Sejak dahulu, cengkih digunakan untuk mengawet makanan. Kajian moden mengesahkan minyak cengkih dan eugenol menghalang pelbagai bakteria dan kulat, termasuk sesetengah kuman yang rintang antibiotik. Kini, minyak cengkih diuji dalam pembungkusan aktif dan salutan untuk memanjangkan jangka hayat makanan.
Spektrum Antimikrob
Satu ulasan mendapati eugenol aktif terhadap kulat serta pelbagai bakteria Gram-positif dan Gram-negatif, termasuk mikroorganisma penyebab jangkitan manusia, penyakit mulut dan keracunan makanan [1].
Satu ulasan lain menyenaraikan mikroorganisma rintang pelbagai ubat yang diuji dengan minyak cengkih, termasuk [2]:
Escherichia coli
Pseudomonas aeruginosa
Staphylococcus aureus
Salmonella typhi
Candida albicans
Streptococcus mutans dan Porphyromonas gingivalis (bakteria mulut)
Eugenol dan Bakteria Rintang
Eugenol dilaporkan aktif terhadap bakteria patogen termasuk Staphylococcus epidermidis rintang metisilin dan S. aureus [3]. Ulasan sistematik menyatakan peningkatan jangkitan bakteria rintang menjadikan antimikrob herba seperti cengkih wajar diterokai [4].
Kegunaan dalam Industri Makanan
| Aplikasi | Penerangan | Sumber |
|---|---|---|
| Pembungkusan aktif | Minyak cengkih dalam filem polimer untuk menghalang mikrob | [5] |
| Salutan buah dan sayur | Minyak cengkih digunakan sebagai bahan aktif salutan | [6] |
| Pengkapsulan | Melindungi minyak daripada rosak dan memanjangkan jangka hayatnya | [7] |
Cabaran
Minyak cengkih boleh rosak oleh pelbagai faktor, menjejaskan kualiti dan aktiviti biologinya. Pengkapsulan dilihat sebagai strategi yang menjanjikan [7].
Pembungkusan berasaskan eugenol mempunyai beberapa cabaran teknikal dan peraturan yang perlu ditangani [5].
Aroma cengkih yang kuat mungkin tidak sesuai untuk semua jenis makanan.
Kaedah Pengekstrakan Mempengaruhi Kandungan
Kaedah pengekstrakan seperti penyulingan air, penyulingan stim, gelombang ultrasonik, gelombang mikro dan cecair superkritikal mempengaruhi kepekatan sebatian utama dalam minyak cengkih [8].
Peluang untuk Usahawan Tempatan
1. Produk makanan berempah yang mengekalkan kesegaran secara semula jadi.
2. Ubat kumur dan produk penjagaan mulut berasaskan cengkih [2].
3. Kerjasama penyelidikan untuk produk pembungkusan aktif [5].
4. Patuhi peraturan keselamatan makanan sebelum melabel produk sebagai pengawet semula jadi.
Soalan Lazim
Adakah cengkih boleh membunuh bakteria?
Ya, dalam kajian makmal eugenol aktif terhadap pelbagai bakteria dan kulat [1].
Bolehkah cengkih digunakan sebagai pengawet?
Cengkih digunakan secara tradisional sebagai pengawet [9], dan kini diuji dalam pembungkusan aktif [5].
Adakah cengkih berkesan terhadap kuman rintang antibiotik?
Kajian makmal menunjukkan potensi [2], tetapi ia bukan pengganti antibiotik yang diberikan doktor.
Kesimpulan
Cengkih ialah antimikrob semula jadi yang kuat, dengan potensi besar dalam pengawetan makanan dan penjagaan mulut. Teknologi seperti pengkapsulan dan pembungkusan aktif membantu mengatasi kelemahan minyak yang mudah rosak, membuka peluang produk bernilai tambah.
Rujukan
[1] A. Marchese et al. (2017). Antimicrobial activity of eugenol and essential oils containing eugenol: A mechanistic viewpoint. Critical Reviews in Microbiology. DOI: 10.1080/1040841x.2017.1295225.
[2] V. Maggini et al. (2024). Antimicrobial Activity of Syzygium aromaticum Essential Oil in Human Health Treatment. Molecules. DOI: 10.3390/molecules29050999.
[3] Gaber El-Saber Batiha et al. (2020). Syzygium aromaticum L. (Myrtaceae): Traditional Uses, Bioactive Chemical Constituents, Pharmacological and Toxicological Activities. Biomolecules. DOI: 10.3390/biom10020202.
[4] Arpit Verma et al. (2024). The medicinal properties of clove with special focus on antimicrobial effect: a systematic review. Journal of Medical Science. DOI: 10.20883/medical.e1156.
[5] Marina Vinhas Silva et al. (2024). Clove Essential Oil and Eugenol: A Review of Their Significance and Uses. Food Bioscience. DOI: 10.1016/j.fbio.2024.105112.
[6] V. Pandey et al. (2023). Bioactive properties of clove (Syzygium aromaticum) essential oil nanoemulsion: A comprehensive review. Heliyon. DOI: 10.1016/j.heliyon.2023.e22437.
[7] Rafael Liñán-Atero et al. (2024). Clove Essential Oil: Chemical Profile, Biological Activities, Encapsulation Strategies, and Food Applications. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox13040488.
[8] José Nabor Haro-González et al. (2021). Clove Essential Oil (Syzygium aromaticum L. Myrtaceae): Extraction, Chemical Composition, Food Applications, and Essential Bioactivity for Human Health. Molecules. DOI: 10.3390/molecules26216387.
[9] D. Cortés-Rojas et al. (2014). Clove (Syzygium aromaticum): a precious spice. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. DOI: 10.1016/s2221-1691(14)60215-x.
