Pengenalan
Plastik digunakan secara meluas di kebun buah Malaysia: sungkupan plastik di batas tembikai, beg pembalut buah jambu dan belimbing, paip pengairan titis, polibeg anak benih dan karung baja (pengetahuan am). Apabila bahan ini terdedah kepada cahaya matahari dan cuaca, ia pecah menjadi serpihan halus yang dikenali sebagai mikroplastik, lazimnya ditakrifkan sebagai zarah plastik bersaiz kurang daripada 5 mm (pengetahuan am). Kebanyakan kajian mikroplastik tertumpu kepada laut dan sungai, sedangkan tanah pertanian kurang dikaji.
Kajian utama bertajuk “Tracking the source of microplastics in soil—an exploratory case study in peach orchards from east-central Portugal” (Veloso et al., 2025) dijalankan di Portugal. Objektifnya ialah menyiasat kehadiran dan sumber berpotensi mikroplastik dalam tanah pertanian di bawah keadaan tipikal rantau Mediterranean, menggunakan kebun pic sebagai tapak kajian kes. Kajian ini disokong oleh meta-analisis tanah pertanian di China (Cai et al., 2024), kajian tanah hortikultur bersungkupan plastik di Jawa Barat, Indonesia (Azizi et al., 2025), meta-analisis sungkupan filem plastik jangka panjang meliputi 8 negara (Murithi et al., 2026) dan kajian tanah di Bandar Yeoju, Republik Korea (Choi et al., 2021). Tiada kajian dari Malaysia ditemui dalam carian ini.
Sorotan Kajian Lepas
Masalah mikroplastik bermula dengan pengumpulan sisa plastik. Barnes et al. (2009) mendokumenkan pengeluaran plastik global dan pengumpulan sisa plastik dalam persekitaran global. Ringkasan kajian mereka menunjukkan bahawa trend kadar pengumpulan plastik bersaiz besar tidak lagi meningkat secara seragam, tetapi purata saiz zarah plastik dalam persekitaran nampaknya semakin kecil, yang bermakna serpihan semakin halus dari semasa ke semasa.
Veloso et al. (2025) menyatakan bahawa dalam 20 tahun lalu, pengeluaran plastik dunia meningkat dengan pesat, mencapai 4.00 × 10¹¹ kg pada 2022, tetapi kurang daripada 10% dikitar semula. Kebanyakan plastik konvensional bersifat persisten dan kekal dalam alam sekitar lama selepas dilepaskan. Mereka juga menegaskan bahawa kebanyakan kajian memberi tumpuan kepada satu komponen alam sekitar sahaja, sedangkan pendekatan bersepadu yang merangkumi pelbagai komponen amat disyorkan.
Faktor meteorologi didapati memberi kesan tidak langsung melalui pemecahan dan pergerakan mikroplastik (Cai et al., 2024). Kajian utama menerangkan tapak kajiannya menggunakan pengelasan iklim Köppen-Geiger (Csa), iaitu musim panas kering dan musim sejuk yang agak lembap dan sederhana. Kottek et al. (2006) menghasilkan peta dunia digital pengelasan Köppen-Geiger yang dikemas kini, sah bagi separuh kedua abad ke-20, berdasarkan set data iklim terkini.
Dapatan Utama
Reka bentuk kajian Portugal. Sebanyak 19 kebun di timur-tengah Portugal digunakan sebagai tapak, dengan 111 sampel dianalisis. Mikroplastik tanah diukur pada tiga lapisan (0–5, 5–15 dan 15–25 cm). Sampel air pengairan, pemendapan atmosfera dan baja kandang turut dianalisis, dan maklumat daripada petani digunakan untuk mengukur sumber. Kuantifikasi dibuat secara optik menggunakan mikroskop stereo (Veloso et al., 2025).
Lapisan atas berbeza. Lapisan 0–5 cm mempunyai kandungan mikroplastik lebih rendah (purata 2.2 zarah/g) dan saiz zarah lebih besar (purata 168 µm) berbanding lapisan lebih dalam.
Air pengairan sumber utama. Sumber yang dikenal pasti menyumbang 1.02 × 10? zarah/m²/tahun. Air pengairan merupakan sumber utama, mewakili 55.9% daripada kadar input tiga sumber yang dikenal pasti.
