Menggigit sebiji cengkih atau menyapu minyak cengkih pada gigi yang sakit ialah petua turun-temurun. Kajian klinikal terkini menunjukkan petua ini mempunyai asas saintifik. Eugenol dalam cengkih bertindak sebagai penahan sakit dan bius setempat, dan dalam beberapa ujian ia setanding gel bius farmasi.
Artikel ini untuk maklumat umum dan bukan pengganti rawatan doktor gigi. Sakit gigi perlu diperiksa kerana ia sering tanda masalah yang memerlukan rawatan.
Kenapa Cengkih Melegakan Sakit Gigi?
Eugenol telah lama digunakan dalam pergigian kerana kesan penahan sakit, bius setempat, anti-radang dan antibakteria, dan digunakan dalam pes, simen gigi dan bahan tampalan [1]. Ia turut terkandung dalam banyak produk pergigian [2].
Bukti Kajian Klinikal
| Kajian | Penemuan |
|---|---|
| 51 pesakit sakit gigi akut | Gel eugenol 2% melegakan sakit dalam 5 minit pada 82% pesakit, berbanding 88% dengan gel benzokain 10%; plasebo tidak berkesan [3] |
| 60 kanak-kanak 7 hingga 11 tahun | Minyak cengkih setanding gel benzokain 20% dalam mengurangkan sakit semasa suntikan bius [4] |
| Kanak-kanak 7 hingga 10 tahun | Minyak cengkih setanding EMLA 5% dan gel lignokain 2% sebagai bius sebelum suntikan [5] |
| 68 pesakit hemodialisis | Gel nanoemulsi eugenol 4% mengurangkan sakit cucukan jarum [6] |
Kajian Sistematik
Satu ulasan sistematik 21 kajian mendapati minyak cengkih (eugenol) antara agen herba yang paling kuat bukti kesan penahan sakitnya dalam pergigian, bersama kurkumin dan kapsaisin. Namun, penyelidik menyatakan penyediaan yang standard dan kajian yang lebih besar masih diperlukan [7].
Untuk Kesihatan Gusi
Satu ulasan mendapati formulasi gel dan filem cengkih menunjukkan aktiviti antimikrob terhadap bakteria penyakit gusi seperti Porphyromonas gingivalis dan mengurangkan penanda radang [8].
Cara Menggunakan dengan Selamat
1. Gunakan sedikit sahaja. Sapukan minyak cengkih yang dicairkan pada kapas dan letak pada gigi yang sakit.
2. Jangan telan minyak cengkih. Minyak pekat boleh merosakkan hati jika ditelan [9].
3. Elakkan sapuan berlebihan pada gusi kerana minyak cengkih boleh merengsakan tisu [10].
4. Jangan gunakan pada bayi atau kanak-kanak kecil di rumah tanpa nasihat doktor gigi.
5. Jumpa doktor gigi walaupun sakit sudah reda.
Had Petua Ini
Cengkih melegakan sakit tetapi tidak merawat punca seperti gigi berlubang atau jangkitan.
Kajian klinikal yang ditemui menggunakan formulasi terkawal, bukan minyak cengkih buatan sendiri [3][4].
Soalan Lazim
Adakah minyak cengkih berkesan untuk sakit gigi?
Kajian klinikal menunjukkan gel eugenol setanding gel benzokain [3].
Berapa cepat ia berkesan?
Dalam satu kajian, kebanyakan pesakit merasa lega dalam 5 minit [3].
Bolehkah kanak-kanak menggunakannya?
Kajian klinikal pada kanak-kanak dijalankan oleh doktor gigi [4][5]. Di rumah, rujuk doktor gigi dahulu.
Kesimpulan
Cengkih ialah penahan sakit gigi semula jadi yang disokong oleh kajian klinikal. Ia sesuai sebagai bantuan sementara, tetapi bukan pengganti rawatan doktor gigi. Gunakan dengan kuantiti kecil dan jangan sesekali menelan minyak cengkih pekat.
Rujukan
[1] Bhimrao K Jadhav et al. (2004). Formulation and Evaluation of Mucoadhesive Tablets Containing Eugenol for the Treatment of Periodontal Diseases. Drug Development and Industrial Pharmacy. DOI: 10.1081/ddc-120028715.
[2] G. Kamatou et al. (2012). Eugenol—From the Remote Maluku Islands to the International Market Place: A Review of a Remarkable and Versatile Molecule. Molecules. DOI: 10.3390/molecules17066953.
[3] S. A. Razzaq et al. (2025). Extraction and evaluation of eugenol from Syzgium aromaticum as topical anesthetic for toothaches. Clinical Dentistry (Russia). DOI: 10.37988/1811-153x_2025_1_92.
[4] Hiba Khalouf et al. (2024). Effectiveness of clove oil as a topical anesthetic during inferior alveolar nerve block: A randomized, single-blinded, active-controlled clinical study. Journal of Stomatology. DOI: 10.5114/jos.2024.145771.
[5] Neha Awasthi et al. (2026). Comparative Evaluation of Pain Perception Following Topical Application of Clove Oil, EMLA 5%, and Lignocaine Hydrochloride Gel 2% as a Pre-anesthetic Agent in Children Aged 7–10 Years: A Randomized Controlled Study. International Journal of Clinical Pediatric Dentistry. DOI: 10.5005/jp-journals-10005-3550.
[6] M. Maghbool et al. (2020). The effects of eugenol nanoemulsion on pain caused by arteriovenous fistula cannulation in hemodialysis patients: A randomized double-blinded controlled cross-over trial. Complementary Therapies in Medicine. DOI: 10.1016/j.ctim.2020.102440.
[7] M. S. Reddy et al. (2025). Analgesic Efficacy of Phytotherapeutic Agents in Dental Pain Management: A Systematic Review. International Journal of Dentistry. DOI: 10.1155/ijod/5614623.
[8] Himanshu K. Yadav et al. (2026). From tradition to therapy: novel clove formulations in periodontal therapy. Clinical Phytoscience. DOI: 10.1186/s40816-026-00427-3.
[9] S. Janes et al. (2005). Essential oil poisoning: N-acetylcysteine for eugenol-induced hepatic failure and analysis of a national database. European Journal of Pediatrics. DOI: 10.1007/s00431-005-1692-1.
[10] A. Prashar et al. (2006). Cytotoxicity of clove (Syzygium aromaticum) oil and its major components to human skin cells. Cell Proliferation. DOI: 10.1111/j.1365-2184.2006.00384.x.
