Ubi kayu terkenal sebagai tanaman yang mudah ditanam, tahan kemarau dan boleh tumbuh di tanah kurang subur. Namun, untuk mendapatkan hasil yang tinggi, pemilihan varieti, amalan agronomi dan kawalan penyakit sangat penting. Artikel ini merumuskan kajian tentang penanaman ubi kayu, dengan tumpuan kepada pengalaman di Asia Tenggara.
Kelebihan Ubi Kayu sebagai Tanaman
Ubi kayu ialah tanaman makanan ruji yang tahan kemarau [1]. Ia mampu bertahan dalam keadaan pertumbuhan yang sukar dan boleh disimpan lama di dalam tanah, menjadikannya tanaman yang berdaya tahan [2]. Ubi kayu juga tahan terhadap variasi iklim dan mampu tumbuh di tanah marginal [3].
Kemajuan Pembiakan di Asia
Di Asia, ubi kayu ditanam oleh lebih 8 juta petani. Pusat Pertanian Tropika Antarabangsa (CIAT) bersama institut penyelidikan pertanian kebangsaan memulakan penyelidikan pembiakan dan agronomi di Asia pada tahun 1983 [4]:
Program pembiakan berjaya melancarkan kultivar berhasil tinggi.
Purata hasil meningkat daripada 13.0 tan sehektar pada tahun 1996 kepada 21.3 tan sehektar pada tahun 2016.
Fokus kini beralih kepada ciri bernilai tinggi seperti ubi kayu berlilin (waxy) dan ketahanan terhadap perosak dan penyakit invasif.
Varieti dan Hasil
Varieti “Malaysia” di Indonesia
Menariknya, terdapat varieti tempatan yang dipanggil “Malaysia” yang ditanam di Sumatera Utara, Indonesia. Kajian di sana mendapati:
Varieti Malaysia merupakan antara genotip yang paling banyak ditemui, dengan potensi hasil 32.9 hingga 64.3 tan sehektar pada umur 10 bulan [5].
Dalam ujian varieti lain, varieti Malaysia Tempatan menghasilkan 41,030 kg sehektar, di belakang Malang-4 (49,830 kg) dan Farsem (41,690 kg) [6].
Varieti Thailand
Kajian varieti Thailand mendapati KU50, Rayong 9 (RY9) dan Huay Bong 60 (HB60) merupakan varieti penting. HB60 dan RY9 menunjukkan pertumbuhan, kadar fotosintesis dan hasil yang lebih tinggi [7].
Varieti Indonesia terkini
Varieti Vamas 1 yang dilancarkan di Indonesia pada tahun 2020 menunjukkan [8]:
Hasil ubi segar 25% lebih tinggi daripada UJ3 dan 15% lebih tinggi daripada UJ5 pada umur 7 bulan.
Kandungan kanji yang lebih tinggi.
Ketahanan sederhana terhadap hama dan penyakit reput akar.
Kandungan HCN ubi segar yang lebih rendah (19.68 ppm) berbanding UJ3 (48.9 ppm).
Pembajaan
Kajian di tanah kering Alfisol di Indonesia mendapati varieti Litbang UK2 dengan dos baja sederhana (112.5 kg N + 108 kg P2O5 + 120 kg K2O sehektar) menghasilkan 80.22 tan ubi segar sehektar, lebih tinggi daripada varieti lain. Namun, kandungan kanjinya (18.6%) lebih rendah daripada varieti lain yang melebihi 22% [9].
Iklim dan Hasil
Kajian 41 percubaan di Thailand mendapati [10]:
Hujan kumulatif pada bulan ke-4 hingga 5 dan ke-6 hingga 10 selepas tanam memberi kesan positif kepada hasil.
Suhu udara tinggi pada bulan ke-4 hingga 10 memberi kesan negatif kepada hasil ubi segar dan kering.
Varieti berbeza memberi tindak balas yang berbeza terhadap faktor persekitaran.
Ancaman Utama: Penyakit Mozek Ubi Kayu (CMD)
Penyakit mozek ubi kayu merupakan cabaran serius di tanah besar Asia Tenggara [11]. Ketahanan terhadap perosak dan penyakit invasif menjadi keutamaan kerana ancaman CMD yang muncul [4].
Kajian di Kemboja
Kajian lapangan selama tiga musim di Kemboja mendapati [11]:
| Dapatan | Butiran |
|---|---|
| Varieti tahan | KU50 dan Huaybong60 menunjukkan toleransi CMD yang unggul dan hasil yang lebih tinggi |
| Masa jangkitan | Pokok yang menunjukkan simptom awal (60 hari selepas tanam) menghasilkan jauh lebih rendah |
| Bahan tanaman bersih | Pokok daripada keratan batang bersih menghasilkan 20% hingga 2.7 kali ganda lebih tinggi |
| Bahan tanaman berpenyakit | Penurunan hasil kira-kira 50% bagi varieti mudah dijangkiti |
Pengajaran utama: Petani boleh mengurangkan kerugian dengan memilih keratan daripada pokok yang tidak menunjukkan simptom [11].
