Malaysia bertuah kerana mempunyai pelbagai buah tempatan sepanjang tahun, daripada pisang, betik dan jambu hingga durian, manggis dan rambutan. Kita tahu buah baik untuk kesihatan, tetapi sejauh manakah manfaatnya menurut kajian saintifik? Adakah semua jenis buah memberikan kesan yang sama?
Artikel ini meneliti dapatan kajian besar tentang pengambilan buah dan risiko penyakit, sebagai pengenalan kepada siri nilai nutrisi buah-buahan.
Bukti daripada Meta-Analisis Besar
Satu ulasan sistematik dan meta-analisis terhadap 95 kajian prospektif mendapati pengambilan buah dan sayur dikaitkan dengan risiko penyakit kardiovaskular, kanser dan kematian semua sebab yang lebih rendah [1]. Hubungan yang serupa diperhatikan bagi buah dan sayur secara berasingan [1]. Buah tertentu seperti epal, pir dan buah sitrus dikaitkan dengan risiko penyakit kardiovaskular dan kematian semua sebab yang lebih rendah [1].
Satu lagi meta-analisis terhadap 16 kajian kohort dengan 833,234 peserta mendapati nisbah hazard kematian semua sebab ialah 0.94 bagi setiap tambahan satu hidangan buah sehari [2]. Ambang sekitar lima hidangan buah dan sayur sehari diperhatikan, selepas itu risiko kematian tidak berkurangan lagi [2].
Dua Hidangan Buah Sehari
Kajian kohort besar di Amerika Syarikat bersama meta-analisis 26 kajian kohort mendapati pengambilan kira-kira dua hidangan buah dan tiga hidangan sayur sehari dikaitkan dengan kematian paling rendah [3]. Pengambilan jus buah pula tidak dikaitkan dengan kematian [3].
Ini selaras dengan Garis Panduan Diet Malaysia yang mengesyorkan sekurang-kurangnya dua hidangan buah dan tiga hidangan sayur sehari [4].
Tidak Semua Bentuk Buah Sama
Satu ulasan terhadap meta-analisis mendapati pengambilan buah dalam tin dikaitkan dengan peningkatan kematian (risiko relatif 1.14) [5]. Ulasan sistematik lain juga mendapati pengambilan buah dalam tin dikaitkan secara positif dengan kematian semua sebab dan kardiovaskular [6].
Bagi buah segar, ulasan yang sama mendapati kesan dos linear tertinggi bagi setiap tambahan 100 g buah sehari ialah 0.56 untuk kanser esofagus, diikuti 0.72 untuk kanser mulut, farinks dan larinks [6]. Bagi 100 g sehari pertama, risiko relatif ialah 0.86 untuk strok dan 0.89 untuk kematian semua sebab [6].
Buah dan Diabetes: Dapatan Bercampur
Bagi diabetes, gambarannya lebih rumit.
Meta-analisis 23 kajian kohort. Kajian ini mendapati hubungan songsang yang lemah antara pengambilan buah dan sayur dengan risiko diabetes jenis 2 [7]. Hubungan songsang diperhatikan bagi epal, pir, beri biru, limau gedang dan anggur, manakala hubungan positif diperhatikan bagi tembikai susu, minuman buah dan jus buah [7]. Namun, pengkaji menyatakan kebanyakan hubungan ini berdasarkan sedikit kajian [7].
Kajian di China. Kajian kohort terhadap 79,922 peserta tanpa diabetes mendapati setiap tambahan 100 g buah segar sehari dikaitkan dengan risiko diabetes 2.8% lebih rendah [8]. Manfaat ini kebanyakannya diperhatikan dalam kalangan mereka yang mempunyai toleransi glukosa normal, tetapi tidak signifikan dalam kalangan pradiabetes [8].
Kajian di Singapura. Kajian Kesihatan Cina Singapura terhadap 45,411 peserta mendapati pengambilan buah keseluruhan yang tinggi tidak secara konsisten dikaitkan dengan risiko diabetes yang lebih rendah [9]. Dalam kalangan lelaki, pengambilan buah berindeks glisemik lebih tinggi seperti pisang dikaitkan dengan risiko lebih tinggi, manakala dalam kalangan wanita, buah iklim sederhana seperti epal dikaitkan dengan risiko lebih rendah [9].
Topik buah, jus dan diabetes akan dibincangkan dengan lebih lanjut dalam artikel lain siri ini.
Bagi Pesakit Diabetes
Satu meta-analisis terhadap sembilan kajian dalam kalangan pesakit diabetes jenis 2 mendapati pengambilan buah paling tinggi dikaitkan dengan risiko kematian semua sebab (nisbah hazard 0.82) dan kematian kardiovaskular (0.90) yang lebih rendah [10]. Ini menunjukkan pesakit diabetes tidak perlu mengelak buah sepenuhnya, tetapi perlu memilih jenis dan jumlah yang sesuai.
Pengambilan Buah di Malaysia
Kajian di Selangor mendapati buah yang paling digemari ialah pisang dan epal [11]. Tinjauan lain mendapati epal, oren, pisang, tembikai dan betik paling digemari dalam kalangan orang dewasa [12]. Namun, kajian terhadap pelajar pascasiswazah mendapati 70.5% tidak memenuhi cadangan pengambilan buah harian [4].
Had Kajian
Kebanyakan kajian yang dirujuk ialah kajian pemerhatian. Ia menunjukkan hubungan tetapi tidak membuktikan buah secara langsung menyebabkan risiko penyakit menurun. Faktor gaya hidup lain mungkin turut menyumbang.
