Bawang putih (Allium sativum) ialah bahan masakan wajib di dapur Malaysia, daripada tumisan sambal hingga sup dan masakan Cina. Dalam amalan perubatan tradisional Melayu, bawang putih juga digunakan untuk pelbagai tujuan, termasuk membantu menurunkan tekanan darah [1]. Bawang putih telah digunakan sebagai makanan dan ubat selama lebih 5,000 tahun [2]. Namun, apa yang benar-benar dibuktikan oleh kajian moden? Artikel ini merumuskan bukti secara seimbang.
Sebatian Utama dalam Bawang Putih
Bawang putih mengandungi pelbagai sebatian bioaktif seperti alisin, alliin, dialil sulfida, dialil disulfida, dialil trisulfida, ajoena dan S-alilsisteina [3]. Kebanyakan khasiat bawang putih dikaitkan dengan sebatian sulfur organik ini.
Bawang putih yang utuh tidak mengandungi alisin. Alisin hanya terhasil apabila bawang putih dipotong, dihancurkan atau dikunyah, kerana enzim alliinase menukarkan alliin kepada alisin [4]. Ini dibincangkan secara terperinci dalam artikel kedua siri ini.
Bukti Paling Kukuh: Tekanan Darah
Bidang yang paling konsisten disokong oleh bukti ialah penurunan tekanan darah dalam kalangan pesakit hipertensi.
Ulasan payung mendapati 7 daripada 8 meta-analisis menunjukkan penurunan ketara tekanan darah sistolik [5].
Meta-analisis 12 ujian (553 pesakit hipertensi) mendapati suplemen bawang putih menurunkan tekanan sistolik purata 8.3 mmHg dan diastolik 5.5 mmHg [6].
Kesan ini didapati pada pesakit hipertensi tetapi tidak pada individu dengan tekanan darah normal [7].
Kolesterol: Bukti yang Bercampur
Bukti tentang kolesterol lebih bercampur:
| Sumber | Dapatan |
|---|---|
| Ulasan payung [5] | 8 daripada 9 meta-analisis melaporkan penurunan kolesterol total; keputusan LDL, HDL dan trigliserida tidak konsisten |
| Ried 2013, 39 ujian [8] | Kolesterol total turun kira-kira 17 mg/dL pada individu dengan kolesterol tinggi jika diambil lebih 2 bulan |
| Khoo 2009, 13 ujian [9] | Tiada kesan ketara berbanding plasebo |
Gula Darah
Meta-analisis 2024 mendapati intervensi bawang putih menurunkan glukosa darah puasa dan HbA1c [10]. Ulasan payung juga menyatakan pesakit diabetes yang mengambil bawang putih lebih lama mendapat manfaat lebih besar [7]. Namun, satu meta-analisis pesakit diabetes jenis 2 menyatakan kualiti kajian yang dimasukkan adalah rendah [11].
Kanser: Bukti Pemerhatian yang Bercampur
| Jenis kanser | Dapatan |
|---|---|
| Kanser perut | Pengambilan sayur allium tinggi dikaitkan dengan risiko lebih rendah, terutamanya dalam kajian Asia [12] |
| Kanser kolorektal | Kajian prospektif tidak menemui hubungan; suplemen bawang putih dikaitkan dengan risiko lebih tinggi [13] |
| Kanser secara keseluruhan | Tiada bukti sayur allium atau suplemen bawang putih mengurangkan risiko kanser [14] |
Analisis berdasarkan sistem penilaian tuntutan kesihatan FDA Amerika Syarikat mendapati tiada bukti yang boleh dipercayai menyokong hubungan antara bawang putih dan pengurangan risiko kanser perut, payudara, paru-paru atau endometrium [15].
Selsema dan Imuniti
Ulasan Cochrane hanya menemui satu ujian yang layak: 146 peserta yang mengambil suplemen alisin selama 12 minggu mengalami 24 episod selsema berbanding 65 dalam kumpulan plasebo. Namun, penyelidik menyatakan bukti klinikal tidak mencukupi dan dakwaan keberkesanan banyak bergantung kepada bukti berkualiti rendah [16].
Pandangan yang Lebih Berhati-hati
Tidak semua penyelidik bersetuju tentang kekuatan bukti:
Satu ulasan tahun 2007 menyimpulkan bukti daripada ujian klinikal yang ketat tentang bawang putih tidak meyakinkan, dengan kesan kolesterol yang kecil dan mungkin tidak bermakna secara klinikal [17].
Ulasan lain mendapati tahap bukti secara umum rendah, walaupun bawang putih mungkin berkesan dalam beberapa bidang [18].
Perlu diingat juga, kebanyakan ujian klinikal menggunakan suplemen bawang putih (serbuk, ekstrak tua atau minyak), bukan bawang putih segar dalam masakan.
Keselamatan
Bawang putih secara umum selamat dan diterima dengan baik dalam ujian klinikal [8]. Kesan sampingan yang paling kerap ialah bau mulut dan bau badan [19]. Namun, bawang putih boleh menjejaskan fungsi platelet dan pembekuan darah, dengan kemungkinan risiko pendarahan, dan boleh meningkatkan kesan ubat antikoagulan seperti warfarin [19]. Perkara ini dibincangkan dalam artikel kelapan siri ini.
Adakah Ada Kajian di Malaysia?
