Cymbidium mosaic virus (CymMV) dan Odontoglossum ringspot virus (ORSV) ialah dua virus orkid paling berleluasa dan merugikan di seluruh dunia. Tinjauan di Singapura, Thailand, China dan Korea mendapati kadar jangkitan sangat tinggi, malah dalam anak pokok kultur tisu. Virus ini tidak boleh diubati pada pokok, tetapi boleh dicegah melalui bahan tanaman bebas virus dan kebersihan alatan.
Kenali Dua Virus Utama
Lebih 58 virus diketahui menjangkiti orkid, tetapi CymMV dan ORSV ialah yang paling berleluasa dan penting dari segi ekonomi [1]. Kedua-duanya sangat stabil, berada dalam kepekatan tinggi dalam tisu pokok, dan merebak terutamanya melalui alatan yang tercemar [2].
Tanda jangkitan
Tompok klorotik (kuning) dan nekrotik (mati) pada daun [3].
Corak mozek atau jalur kuning [3].
Perubahan warna pada kelopak bunga [3].
Pertumbuhan terbantut, bunga berkurangan dan kualiti bunga menurun [4].
Simptom virus sering disalah anggap sebagai masalah nutrien atau kesan racun [5].
Betapa Seriusnya Masalah Ini?
| Lokasi | Penemuan |
|---|---|
| Singapura | 54.6% pokok di ladang komersial dijangkiti CymMV [6] |
| Thailand (Dendrobium) | 65.4% pokok yang dibiak melalui keratan dijangkiti CymMV [7] |
| Hainan, China (Oncidium) | 77.58% pokok dewasa dijangkiti CymMV [8] |
| Korea (Phalaenopsis) | 83.6% anak pokok in vitro dan 92.5% pokok pasu dijangkiti [3] |
Kultur Tisu Bukan Jaminan Bebas Virus
Ini penemuan penting bagi pengusaha:
Di Hainan, 41.18% sampel dalam kelalang kultur tisu dijangkiti CymMV [8].
Di Singapura, 50.5% orkid dalam makmal kultur tisu dijangkiti CymMV [6].
Di Thailand, CymMV dikesan pada 18.6% kultivar Dendrobium bunga keratan hasil kultur tisu [7].
Sebaliknya, anak pokok yang dibiak daripada biji secara in vitro didapati bebas virus. Tiada CymMV atau ORSV ditemui pada 21 spesies Dendrobium asli Thailand yang dibiak daripada biji [7]. Ini kerana virus merebak melalui pembiakan vegetatif, bukan melalui biji.
Cara Virus Merebak
Pembiakan vegetatif daripada pokok yang dijangkiti [4].
Alatan pemotong yang tercemar [2][4].
Tangan pekerja [4].
Penuaian bunga menggunakan alat yang sama untuk banyak pokok [7].
Bolehkah Virus Dihapuskan?
Satu kajian di India menguji tiga kaedah untuk menghasilkan pokok Cymbidium bebas virus dalam makmal [9]:
Kultur meristem: 22.5% berjaya.
Terapi haba: 37.5% berjaya.
Kemoterapi: 55.0% berjaya.
Kaedah ini hanya sesuai untuk makmal, bukan untuk merawat pokok di ladang.
Panduan Pencegahan
1. Uji bahan induk untuk virus sebelum digunakan untuk kultur tisu [7][8].
2. Beli anak pokok daripada pembekal yang menjalankan ujian virus.
3. Sterilkan alatan pemotong antara setiap pokok [2].
4. Asingkan dan musnahkan pokok yang dijangkiti untuk mengelakkan penyebaran.
5. Pertimbangkan anak pokok dari biji untuk pemuliharaan spesies asli [7].
6. Laksanakan program pensijilan bebas virus di peringkat industri [6][8].
Soalan Lazim
Bolehkah orkid yang dijangkiti virus dirawat?
Tidak di ladang. Pokok yang dijangkiti perlu diasingkan atau dimusnahkan. Kaedah penghapusan virus hanya boleh dilakukan di makmal [9].
Kenapa anak pokok kultur tisu juga dijangkiti?
Kerana ia dibiakkan daripada pokok induk yang sudah dijangkiti [7][8].
Bagaimana mengesan virus?
Kaedah seperti ELISA dan RT-PCR digunakan di makmal [3][8].
Kesimpulan
CymMV dan ORSV ialah ancaman senyap kepada industri orkid. Kadar jangkitan yang tinggi, termasuk dalam anak pokok kultur tisu, menunjukkan kepentingan ujian virus dan kebersihan alatan. Pencegahan ialah satu-satunya strategi berkesan, dan program pensijilan bebas virus perlu diberi keutamaan oleh industri.
Rujukan
[1] R. Pant et al. (2022). Virus diseases of orchids. RASSA Journal of Science for Society. DOI: 10.5958/2583-3715.2022.00001.6.
[2] R. Pant et al. (2010). Occurrence of Cymbidium mosaic and Odontoglossum ringspot viruses in orchid germplasm of Sikkim and Darjeeling hills, their identification and diagnosis. Indian Phytopathology.
[3] D. Jeong et al. (2021). Detection of Cymbidium mosaic virus and Odontoglossum ringspot virus in Phalaenopsis in Korea. Korean Journal of Horticultural Science and Technology. DOI: 10.7235/hort.20210046.
[4] Alvareen Nongsiang et al. (2022). Simultaneous detection of odontoglossum ringspot virus (ORSV) and cymbidium mosaic virus (CymMV) infecting orchids in Meghalaya, India by Multiplex RT-PCR. South African Journal of Botany. DOI: 10.1016/j.sajb.2022.10.036.
[5] L. A. Moraes et al. (2017). Incidence and characterization of viruses infecting orchids in São Paulo state, Brazil. Tropical Plant Pathology. DOI: 10.1007/s40858-016-0126-0.
[6] Sek-Man Wong et al. (1994). Incidence of cymbidium mosaic and odontoglossum ringspot viruses and their significance in orchid cultivation in Singapore. Crop Protection. DOI: 10.1016/0261-2194(94)90084-1.
[7] Y. Khentry et al. (2006). Incidence of Cymbidium mosaic virus and Odontoglossum ringspot virus in Dendrobium spp. in Thailand. Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2005.12.002.
[8] Fu-Xiu Liu et al. (2013). Incidence of Cymbidium mosaic virus and Odontoglossum ringspot virus affecting Oncidium orchids in Hainan Island, China. Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2013.08.013.
[9] Alvareen Nongsiang et al. (2025). In vitro elimination of cymbidium mosaic virus (CymMV) and odontoglossum ringspot virus (ORSV) from Cymbidium orchid. Physiological and Molecular Plant Pathology. DOI: 10.1016/j.pmpp.2024.102551.