Pembiakan pantas bahan tanaman bersih
Kajian di Thailand mendapati anak pokok daripada sistem aeroponik (keratan tunas daun, keratan mini dan keratan biasa) menunjukkan prestasi setanding kaedah konvensional dari segi fotosintesis, hasil dan indeks tuai [7]. Ini membuka peluang untuk menghasilkan bahan tanaman bebas penyakit dengan cepat.
Panduan untuk Petani
1. Pilih varieti yang sesuai dengan tujuan (makanan, kanji atau industri) dan kawasan.
2. Gunakan keratan batang yang sihat daripada pokok bebas simptom penyakit mozek [11].
3. Buang dan musnahkan pokok berpenyakit dengan segera.
4. Baja secara seimbang mengikut keperluan tanah dan varieti [9].
5. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk tempoh tunggu sebelum tuai.
6. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian tentang varieti yang disyorkan, kawalan perosak bersepadu dan pengurusan penyakit.
7. Tuai pada masa yang sesuai dan proses segera kerana ubi kayu cepat rosak selepas dituai.
Kesimpulan
Ubi kayu ialah tanaman yang berdaya tahan dengan potensi hasil yang tinggi. Program pembiakan di Asia telah meningkatkan purata hasil dengan ketara, dan varieti baharu menawarkan hasil, kandungan kanji dan ketahanan penyakit yang lebih baik. Ancaman terbesar kini ialah penyakit mozek ubi kayu, yang boleh mengurangkan hasil sehingga separuh. Penggunaan bahan tanaman bersih dan varieti tahan merupakan kunci untuk melindungi hasil.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Petani perlu merujuk Jabatan Pertanian dan MARDI untuk varieti dan amalan yang sesuai dengan kawasan masing-masing.
Rujukan
[1] Julie A. Montagnac et al. (2009). Nutritional Value of Cassava for Use as a Staple Food and Recent Advances for Improvement. Comprehensive reviews in food science and food safety. DOI: 10.1111/j.1541-4337.2009.00077.x.
[2] A. Amelework et al. (2022). On-Farm Multi-Environment Evaluation of Selected Cassava (Manihot esculenta Crantz) Cultivars in South Africa. Plants. DOI: 10.3390/plants11233339.
[3] Abraham Woru Borku et al. (2025). Cassava in Focus: A Comprehensive Literature Review, Its Production, Processing Landscape, and Multi-dimensional Benefits to Society. Food Chemistry Advances. DOI: 10.1016/j.focha.2025.100945.
[4] A. I. Malik et al. (2020). Cassava breeding and agronomy in Asia: 50 years of history and future directions. Breeding Science. DOI: 10.1270/jsbbs.18180.
[5] E. H. Kardhinata et al. (2020). IDENTIFICATION AND INVENTORY OF CASSAVA (Manihot esculenta Crantz) IN NORTH SUMATERA. Unknown Journal. DOI: 10.31289/biolink.v7i1.3405.
[6] Y. Widodo et al. (2021). Farmers’ Preference of Cassava (Manihot esculenta Crantz) Varieties Introduced to Improve Plant Productivity in North Sumatra Province, Indonesia. Annual Research & Review in Biology. DOI: 10.9734/arrb/2021/v36i930422.
[7] Sovannara Moun et al. (2025). Photosynthetic Traits, Growth, and Yield of Cassava Plantlets From Different Sources and Cultivars. Scientifica. DOI: 10.1155/sci5/5512707.
[8] Sholihin (2022). Vamas 1, a new early root bulking, high-yielding, high-starch content cassava variety. E3S Web of Conferences. DOI: 10.1051/e3sconf/202236104014.
[9] S. Wahyuningsih et al. (2023). RESPONSE OF CASSAVA VARIETIES (MANIHOT ESCULENTA CRANTZ) TO DIFFERENT FERTILIZER DOSES IN ALFISOL DRY LAND AREA OF INDONESIA. Applied Ecology and Environmental Research. DOI: 10.15666/aeer/2102_16551663.
[10] Phongnapha Phanthanong et al. (2025). Variety-specific responses to climatic and edaphic factors in cassava productivity. Frontiers in Agronomy. DOI: 10.3389/fagro.2025.1476033.
[11] A. I. Malik et al. (2022). Susceptibility of Cassava Varieties to Disease Caused by Sri Lankan Cassava Mosaic Virus and Impacts on Yield by Use of Asymptomatic and Virus-Free Planting Material. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy12071658.