Kebun berbanding guna tanah lain di China. Kelimpahan mikroplastik dalam tanah pertanian China berjulat 23 hingga 41,741 n/kg, dengan pencemaran sederhana dan teruk (?4,000 n/kg) di Dataran Tinggi Yunnan-Kweichow. Susunan kelimpahan ialah sayur > kebun buah > tanaman makanan. Berbanding tanpa sungkupan, kelimpahan dalam tanah bersungkupan adalah kira-kira 1.4 kali (tanaman makanan), 11.4 kali (sayur) dan 1.1 kali (kebun buah). Dalam tanah kebun buah, kelimpahan berkorelasi negatif dengan hujan dan kelajuan angin, tetapi positif dengan altitud dan suhu. Sungkupan dikenal pasti sebagai faktor dominan (Cai et al., 2024).
Bukti serantau dari Indonesia. Dalam tanah hortikultur bersungkupan plastik di Cipanas, Puncak dan Dago Pakar, Bandung, kepekatan tertinggi didapati di lapisan atas 0–10 cm (42.23 ± 16.76 zarah/kg), diikuti 10–20 cm (22.23 ± 13.85 zarah/kg) dan 20–30 cm (11.10 ± 10.18 zarah/kg). Bentuk filem paling banyak (65%), diikuti serpihan (23%), gentian (9%) dan buih (3%). Saiz paling lazim ialah 1–100 ?m (53%) dan 101–300 ?m (26%). Polietilena (PE, 47.1%) dan polipropilena (PP, 32.4%) merupakan polimer utama (Azizi et al., 2025).
Pengumpulan meningkat dengan tempoh sungkupan. Meta-analisis (8 negara, 268 pemerhatian; 12 kajian primer daripada 47 kajian) mendapati korelasi positif antara tempoh sungkupan dan kelimpahan mikroplastik (pekali korelasi 0.82; 95% CI: 0.76–0.87). Purata kadar pengumpulan berwajaran ialah 47.3 item/kg/tahun (95% CI: 38.6–56.0), dengan heterogeniti tinggi (I² = 94.3%). Sistem polietilena menunjukkan kadar 2.3 kali lebih tinggi berbanding filem boleh biodegradasi, dan iklim gersang 3.1 kali lebih tinggi berbanding kawasan lembap (Murithi et al., 2026).
Guna tanah mempengaruhi kelimpahan. Tanah di Yeoju (100 sampel) mengandungi purata 700 kepingan/kg, tetapi berbeza mengikut guna tanah. Tanah tepi jalan mencatat 1108 kepingan/kg, kebanyakannya serpihan getah stirena-butadiena hitam berkaitan habuk tayar. Abstrak terpotong sebelum nilai tanah pertanian dinyatakan (Choi et al., 2021).
| Parameter | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Kandungan lapisan 0–5 cm (kebun pic) | 2.2 zarah/g | Veloso et al. (2025) |
| Input daripada sumber dikenal pasti | 1.02 × 10? zarah/m²/tahun | Veloso et al. (2025) |
| Sumbangan air pengairan | 55.9% | Veloso et al. (2025) |
| Kesan sungkupan di kebun buah China | Kira-kira 1.1 kali | Cai et al. (2024) |
| Lapisan 0–10 cm, Jawa Barat | 42.23 ± 16.76 zarah/kg | Azizi et al. (2025) |
| Kadar pengumpulan bawah sungkupan | 47.3 item/kg/tahun | Murithi et al. (2026) |
Perbincangan
Bukti menunjukkan mikroplastik memang hadir dalam tanah kebun buah, tetapi sumbernya pelbagai. Kajian Portugal mendapati air pengairan, bukan sungkupan, menjadi sumber utama dalam kebun pic, manakala kajian China, Indonesia dan meta-analisis menunjukkan sungkupan plastik sebagai pemacu utama di tanah pertanian. Menariknya, di China kesan sungkupan dalam kebun buah (kira-kira 1.1 kali) jauh lebih kecil berbanding tanah sayur (11.4 kali), mungkin kerana kebun buah kurang bergantung kepada sungkupan plastik (pengetahuan am).
