Di pasar dan kebun di Malaysia, kita boleh menemui dua jenis markisa: yang berkulit ungu gelap dan yang berkulit kuning. Kedua-duanya ialah spesies yang sama, Passiflora edulis, tetapi kajian menunjukkan perbezaan ketara dalam rasa, warna dan kandungan sebatian bioaktif. Artikel ini membandingkan kedua-dua jenis berdasarkan kajian saintifik.
Dua Bentuk, Satu Spesies
Passiflora edulis mempunyai dua subspesies utama, iaitu markisa ungu (P. edulis f. edulis) dan markisa kuning (P. edulis f. flavicarpa), dan kedua-duanya ditanam untuk buahnya yang wangi [1]. Di Malaysia, kedua-dua jenis ini biasa ditanam [2].
Namun, kedua-duanya bukan sekadar berbeza warna kulit. Kajian di China yang membandingkan kedua-dua populasi mendapati profil flavonoid daun mereka sangat berbeza, dan penyelidik mencadangkan kedua-duanya perlu dibezakan dalam kajian farmakologi [3]. Ulasan markisa ungu juga menyatakan banyak kajian tidak menyatakan jenis markisa yang digunakan dengan tepat, yang boleh menyebabkan kesan kesihatan disalah kaitkan [4].
Perbandingan Kandungan Bioaktif
Kajian di India Timur Laut
Kajian membandingkan genotip markisa ungu dan kuning dari India Timur Laut [5]:
| Kandungan (setiap 100 g) | Ungu | Kuning |
|---|---|---|
| Jumlah fenolik | 646.04 mg | 195.54 mg |
| Karotenoid | 0.98 mg | 0.79 mg |
| Antosianin | 213.85 mg | 30.55 mg |
| Vitamin C | 130.64 mg | 326.61 mg |
| Flavonoid | 120.60 mg | 143.55 mg |
Markisa kuning juga mengandungi zink yang jauh lebih tinggi (71.25 ppm berbanding 35.04 ppm) [5].
Kajian di Kerala
Kajian aksesi markisa di Kerala mendapati jenis ungu mempunyai jumlah pepejal larut (kemanisan), gula dan vitamin C yang lebih tinggi, manakala jenis kuning mempunyai keasidan, karotenoid, fenol dan flavonoid yang lebih tinggi. Aktiviti antioksidan juga lebih tinggi dalam jenis kuning [6].
Kajian lain di Kerala pula mendapati markisa kuning mengandungi vitamin C (36.34 mg/100 g) dan karotena tertinggi, manakala markisa ungu menunjukkan sifat antidiabetes tertinggi dalam ujian perencatan enzim alfa-amilase [7].
Perhatian: Dapatan tentang vitamin C dan antioksidan tidak konsisten antara kajian. Ini mungkin kerana perbezaan varieti, tanah, iklim dan kaedah analisis.
Kulit, Isi dan Biji: Setiap Bahagian Berbeza
Kajian membandingkan markisa kuning, ungu dan oren mendapati [8]:
Markisa kuning: kulitnya tinggi pektin (37.37 g/100 g); isinya tinggi kriptoxantin, alfa-karotena, beta-karotena dan provitamin A; bijinya tinggi serat diet.
Markisa ungu: kulit dan bijinya tinggi antosianin (103.68 mg/100 g).
Kajian metabolom mendapati kebanyakan flavonol, antosianin dan flavanol lebih tinggi dalam markisa ungu, manakala flavonoid dan flavonoid karbonosida lebih banyak dalam markisa kuning [9].
Satu lagi kajian dari ladang di China mendapati jumlah flavonoid, antosianin dan prosianidin meningkat dalam kulit kedua-dua jenis apabila buah semakin masak, dan kandungan ini lebih tinggi dalam kulit markisa ungu [10].
Kajian Markisa Ungu di Malaysia
Kajian markisa ungu yang ditanam di Malaysia menganalisis jus dan bijinya [2]:
| Bahagian | Vitamin C (mg/100 mg) |
|---|---|
| Biji | 53.68 |
| Jus | 46.66 |
Biji juga mempunyai jumlah fenolik dan aktiviti antioksidan yang lebih tinggi berbanding jus. Penyelidik menyimpulkan biji markisa ungu mempunyai aktiviti antioksidan dan kandungan vitamin C yang paling kuat [2].
Perbezaan Kesan Farmakologi
Kajian pada mencit mendapati ekstrak etanol markisa kuning menunjukkan kesan anti-kebimbangan pada dos 400 mg/kg, manakala markisa ungu pada dos yang sama menunjukkan kesan penenang [3]. Ini mengukuhkan pandangan bahawa kedua-dua jenis tidak boleh dianggap sama.
