbeza
Kajian di Belanda terhadap 322 individu mendapati kepuasan terhadap kehijauan kejiranan mempunyai hubungan langsung yang lebih kuat dengan kesejahteraan subjektif berbanding kepuasan terhadap taman bandar. Saiz taman persendirian pula memberi kesan tidak langsung melalui kepuasan terhadap kehijauan kejiranan [13]. Ini menunjukkan landskap di sekitar rumah, bukan sahaja taman besar, juga penting.
Ulasan sistematik 46 kajian turut menyimpulkan ruang hijau bandar merupakan tunggak utama tempat bandar yang lestari dan kesejahteraan manusia [14].
Kesimpulan
Kajian di Kuala Lumpur menunjukkan majoriti pengunjung taman merasakan manfaat kesihatan, dan bukti antarabangsa menyokong hubungan antara kanopi pokok dengan kesihatan mental. Namun, kebanyakan kajian bersifat keratan rentas dan sesetengah hasil bercampur. Tanaman landskap paling berkesan apabila direka dengan baik, mudah diakses dan disokong oleh program komuniti.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Aktiviti di taman boleh menyokong gaya hidup sihat tetapi bukan pengganti rawatan bagi sebarang masalah kesihatan.
Rujukan
[1] T. Nath et al. (2018). Urban green space and well-being in Kuala Lumpur, Malaysia. Urban Forestry & Urban Greening. DOI: 10.1016/j.ufug.2018.09.013.
[2] M. Sreetheran (2017). Exploring the urban park use, preference and behaviours among the residents of Kuala Lumpur, Malaysia. Urban Forestry & Urban Greening. DOI: 10.1016/j.ufug.2017.05.003.
[3] Abdulrahman Saadu Danjaji et al. (2021). Urban Green Spaces As Promoters of Healthy Living: Evidence From Putrajaya, Malaysia. Unknown Journal. DOI: 10.21203/rs.3.rs-1166766/v1.
[4] M. Awang et al. (2022). Socio-Ecological Support and Physical Facilities Satisfaction: How They Link to Social Participation and Well-Being among Urban Residents in Malaysia. Sustainability. DOI: 10.3390/su14031184.
[5] L. Wood et al. (2017). Public green spaces and positive mental health – investigating the relationship between access, quantity and types of parks and mental wellbeing. Health & Place. DOI: 10.1016/j.healthplace.2017.09.002.
[6] Liqing Zhang et al. (2021). Relative importance of quantitative and qualitative aspects of urban green spaces in promoting health. Landscape and Urban Planning. DOI: 10.1016/j.landurbplan.2021.104131.
[7] M. Kondo et al. (2018). Urban Green Space and Its Impact on Human Health. International Journal of Environmental Research and Public Health. DOI: 10.3390/ijerph15030445.
[8] P. Nguyen et al. (2021). Green Space Quality and Health: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health. DOI: 10.3390/ijerph182111028.
[9] R. Reyes-Riveros et al. (2021). Linking public urban green spaces and human well-being: A systematic review. Urban Forestry & Urban Greening. DOI: 10.1016/j.ufug.2021.127105.
[10] Zhengyang Xu et al. (2025). Associations Between Urban Green Space Quality and Mental Wellbeing: Systematic Review. Land. DOI: 10.3390/land14020381.
[11] F. Shuvo et al. (2020). Urban green space and health in low and middle-income countries: A critical review. Urban Forestry & Urban Greening. DOI: 10.1016/j.ufug.2020.126662.
[12] R. Hunter et al. (2019). Environmental, health, wellbeing, social and equity effects of urban green space interventions: A meta-narrative evidence synthesis. Environment international. DOI: 10.1016/j.envint.2019.104923.
[13] Yuwen Zhao et al. (2023). How does urban parks, neighborhood open spaces, and private gardens relate to individuals’ subjective well-being: results of a structural equation model. Sustainable Cities and Society. DOI: 10.1016/j.scs.2023.105094.
[14] M. Jabbar et al. (2021). Assessing the role of urban green spaces for human well-being: a systematic review. Geojournal. DOI: 10.1007/s10708-021-10474-7.