Unit yang berbeza (zarah/g, zarah/kg, n/kg, kepingan/kg) dan kaedah pengiraan berbeza menyukarkan perbandingan langsung. Kajian Portugal hanya menggunakan pengiraan optik tanpa pengenalpastian polimer, dan penulisnya sendiri menyeru kajian variasi sepanjang tahun serta pengenalpastian polimer. Perlu dinyatakan dengan jujur bahawa carian ini tidak mengumpul bukti tentang kesan mikroplastik terhadap pertumbuhan pokok buah atau kualiti buah.
Bagi Malaysia, iklim lembap mungkin memberi kesan berbeza; meta-analisis mendapati kadar pengumpulan di kawasan lembap lebih rendah berbanding kawasan gersang. Walau bagaimanapun, penggunaan sungkupan plastik untuk tanaman seperti tembikai dan cili, serta air pengairan daripada sungai, menunjukkan risiko yang wajar dipantau (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengusaha dan Agensi
1. Kutip dan buang sisa sungkupan plastik selepas setiap musim; pengumpulan meningkat dengan tempoh sungkupan.
2. Pertimbangkan filem boleh biodegradasi atau sungkupan organik; filem polietilena menunjukkan kadar pengumpulan 2.3 kali lebih tinggi.
3. Ambil perhatian terhadap kualiti air pengairan, kerana ia merupakan sumber utama di kebun pic Portugal.
4. Uruskan beg pembalut buah, polibeg dan karung baja terpakai dengan teratur supaya tidak tertinggal di kebun.
5. Agensi wajar memulakan pemantauan mikroplastik tanah kebun buah Malaysia sebagai sebahagian daripada pemantauan kesihatan tanah.
Kesimpulan
Mikroplastik hadir dalam tanah kebun buah, dengan sumber seperti air pengairan dan sungkupan plastik. Pengumpulan meningkat dengan tempoh sungkupan dan lebih tinggi bagi filem polietilena. Kesan terhadap pokok dan buah masih belum dinilai dalam bukti yang dikumpul, dan data Malaysia belum tersedia.
Rujukan
1. Veloso, A., Huerta Lwanga, E., Beriot, N., et al. (2025). Tracking the source of microplastics in soil—an exploratory case study in peach orchards from east-central Portugal. Environmental Monitoring and Assessment. https://doi.org/10.1007/s10661-025-14072-9
2. Cai, L., Zhang, L., Liu, Z., et al. (2024). The factors affecting microplastic pollution in farmland soil for different agricultural uses: A case study of China. Catena. https://doi.org/10.1016/j.catena.2024.107972
3. Azizi, A., Fairus, S., & Puspito, D. A. (2025). Microplastic pollution from agricultural plastic mulching in West Java, Indonesia. https://doi.org/10.64252/ds9qyq36
4. Murithi, R. G., Muriithi, W. M., Nyabuto, B. M., et al. (2026). A meta-analysis of microplastic accumulation dynamics in agricultural soils under long-term plastic film mulching. Journal of Hazardous Materials Advances. https://doi.org/10.1016/j.hazadv.2026.101438
5. Choi, Y. R., Kim, Y.-N., Yoon, J.-H., et al. (2021). Plastic contamination of forest, urban, and agricultural soils: A case study of Yeoju City in the Republic of Korea. Journal of Soils and Sediments. https://doi.org/10.1007/S11368-020-02759-0
6. Barnes, D. K. A., Galgani, F., Thompson, R. C., & Barlaz, M. (2009). Accumulation and fragmentation of plastic debris in global environments. Philosophical Transactions of the Royal Society B. https://doi.org/10.1098/RSTB.2008.0205
7. Kottek, M., Grieser, J., Beck, C., Rudolf, B., & Rubel, F. (2006). World map of the Köppen-Geiger climate classification updated. Meteorologische Zeitschrift. https://doi.org/10.1127/0941-2948/2006/0130
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: mikroplastik, tanah kebun buah, sungkupan plastik, air pengairan, polietilena, kesihatan tanah, pencemaran tanah, kebun pic