Carian ini tidak menemui ujian klinikal tentang bawang putih secara khusus di Malaysia. Dua kajian tempatan yang berkaitan ialah:
Kajian deskriptif dalam Jurnal Sains Kesihatan Malaysia yang meneliti manfaat bawang putih daripada perspektif Islam dan amalan perubatan tradisional Melayu, berdasarkan Al-Quran, Hadis dan manuskrip perubatan Melayu terpilih [1].
Kajian di Malaysia terhadap campuran cuka epal, bawang putih, halia, lemon dan madu, yang mengurangkan glukosa selepas makan sebanyak 8% dalam 10 wanita sihat [20].
Kesimpulan
Bukti paling kukuh menyokong suplemen bawang putih untuk menurunkan tekanan darah dalam kalangan pesakit hipertensi. Kesan terhadap kolesterol dan gula darah juga dilaporkan, tetapi keputusan antara kajian bercampur. Bukti tentang kanser kebanyakannya daripada kajian pemerhatian dan tidak konsisten. Bawang putih boleh dinikmati sebagai sebahagian daripada diet sihat, tetapi bukan pengganti ubat, dan perlu berhati-hati jika mengambil ubat pencair darah.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Bawang putih atau suplemennya tidak menggantikan ubat yang ditetapkan doktor. Sesiapa yang mengambil ubat pencair darah, akan menjalani pembedahan atau mempunyai penyakit kronik perlu berbincang dengan doktor sebelum mengambil suplemen bawang putih.
Rujukan
[1] N. Zurani et al. (2024). The Benefit of Garlic from Islamic Perspective and Malay Practise. Jurnal Sains Kesihatan Malaysia. DOI: 10.17576/jskm-2024-2201-12.
[2] S. Varade et al. (2023). Effect of garlic on the components of metabolic syndrome: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2023.116960.
[3] A. Shang et al. (2019). Bioactive Compounds and Biological Functions of Garlic (Allium sativum L.). Foods. DOI: 10.3390/foods8070246.
[4] Y. Deng et al. (2023). Bioavailability, Health Benefits, and Delivery Systems of Allicin: A Review. Journal of Agricultural and Food Chemistry. DOI: 10.1021/acs.jafc.3c05602.
[5] L. Schwingshackl et al. (2016). An umbrella review of garlic intake and risk of cardiovascular disease. Phytomedicine. DOI: 10.1016/j.phymed.2015.10.015.
[6] K. Ried (2019). Garlic lowers blood pressure in hypertensive subjects, improves arterial stiffness and gut microbiota: A review and meta-analysis. Experimental and Therapeutic Medicine. DOI: 10.3892/etm.2019.8374.
[7] Q. Y. Wan et al. (2019). Allium vegetable consumption and health: An umbrella review of meta-analyses of multiple health outcomes. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.1117.
[8] K. Ried et al. (2013). Effect of garlic on serum lipids: an updated meta-analysis. Nutrition Reviews. DOI: 10.1111/nure.12012.
[9] Y. Khoo et al. (2009). Garlic supplementation and serum cholesterol: a meta-analysis. Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics. DOI: 10.1111/j.1365-2710.2008.00998.x.
[10] X. Zhao et al. (2024). Effects of Garlic on Glucose Parameters and Lipid Profile: A Systematic Review and Meta-Analysis on Randomized Controlled Trials. Nutrients. DOI: 10.3390/nu16111692.
[11] A. Ebrahimzadeh et al. (2026). The Therapeutic Effect of Garlic Supplements on the Metabolic Profile of Patients With Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Nutrition and Metabolic Insights. DOI: 10.1177/11786388251413660.
[12] M. Dalmartello et al. (2022). Allium vegetables intake and the risk of gastric cancer in the Stomach cancer Pooling (StoP) Project. British Journal of Cancer. DOI: 10.1038/s41416-022-01750-5.
[13] B. Zhu et al. (2014). Allium vegetables and garlic supplements do not reduce risk of colorectal cancer, based on meta-analysis of prospective studies. Clinical Gastroenterology and Hepatology. DOI: 10.1016/j.cgh.2014.03.019.
[14] Q. Zhang et al. (2022). Allium Vegetables, Garlic Supplements, and Risk of Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2021.746944.
[15] J. Y. Kim et al. (2008). Garlic intake and cancer risk: an analysis using the Food and Drug Administration’s evidence-based review system for the scientific evaluation of health claims. The American Journal of Clinical Nutrition. DOI: 10.3945/ajcn.2008.26142.
[16] E. Lissiman et al. (2014). Garlic for the common cold. Cochrane Database of Systematic Reviews. DOI: 10.1002/14651858.cd006206.pub4.
[17] M. Pittler et al. (2007). Clinical effectiveness of garlic (Allium sativum). Molecular Nutrition & Food Research. DOI: 10.1002/mnfr.200700073.
[18] L. Li et al. (2013). Garlic in Clinical Practice: An Evidence-Based Overview. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. DOI: 10.1080/10408398.2010.537000.
[19] F. Borrelli et al. (2007). Garlic (Allium sativum L.): adverse effects and drug interactions in humans. Molecular Nutrition & Food Research. DOI: 10.1002/mnfr.200700072.
[20] I. Ishak et al. (2018). Acute Modulatory Effects of Apple Cider Vinegar, Garlic, Ginger, Lemon and Honey Mixture, with and Without Exercise on Postprandial Glycemia in Non-Diabetic Females. Jurnal Sains Kesihatan Malaysia. DOI: 10.17576/jskm-2018-16si-15.
