Kuaci bunga matahari merupakan snek popular di Malaysia, terutamanya semasa musim perayaan. Selain sedap dikunyah, biji bunga matahari kaya dengan nutrien penting. Artikel ini merumuskan apa yang kajian katakan tentang kandungan nutrien dan potensi kesihatan biji bunga matahari.
Mengenali Bunga Matahari
Bunga matahari (Helianthus annuus) ialah tanaman minyak penting yang berasal dari benua Amerika dan kini ditanam di seluruh dunia [1]. Di peringkat global, bunga matahari merupakan sumber minyak sayuran keempat terbesar selepas kacang soya, sawit dan biji sesawi [2].
Bunga di bahagian tengah kepala bunga dipanggil “bunga cakera”, dan bunga inilah yang matang menjadi biji bunga matahari [3].
Kandungan Nutrien Biji
Makronutrien
Kajian di Romania mendapati biji bunga matahari mengandungi 33.85% protein dan 65.42% lipid, serta 18 unsur mineral [4]. Kajian lain terhadap biji dari Maghribi mendapati kandungan protein 22.98 g/100 g dan minyak 41.30 g/100 g [5]. Perbezaan ini menunjukkan komposisi berbeza mengikut varieti dan kawasan.
Kajian 2024 membandingkan empat varieti bunga matahari makanan dan empat varieti minyak, dan mendapati komposisi asid lemak dan asid amino berbeza antara varieti. Asid amino paling tinggi ialah asid glutamik, diikuti asid aspartik dan arginina [6].
Vitamin
Biji bunga matahari mengandungi vitamin B1, B5, vitamin E dan folat. Suku cawan biji bunga matahari dilaporkan menyediakan kira-kira 90% keperluan harian vitamin E [7]. Vitamin E ialah antioksidan kuat yang berperanan memelihara kesihatan jantung [7].
Mineral
Biji bunga matahari kaya dengan kuprum, magnesium, selenium dan fosforus [7]. Kajian lain turut menyenaraikan zat besi, zink, mangan dan kalium [8]. Analisis sinar-X mengesan 13 unsur termasuk fosforus, kalium, kalsium, mangan, besi, kuprum, zink dan selenium [9].
Sebatian Bioaktif
Bunga matahari mengandungi pelbagai sebatian fitokimia [1]:
Serat diet
Tokoferol (vitamin E) dan fitosterol
Flavonoid dan asid fenolik
Karotenoid
Asid klorogenik dan asid kafeik
Kajian varieti di Turki mendapati kuersetin dan rutin merupakan sebatian fenolik paling banyak dalam biji bunga matahari [10].
Potensi Kesihatan
Jantung
Lemak dalam biji bunga matahari dianggap mesra jantung, dan lignan, arginina serta asid fenolik dikatakan menyokong kesihatan kardiovaskular [7]. Minyak biji mengandungi asid lemak tak tepu (asid linoleik), tokoferol dan fitosterol yang cenderung merendahkan LDL [11].
Antioksidan dan lain-lain
Ekstrak bunga matahari dilaporkan berpotensi sebagai agen antimikrob, anti-radang, antitumor dan antioksidan [1]. Dalam kajian makmal yang membandingkan biji rami, chia, bunga matahari dan rami hemp, biji bunga matahari mempunyai aktiviti antioksidan tertinggi [12].
Had Bukti
Ulasan tentang biji bunga matahari dalam kesihatan menyatakan potensi perubatan biji bunga matahari perlu disahkan melalui kajian klinikal terkawal [8]. Banyak dakwaan kesihatan dalam ulasan berdasarkan kandungan nutrien dan kajian makmal, bukan ujian langsung terhadap pengambilan biji pada manusia.
Bagaimana Menikmatinya dengan Sihat?
1. Pilih biji tanpa garam atau rendah garam, kerana kuaci komersial sering tinggi natrium.
2. Kawal saiz hidangan, kerana biji tinggi lemak dan kalori [4].
3. Taburkan atas salad, bubur atau yogurt sebagai sumber protein dan vitamin E.
4. Simpan di tempat sejuk dan kering untuk mengelakkan minyak menjadi tengik.
5. Elakkan jika alah kepada biji bunga matahari.
Kegunaan Tradisional
Persediaan biji bunga matahari digunakan secara meluas dalam perubatan tradisional. Biji ini dilaporkan mempunyai aktiviti antioksidan, antikanser, anti-radang, antihipertensi, perlindungan kulit, penurun kolesterol, penahan sakit dan antibakteria, serta digunakan untuk sembelit, disentri dan masalah kencing [8]. Persediaan minyak dan ekstrak biji juga digunakan untuk jangkitan bronkus, tekak dan paru-paru, serta batuk dan selesema [8]. Namun, kebanyakan dakwaan ini belum disahkan melalui ujian klinikal.