Jadual Ringkasan
| Ciri | Markisa ungu | Markisa kuning |
|---|---|---|
| Antosianin | Lebih tinggi [5][8] | Lebih rendah |
| Pektin kulit | – | Tinggi [8] |
| Provitamin A isi | – | Tinggi [8] |
| Kemanisan | Lebih tinggi [6] | Lebih masam [6] |
| Vitamin C | Tidak konsisten | Tidak konsisten |
Panduan Memilih
1. Untuk dimakan segar, markisa ungu biasanya lebih manis [6].
2. Untuk jus dan kordial, markisa kuning yang lebih masam sesuai dicampur dengan bahan lain.
3. Makan bersama biji kerana biji kaya antioksidan dan vitamin C [2].
4. Pelbagaikan jenis untuk mendapat manfaat antosianin daripada markisa ungu dan karotenoid daripada markisa kuning.
Bagaimana dengan Markisa Oren?
Selain ungu dan kuning, terdapat juga markisa oren. Kajian perbandingan mendapati isi markisa oren mempunyai kandungan likopena (4,405 µg/100 g), lutein, zeaxantin dan jumlah karotenoid yang lebih tinggi, manakala kulitnya kaya beta-karotena [8]. Ini menunjukkan kepelbagaian warna markisa turut mencerminkan kepelbagaian sebatian bioaktif. Kematangan juga penting: kandungan flavonoid dan antosianin dalam kulit meningkat apabila buah semakin masak [10].
Kesimpulan
Markisa ungu dan kuning mempunyai kelebihan masing-masing. Markisa ungu lebih kaya dengan antosianin dan biasanya lebih manis, manakala markisa kuning lebih tinggi pektin dalam kulit dan provitamin A dalam isi. Dapatan tentang vitamin C dan aktiviti antioksidan berbeza antara kajian, jadi kedua-dua jenis boleh dianggap sama baik sebagai sebahagian diet seimbang.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Kandungan nutrien berbeza mengikut varieti, kawasan tanaman dan tahap kematangan.
Rujukan
[1] Jordy Campos-Rodriguez et al. (2023). Passion fruit (Passiflora edulis): Nutritional composition, bioactive compounds, utilization of by-products, biocontrol, and organic fertilization in cultivation. Scientia Agropecuaria. DOI: 10.17268/sci.agropecu.2023.040.
[2] Muhammad Izzat Zakwan Samudin et al. (2022). Total Phenolic Content and Antioxidant Activity of Passiflora edulis Extract. Journal Of Agrobiotechnology. DOI: 10.37231/jab.2022.13.2.291.
[3] Hong-Wei Li et al. (2011). Comparative studies on anxiolytic activities and flavonoid compositions of Passiflora edulis ‘edulis’ and Passiflora edulis ‘flavicarpa’. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2010.11.039.
[4] Alexandre M A Fonseca et al. (2022). Purple passion fruit (Passiflora edulis f. edulis): A comprehensive review on the nutritional value, phytochemical profile and associated health effects. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2022.111665.
[5] Prerna Kumawat et al. (2025). Profiling of Bioactive Compounds and Mineral Composition of Purple and Yellow Passion Fruit from Northeastern India: Nutritional Implications for Tribal Communities. Plant Foods for Human Nutrition. DOI: 10.1007/s11130-025-01439-z.
[6] S. M. Charan et al. (2018). Quality characteristics and antioxidant activity of passion fruit (Passiflora edulis Sims.) accessions. Indian Journal of Horticulture. DOI: 10.5958/0974-0112.2018.00034.8.
[7] J. Sebastian et al. (2018). Antidiabetic and Antioxidant Profile of Three Varieties of Passion Fruit. FoodSci: Indian Journal of Research in Food Science and Nutrition. DOI: 10.15613/fijrfn/2018/v5i1/178477.
[8] Luzia Caroline Ramos dos Reis et al. (2018). Antioxidant potential and physicochemical characterization of yellow, purple and orange passion fruit. Journal of Food Science and Technology. DOI: 10.1007/s13197-018-3190-2.
[9] Wen-Ming Qiu et al. (2020). Combined analysis of transcriptome and metabolome reveals the potential mechanism of coloration and fruit quality in yellow and purple Passiflora edulis Sims. Journal of agricultural and food chemistry. DOI: 10.1021/acs.jafc.0c03619.
[10] Mengya Shi et al. (2021). Flavonoids Accumulation in Fruit Peel and Expression Profiling of Related Genes in Purple (Passiflora edulis f. edulis) and Yellow (Passiflora edulis f. flavicarpa) Passion Fruits. Plants. DOI: 10.3390/plants10112240.
