Kunyit (Curcuma longa) ialah tanaman rizom daripada keluarga Zingiberaceae yang mempunyai nilai ekonomi tinggi dalam industri makanan, minuman, perubatan tradisional, serta farmaseutikal. Bahagian utama yang digunakan ialah rizom, sama ada dalam bentuk segar, kering, atau serbuk. Bagi tujuan penanaman, rizom juga berperanan sebagai bahan tanaman (benih). Oleh itu, pemilihan, penyimpanan, dan pengurusan rizom benih yang baik amat penting untuk menjamin kejayaan penanaman kunyit.
Pemilihan Bahan Tanaman
- Ciri rizom benih berkualiti
- Bersih, bebas daripada penyakit dan kerosakan.
- Mempunyai ukuran sederhana (20–30 g seketul).
- Mempunyai mata tunas yang jelas dan berpotensi bercambah.
- Sumber rizom
- Rizom dipilih daripada ladang induk yang sihat dan subur.
- Elakkan rizom dari tanaman yang menunjukkan simptom reput rizom atau serangan kulat Fusarium dan Pythium.
Penyimpanan dan Percambahan
- Rizom disimpan di tempat yang teduh, berventilasi baik dan tidak terlalu lembap untuk mengurangkan risiko serangan kulat.
- Sebelum ditanam, rizom boleh dibiarkan bercambah di dalam bekas atau tapak khas sehingga mengeluarkan tunas daun hijau seperti yang ditunjukkan dalam gambar.
- Penyimpanan yang terlalu lama boleh menyebabkan rizom kering dan kehilangan viabiliti.
Penanaman dan Pengurusan
- Penyediaan tanah
- Tanah gembur, bertekstur loam berpasir dengan saliran baik.
- pH tanah optimum ialah 5.5–6.5.
- Kaedah penanaman
- Rizom ditanam pada kedalaman 5–7 cm dengan tunas menghadap ke atas.
- Jarak tanaman: 30–45 cm antara pokok dan 60–75 cm antara barisan.
- Amalan agronomi
- Pembajaan awal dengan baja organik dan NPK seimbang.
- Pengawalan rumpai dan kelembapan tanah melalui sungkupan (mulching).
- Pemeriksaan berkala untuk mengesan tanda penyakit.
Kepentingan Ekonomi dan Industri
- Permintaan pasaran – Kunyit digunakan secara meluas dalam masakan, industri makanan berfungsi, kosmetik, serta farmaseutikal.
- Nilai tambah – Rizom segar boleh diproses menjadi serbuk kunyit, ekstrak kurkumin, atau produk nutraseutikal.
- Peluang eksport – Negara pengeluar utama seperti India mendominasi pasaran dunia, namun pengeluaran tempatan berpotensi diperkukuh melalui sistem pengeluaran benih berkualiti.
Kesimpulan
Pengeluaran benih kunyit melalui pemilihan rizom yang sihat, kaedah penyimpanan yang betul, dan pengurusan percambahan yang sistematik adalah asas kepada kejayaan tanaman ini. Rizom yang diperhatikan dalam gambar, yang telah mula bercambah, menunjukkan potensi optimum untuk dijadikan bahan tanaman. Dengan amalan agronomi yang baik, pengeluaran kunyit dapat dipertingkatkan, seterusnya menyumbang kepada sekuriti makanan dan pembangunan industri herba tempatan.