Panduan Praktikal
-
Makan sekurang-kurangnya dua hidangan buah sehari, sebaiknya buah segar.
-
Pilih buah segar berbanding buah dalam tin.
-
Pelbagaikan jenis buah tempatan seperti jambu, betik, pisang, nanas dan buah bermusim.
-
Makan buah sebagai pencuci mulut atau snek menggantikan makanan manis yang diproses.
-
Bagi pesakit diabetes, pilih saiz hidangan yang sesuai dan rujuk pakar pemakanan.
-
Tanam pokok buah di laman rumah seperti jambu, betik atau pisang.
-
Jika racun perosak digunakan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman pokok buah di rumah.
Kesimpulan
Kajian besar menunjukkan pengambilan buah dikaitkan dengan risiko penyakit jantung, strok dan kematian awal yang lebih rendah, dengan manfaat optimum sekitar dua hidangan buah bersama tiga hidangan sayur sehari. Namun, buah dalam tin dikaitkan dengan risiko yang lebih tinggi. Bagi diabetes, dapatan bercampur dan mungkin bergantung kepada jenis buah. Memilih buah segar yang pelbagai ialah pendekatan paling selamat dan bermanfaat.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Sila rujuk doktor atau pakar pemakanan untuk keperluan diet khusus.
Rujukan
[1] D. Aune, E. Giovannucci et al. (2017). Fruit and vegetable intake and the risk of cardiovascular disease, total cancer and all-cause mortality—a systematic review and dose-response meta-analysis of prospective studies. International Journal of Epidemiology. DOI: 10.1093/ije/dyw319. https://consensus.app/papers/details/381ea57295bb56d7b631f43a4f1200a6/
[2] Xia Wang, Ying-Ying Ouyang et al. (2014). Fruit and vegetable consumption and mortality from all causes, cardiovascular disease, and cancer: systematic review and dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. The BMJ. DOI: 10.1136/bmj.g4490. https://consensus.app/papers/details/2440fb17470b502887f8cd3b965e9380/
[3] Dong D. Wang, Yan-Ping Li et al. (2021). Fruit and Vegetable Intake and Mortality: Results from Two Prospective Cohort Studies of US Men and Women and a Meta-Analysis of 26 Cohort Studies. Circulation. DOI: 10.1161/circulationaha.120.048996. https://consensus.app/papers/details/5227beb80d845433b843aa3c76acfe0d/
[4] Rui Fen Teoh, Norhasniza Yaacob et al. (2021). Association between fruit and vegetable intake and body mass index of postgraduate students at the Faculty of Health Sciences, Universiti Kebangsaan Malaysia. Life Sciences, Medicine and Biomedicine. DOI: 10.28916/lsmb.5.1.2021.79. https://consensus.app/papers/details/9349e7c9f893584596afd7410c7ff184/
[5] Chun S. Kwok, M. Gulati et al. (2019). Dietary components and risk of cardiovascular disease and all-cause mortality: a review of evidence from meta-analyses. European Journal of Preventive Cardiology. DOI: 10.1177/2047487319843667. https://consensus.app/papers/details/0078060d2f895a77abbc0db6419d1ab8/
[6] C. Yip, W. Chan, and R. Fielding (2019). The Associations of Fruit and Vegetable Intakes with Burden of Diseases: A Systematic Review of Meta-Analyses. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. DOI: 10.1016/j.jand.2018.11.007. https://consensus.app/papers/details/9cff63dbfebf5699bf1b0e95ecbcaf52/
[7] Rine Elise Halvorsen, Mathilde Elvestad et al. (2021). Fruit and vegetable consumption and the risk of type 2 diabetes: a systematic review and dose–response meta-analysis of prospective studies. BMJ Nutrition, Prevention & Health. DOI: 10.1136/bmjnph-2020-000218. https://consensus.app/papers/details/0bbfac00727b5d188a0c3efd775d559c/
[8] Li Li, Hai-Yan Yang et al. (2022). Whole fresh fruit intake and risk of incident diabetes in different glycemic stages: a nationwide prospective cohort investigation. European Journal of Nutrition. DOI: 10.1007/s00394-022-02998-6. https://consensus.app/papers/details/ae36bdc233f45a74882366c139315abc/
[9] D. Alperet, L. Butler et al. (2017). Influence of temperate, subtropical, and tropical fruit consumption on risk of type 2 diabetes in an Asian population. The American journal of clinical nutrition. DOI: 10.3945/ajcn.116.147090. https://consensus.app/papers/details/de32bdad7fba5436a9950381a6266253/
[10] Faezeh Geravand, Mohsen Montazer et al. (2025). Fruit and Vegetable Consumption and Risk of All-Cause and Cause-Specific Mortality in Individuals With Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Dose-Response Meta-analysis of Prospective Cohort Studies. Nutrition reviews. DOI: 10.1093/nutrit/nuaf013. https://consensus.app/papers/details/42f6d10674c45c3caa894607f9b4c3f5/
[11] A. N. Izzah, A. Aminah et al. (2012). Patterns of fruits and vegetable consumption among adults of different ethnics in Selangor, Malaysia. international food research journal. https://consensus.app/papers/details/9e11d7ba91d7513a8d0e0480053223a6/
[12] K. Othman, M. S. Karim et al. (2013). Consumption Pattern on Fruits and Vegetables among Adults: A Case of Malaysia. Academic Journal of Interdisciplinary Studies. DOI: 10.5901/ajis.2013.v2n8p424. https://consensus.app/papers/details/490ba4fbf0ce5fb3831a8375abeb0bc1/
Kata Kunci
nilai nutrisi, buah-buahan, kesihatan, pengambilan buah, kajian pemakanan