Biji Bunga Matahari Berbanding Biji Lain
Kajian di Benghazi, Libya menganalisis komposisi lima jenis biji popular termasuk jagung, biji bunga matahari, biji tembikai, biji labu dan kacang kuda. Penyelidik menyatakan biji bunga matahari ialah makanan padat nutrien yang mempunyai potensi peranan dalam keradangan kronik, jangkitan, penyakit kardiovaskular dan penyakit kulit, yang dikaitkan dengan fitosterol, asid lemak tak tepu, protein serta pelbagai vitamin dan mineral [13].
Ulasan terkini juga menyatakan biji bunga matahari murah, mudah didapati dan berkhasiat sepanjang tahun [7]. Ia mempunyai kandungan asid lemak politaktepu dan potensi antioksidan yang lebih tinggi berbanding beberapa biji minyak dan bijirin lain [14].
Varieti Makanan dan Minyak
Biji bunga matahari makanan (jenis kuaci) dan biji minyak berbeza dari segi sifat kejuruteraan, tekstur, struktur sel dan taburan minyak, protein serta kanji [6]. Ini bermakna kuaci yang kita makan mungkin berbeza komposisinya daripada biji yang diperah untuk minyak.
Ringkasan Nutrien
Biji bunga matahari membekalkan protein, lemak tak tepu, vitamin E dan mineral dalam satu snek yang mudah dibawa.
Kesimpulan
Biji bunga matahari kaya dengan protein, lemak tak tepu, vitamin E, magnesium, selenium dan sebatian fenolik seperti kuersetin dan rutin. Ia boleh menjadi snek berkhasiat jika dimakan secara sederhana dan tanpa garam berlebihan. Namun, kebanyakan dakwaan kesihatan masih memerlukan kajian klinikal untuk pengesahan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Individu yang mempunyai alahan makanan atau penyakit kronik perlu mendapatkan nasihat doktor atau pakar diet.
Rujukan
[1] B. Adeleke et al. (2020). Oilseed crop sunflower (Helianthus annuus) as a source of food: Nutritional and health benefits. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.1783.
[2] S. Khurana et al. (2020). Sunflower (Helianthus annuus) Seed. Unknown Journal. DOI: 10.1007/978-981-15-4194-0_5.
[3] C. Vasudha et al. (2021). Nutritional quality analysis of sunflower seed cake (SSC). Unknown Journal.
[4] Ancu?a Petraru et al. (2021). Nutritional Characteristics Assessment of Sunflower Seeds, Oil and Cake. Perspective of Using Sunflower Oilcakes as a Functional Ingredient. Plants. DOI: 10.3390/plants10112487.
[5] Jamila Gagour et al. (2022). Proximate Composition, Physicochemical, and Lipids Profiling and Elemental Profiling of Rapeseed (Brassica napus L.) and Sunflower (Helianthus annuus L.) Grown in Morocco. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine : eCAM. DOI: 10.1155/2022/3505943.
[6] Zhenyuan Li et al. (2024). Properties and Characterization of Sunflower Seeds from Different Varieties of Edible and Oil Sunflower Seeds. Foods. DOI: 10.3390/foods13081188.
[7] Y. Puraikalan et al. (2023). Sunflower Seeds (Helianthus Annuus) and Health Benefits: A Review. Recent Progress in Nutrition. DOI: 10.21926/rpn.2303010.
[8] D. Pal (2011). Sunflower ( Helianthus annuus L.) Seeds in Health and Nutrition. Nuts and Seeds in Health and Disease Prevention. DOI: 10.1016/b978-0-12-375688-6.10130-6.
[9] D. Sammaiah (2026). Trace Elemental Profiling of Sunflower seeds by Energy-Dispersive X-ray Fluorescence: Nutritional Significance and Implications for Cardiovascular Health. International Journal of Advanced Research in Biological Sciences (IJARBS). DOI: 10.22192/ijarbs.2026.13.08.003.
[10] M. Özcan et al. (2023). Determination of bioactive compounds, phenolic contents, fatty acid and biogenic element profiles of the seeds of sunflower (Helianthus annuus L.) genotypes. Food and Humanity. DOI: 10.1016/j.foohum.2023.100222.
[11] S. Rauf et al. (2020). The exploitation of sunflower (Helianthus annuus L.) seed and other parts for human nutrition, medicine and the industry. Helia. DOI: 10.1515/helia-2020-0019.
[12] J. Barsby et al. (2021). Nutritional properties of selected superfood extracts and their potential health benefits. PeerJ. DOI: 10.7717/peerj.12525.
[13] S. Saad et al. (2021). Approximate composition analysis and nutritive values of different varieties of edible seeds. Asian Journal of Medical Sciences. DOI: 10.3126/ajms.v12i6.33792.
[14] Sonu et al. (2025). Utilization of sunflower seeds in functional food product development: A review. International Journal of Advanced Biochemistry Research. DOI: 10.33545/26174693.2025.v9.i7l.4854.
